CUMHURİYET DÖNEMİ COĞRAFYA DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMLARI (1924-2024)

Öz

Öğretim programları, milli eğitimin amaçlarının gerçekleşmesi ve istenilen niteliklere sahip bireyler yetiştirebilmek için cumhuriyetin kuruluşundan itibaren pek çok defa değiştirilmiştir. Bu çalışma cumhuriyetin ilanıyla birlikte liselerde uygulanan coğrafya dersi öğretim programlarının değiştirilmesinin gerekçelerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu gerekçelere bağlı olarak coğrafya dersi öğretim programlarının nasıl oluşturulduğu, öğrenciler için hangi konuların daha önemli hale geldiği, coğrafyanın ders saatlerine nasıl yansıdığı belirlenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (TTKB) kararları, doküman incelemesi tekniği ile analiz edilmiştir. 1924 tarihli ilk coğrafya programından itibaren 2024 yılında uygulamaya konulan son programa kadar otuz bir program belirlenmiştir. Bu programlara TTKB Kurul Kararları ve Tebliğler Dergisinden erişilmiştir. Bu kapsamda ilk olarak 1924 tarihli programdan edinilen üç yıllık deneyim sonrasında 1927 tarihinde ek program hazırlanmıştır. Bu programda, derslerin yoğunluğundan dolayı öğretmenlerin öğrenciyi derslerde aktifleştiremediği belirtilerek coğrafya ders saatleri artırılmıştır. İkinci önemli gerekçe, 1971 tarihli programda öğrencileri yükseköğretime hazırlamak olarak gösterilmiştir. Üçüncüsü 1982 yılında uygulamaya konulan program gerekçesinde ortaya çıkmıştır. Türkiye’yi tanıtmak ve vatanı sevdirmek önemli görülmüş, bunun için Türkiye coğrafyası konuları artırılmış, Türkiye coğrafyası derslerinin okutulduğu sınıfların ders saati ikiye çıkarılmıştır. Dördüncüsü 2005 yılında uygulamaya konulan program gerekçesinde belirlenmiştir. Kendinden önceki programların genel olarak program yaklaşımından uzak ve bilgi aktarmaya yönelik yalnızca konu sıralamasından ibaret olması, coğrafya biliminin güncelliğinin programlara yansıtılması gerektiği üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak coğrafya dersi öğretim programları hazırlanırken edinilmiş tecrübeler, programların yoğunluğu, yükseköğrenime hazırlık, vatan sevgisi, güncel gelişmeler ve bireylerin istenen niteliklere sahip olması göz önünde bulundurulmuştur. Çözüm olarak ders saatlerini artırma, konu yoğunluğunu azaltmak için belirli konuları programdan çıkarma, öğretim süresini üç yıldan dört yıla yükseltme gibi yöntemler bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ortaöğretim
• coğrafya
• öğretim programı
• kurul kararı
• ders.

Geography Curricula in the Republican Period (1924-2024)

Öz

Curricula, have been changed many times since the foundation of the Republic in order to raise individuals with desired qualifications. This study was conducted to determine the reasons for changing the geography curricula that started to be implemented in high schools with the proclamation of the Republic. Depending on these reasons, it was determined how the geography curricula were formed, which subjects became more important for students, and how geography was reflected in the course hours. Historical research method, one of the qualitative research methods, was used in the study. The decisions of the Board of Education were analyzed by document analysis method. thirty curricula were determined starting from the first geography curriculum dated 1924 to the last curriculum implemented in 2024. First, after three years of experience with the 1924 curriculum, an additional curriculum was prepared in 1927. In this curriculum, it was stated that teachers could not activate students during class due to the intensity of the course and geography course hours were increased. The second important step emerged in the rationale of the curriculum implemented in 1982. Introducing Turkey and making students love their homeland were considered important, and for this reason, the subjects of Turkish geography were increased, where Turkish geography courses were taught, were increased to two. The third important development was identified in the justification of the curriculum implemented in 2005. It has been emphasized that the previous curriculum were primarily focused on simply listing topics and were far removed from a comprehensive programmatic approach and curriculum should reflect the contemporary relevance of the science of geography. As a result, while preparing the geography curriculum, the experiences gained, the intensity of the curricula, patriotism, current developments and the desired qualifications of individuals were taken into consideration. As a solution, methods such as increasing course hours, removing certain subjects from the curriculum to reduce the intensity of the course, and increasing the teaching period from three to four years were found.

Anahtar Kelimeler

• Secondary education
• geography
• curriculum
• board decision
• course

Kaynakça

1. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (29. Basım). Ankara: Pegem.
2. Çomak, N ve Güncegörü, B. (2012). Coğrafya dersi öğretim programının kazanım saatlerine göre değerlendirilmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, (26), 287 - 301. https://dergipark.org.tr/tr/pub/marucog/issue/473/3887
3. Demirel, Ö. (2010). Eğitimde program geliştirme: kuramdan uygulamaya. (14. Baskı). Ankara: Pegem Akademi. Dirik, M. Z. (2015). Eğitim programlar ve öğretim: öğretim ilke ve yöntemleri. (2. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
4. Doğanay, H. (1989). Coğrafya ve liselerimizde coğrafya öğretim programları. Coğrafya Araştırmaları, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, 1(1), 7-24. http://tucaum.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/280/2015/08/cadata1_2.pdf
5. Geçit, Y. (2008a). Cumhuriyet dönemi lise coğrafya öğretim programları üzerinde bir çalışma. Marmara Coğrafya Dergisi, 18,149 – 178.