An Analysis of the Visual Literacy Skills of Gifted and Typically Developing Students in the Context of Critical Thinking

Öz

This study aims to analyse the critical visual literacy skills of 5th-grade students with typical intelligence levels and gifted students attending Science and Art Centres (BİLSEM) through a comparative approach. The growing importance of visual communication in the modern world and the necessity for individuals to evaluate visual messages with a critical perspective form the foundational rationale of the research. The study is designed using a mixed-methods approach, with quantitative and qualitative data analyzed together. The study group consists of a total of 37 students enrolled in schools in Istanbul, of whom 18 are at a typical intelligence level and 19 are gifted. Data collection is carried out using a cartoon-based visual reading form and a structured pre-interview form developed by the researcher. The evaluation process is conducted across four sub-dimensions: critical evaluation, developing different perspectives, social awareness, and critical production. The quantitative findings of the study reveal that, in the majority of the visuals examined, gifted students' critical visual literacy scores are statistically significantly higher than those of their peers with typical intelligence levels. A significant difference between the groups is not detected only in the third visual. The qualitative data support this finding, indicating that gifted students analyze the visuals using multi-layered, intent-focused, and metacognitive strategies, whereas students with typical intelligence levels engage primarily in surface-level structural features and perception-oriented readings. In terms of epistemic awareness, both groups reject the absoluteness of knowledge; however, gifted students demonstrate more distinct strategies in questioning source reliability and making comparisons. The study finds that metacognitive capacity provides a significant advantage in critically filtering visual materials and decoding implicit messages. On this basis, the research also underscores the necessity of addressing visual literacy education in a structured and systematic manner for all student groups.

Anahtar Kelimeler

• Critical thinking
• Visual reading
• Critical visual literacy
• Gifted individuals.

Destekleyen Kurum

There is no statement of support for the article.

Etik Beyan

The article titled “An Analysis of the Visual Literacy Skills of Gifted and Typically Developing Students in the Context of Critical Thinking ” is original research; I hereby state that I have acted in accordance with scientific ethics, principles, and rules at all stages of this research (preparation, literature review, data collection, data analysis, and presentation); that all sources consulted in the course of this study have been duly included in the reference list; that no sources not consulted have been included; that no alterations have been made to the data during their use; that the research does not contain any form of plagiarism; and that I have complied with our ethical duties and responsibilities by fully accepting all the terms and conditions of the Scientific Research and Publication Ethics Directive of Higher Education Institutions and the Committee on Publication Ethics (COPE) Principles. I further state that I accept full moral and legal responsibility for any consequences that may arise should any situation contrary to the statements made herein be identified in relation to my research.

Teşekkür

There is no statement of acknowledgement for the article.

Üstün Yetenekli ve Normal Gelişim Gösteren Öğrencilerin Görsel Okuryazarlık Becerilerinin Eleştirel Düşünme Bağlamında Analizi

Öz

Bu araştırma, 5. sınıf normal zekâ düzeyindeki öğrenciler ile üstün yetenekli Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM) öğrencilerinin eleştirel görsel okuryazarlık becerilerini karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Görsel iletişimin modern dünyada giderek artan önemi ve bireylerin görsel mesajları eleştirel bir bakışla değerlendirme gerekliliği, araştırmanın temel dayanağını oluşturmaktadır. Araştırma, karma yöntemle tasarlanmış olup nicel ve nitel veriler birlikte ele alınmıştır. Çalışma grubu, İstanbul ilinde öğrenim gören 18 normal zekâ düzeyinde ve 19 üstün yetenekli olmak üzere toplam 37 öğrenciden oluşmaktadır. Veri toplama sürecinde araştırmacı tarafından geliştirilen karikatür temelli görsel okuma formu ve yapılandırılmış ön görüşme formu kullanılmıştır. Değerlendirme süreci; eleştirel değerlendirme, farklı bakış açıları geliştirme, toplumsal farkındalık ve eleştirel üretim olmak üzere dört alt boyut üzerinden gerçekleştirilmiştir. Araştırmadan elde edilen nicel bulgular, incelenen görsellerin büyük çoğunluğunda üstün yetenekli öğrencilerin eleştirel görsel okuryazarlık puanlarının normal zekâ düzeyindeki akranlarına göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğunu göstermiştir. Yalnızca üçüncü görselde gruplar arasında anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Nitel veriler de bu bulguyu destekler nitelikte olup üstün yetenekli öğrencilerin görselleri çok katmanlı, niyet odaklı ve üstbilişsel stratejilerle analiz ettiklerini; normal zekâ düzeyindeki öğrencilerin ise daha çok yüzeysel yapı özellikleri ve algısal odaklı okumalar yaptıklarını ortaya koymuştur. Epistemik farkındalık açısından her iki grup, bilginin mutlaklığını reddederken üstün yetenekli öğrenciler kaynak güvenilirliğini sorgulama ve karşılaştırmalar yapma konusunda daha farklı stratejiler sergileme eğilimi göstermiştir. Araştırmada üstbilişsel kapasitenin görsel materyalleri eleştirel bir süzgeçten geçirmede ve örtük mesajları çözümlemede önemli bir avantaj sağladığı saptanmıştır. Buradan hareketle araştırmada görsel okuryazarlık eğitiminin tüm öğrenci grupları için yapılandırılmış ve sistematik bir biçimde ele alınması gerektiğinin de altı çizilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Eleştirel düşünme
• Görsel okuma
• Eleştirel görsel okuryazarlık
• Üstün yetenekliler.

Destekleyen Kurum

Araştırma için herhangi bir destek beyanı bulunmamaktadır.

Etik Beyan

“Üstün Yetenekli ve Normal Gelişim Gösteren Öğrencilerin Görsel Okuryazarlık Becerilerinin Eleştirel Düşünme Bağlamında Analizi” başlıklı makalenin özgün bir araştırma olduğunu; araştırmanın bütün aşamalarında (hazırlık, literatür taraması, veri toplama, veri analizi, sunum) bilimsel etik, ilke ve kurallara uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında yararlanılan eserlerin tamamına kaynakçada yer verdiğimi; verileri kullanırken veriler üzerinde bir değişiklik yapmadığımı; araştırmanın intihal içermediğini; Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile Yayın Etiği Komitesi (COPE) İlkelerinin tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi; araştırmamla ilgili beyanıma aykırı herhangi bir durumun saptanması durumunda ortaya çıkabilecek ahlaki ve hukuki bütün sonuçları kabul edeceğimi beyan ederim.

Teşekkür

Araştırma için herhangi bir teşekkür beyanı bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Arslan, H. (2014). Eleştirel medya okuryazarlığı kapsamında çocuk odaklı haber ve programlar üzerine bir değerlendirme. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 70-79. https://doi.org/10.30803/adusobed.188811
2. Avgerinou, M. D. (2009). Re-viewing visual literacy in the “Bain d' Images” era. Tech Trends, 53(2), 28-34. https://doi.org/10.1007/s11528-009-0264-z
3. Batič, J., & Haramija, D. (2015). The importance of visual reading for the interpretation of a literary text. Center for Educational Policy Studies Journal, 5(4), 31-49. https://doi.org/10.26529/cepsj.112
4. Bilgiç, N., Taştan, A., Kurukaya, G., Kaya, K., Avanoğlu, O. ve Topal, T. (2021). Özel yetenekli bireylerin eğitimi strateji ve uygulama kılavuzu. Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
5. Brill, J. M., Kim, D., & Branch, R. M. (2007). Visual literacy defined-The results of a Delphi study: Can IVLA (Operationally) define visual literacy? Journal of Visual Literacy, 27(1), 47-60. https://10.1080/23796529.2007.11674645
6. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi
7. Certo, J., Moxley, K., Reffitt, K., & Miller, J. A. (2010). I learned how to talk about a book: Children’s perceptions of literature circles across grade and ability levels. Literacy Research and Instruction, 49(3), 243-263. https://doi.org/10.1080/19388070902947352
8. Creswell, J. W., ve Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.

9. Çifci, M. ve Kaplan, K. (2020). Propaganda özelinde görsel olanı eleştirel okumak. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 9(1), 316-335. https://izlik.org/JA24KA29ZF
10. Ellul, J. (2023). Sözün düşüşü (H. Arslan, Çev.). Paradigma Yayınları.
11. Epçaçan, C., Epçaçan, C., ve Ulaş, A. (2010). The study of visual reading strategies scale of validity and reliability in comprehension teaching. Procedia Social and Behavioral Sciences, 9, 1666-1673. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.12.383
12. Erkan, Ö. ve Kan, M. O. (2025). 6.sınıf öğrencilerinin eleştirel görsel okuma becerilerinin incelenmesi. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(55), 19-30. https://izlik.org/JA76BR73AX
13. Fehrenbach, C. R. (1991). Gifted/average readers: Do they use the same reading strategies. Gifted Child Quarterly, 35(3), 125-127. https://doi.org/10.1177/001698629103500303
14. Güzelküçük, D. M. ve Yıldız Atam, N. (2025). BİLSEM’lerdeki özel yetenekli öğrencilerle diğer öğrencilerin görsel okuma becerilerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 16(31), 87-112. https://doi.org/10.58689/eibd.1633839
15. Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler. Nobel Akademik Yayıncılık.
16. Kellner, D. (2008). Visual literacy, critical pedagogy, and media culture. https://pages.gseis.ucla.edu/faculty/kellner/essays/2008_Kellner_VISUALLITcritical.pdf
17. Kurt, A., Kürüm, D. (2010). Medya okuryazarlığı ve eleştirel düşünme arasındaki ilişki: Kavramsal bir bakış. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (2), 20-34. https://doi.org/10.20875/sb.92802
18. Lankford, E. L. (1992). Aesthetics: Issues and inquiry. National Art Education Assn.
19. Luke, A., & Dooley, K. (2011). Critical literacy and second language learning. In E. Hinkel (Ed.), Handbook of research in second language teaching and learning (Vol. 2, pp. 856-867). Routledge.
20. MEB. (2018). Medya okuryazarlığı dersi öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı.
21. Öncel Taşkıran, N. (2017). Medya okuryazarlığına giriş. Umuttepe Yayınları.
22. Özen, Ş., & Batur, Z. (2024). Eleştirel görsel okuma becerisinin geliştirilmesine yönelik öneriler:eleştirel görsel okuma etkinlikleri (EGOET). Millî Eğitim, 53(241), 345-396. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1188570
23. Paul, R., & Elder, L. (2020). Kritik düşünce. Nobel Akademik Yayıncılık.
24. Sak, U. (2010). Üstün zekalılar: Özellikleri, tanılanmaları ve eğitimleri. Maya Akademi Yayınevi.
25. Sarıkaya, B. (2018). An investigation of secondary school students' critical visual reading skills depending on different variables. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 13(4), 26-36. https://doi.org/10.29329/epasr.2018.178.2
26. Sarmiento Sierra, M. (2010). A guided reading of images: A strategy to develop critical thinking and communicative skills. Colombian Applied Linguistics Journal, 12(2), 72–86. Doi:10.14483/22487085.84
27. Şahin, M. (2012). Medya okuryazarlığı dersi alan ve almayan ilköğretim okulu öğrencilerinin medya tüketim alışkanlıkları farklılaşması. [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
28. Şakiroğlu, Y. (2021). Görsel okuma/görsel sunu ve görsel okuryazarlık becerileriyle ilgili yapılan lisansüstü çalışmaların analizi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 103-119. https://doi.org/10.48066/kusob.935691
29. Ödemiş, N. C., Ortak, A., ve Kaya, V. H. (2025). Üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluşlarını etkileyen faktörler. İstanbul Eğitim Dergisi, (2), 28-58. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1592750
30. Yurtkulu, A. (2019). Özel yetenekli öğrenciler ve akranlarının görsel okuryazarlık düzeyleri ve fen dersindeki görselliğe ilişkin görüşleri. [Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.