Türkiye'de evlenme yaşı tercihinin kompleks örneklem tasarımı altında analizi

Öz

İstatistiksel analizlerde, çok aşamalı, tabakalı, küme örneklemi tasarımları kullanılsa da kompleks örneklem tasarımının özellikleri sıklıkla göz ardı edilmektedir. Bu durum, olasılıklı örnekleme dayanarak yapılan tasarım tabanlı çıkarsamalar için oldukça önemlidir. Standart hatalar, güven aralıkları ve desen etkilerinin hesaplanmasıyla böyle tasarımların araştırma tahminleri üzerindeki etkisini değerlendirmek mümkün olmaktadır. Stata, R ve SPSS gibi birçok istatistiksel program araştırmacılara analizlerine örneklem tasarımının özelliklerini tanıtma imkânı sunmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye’de tercih edilen evlenme yaşı örneği üzerinden kompleks örneklem tasarımının dikkate alındığı analiz sonuçlarının nasıl sunulması gerektiğini göstermektir. Ayrıca bu çalışmada temel özellikler kontrol edilerek evlilik kuşaklarının kadınları tercih ettikleri evlenme yaşının Türkiye’deki ortanca ilk evlenme yaşından daha küçük bir yaş olması üzerine olan etkisi araştırılmaktadır. Çalışmanın veri kaynağını kesitsel, yüz-yüze bir araştırma olan 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması oluşturmaktadır. Araştırmanın ülke genelinde temsiliyeti bulunan veri setleri hanehalkı kompozisyonu, doğurganlık ve aile planlaması gibi konularda bilgi sunmaktadır. Çalışmanın amaçlarına ulaşmak için evlenme yaşı tercihine ilişkin oranların Türkiye’deki kadınların temel özelliklerine göre dağılımının yanı sıra tasarımı altında ikili lojistik regresyon analizi yöntemi kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ilgili değişkenler için elde edilen yüzdeler ile regresyon katsayılarının standart hatalarında farklılıklar olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, evlilik kuşaklarının istatistiksel olarak anlamlı etkisinin yanı sıra, üretilen parametrelerin kompleks örneklem tasarımının aynı örneklem büyüklüğündeki basit rasgele örneklem tasarımına kıyasla oluşturduğu varyans maliyeti gösterilmiştir. Kompleks örneklem tasarımının kullanıldığı sosyal araştırmaların verileri kullanılarak yapılan istatistiksel analizlerde sıklıkla göz ardı edilen tasarım özelliklerinin dahil edilmesi çalışmanın temel özgünlüğünü oluşturmaktadır. Ayrıca, Türkiye’de evlenme yaşı tercihi üzerine literatüre kadınların evlilik kuşaklarına odaklanarak ülke temsili sonuçlar sunması açısından özgün bir çalışmadır.

Anahtar Kelimeler

• Kompleks Örneklem Tasarımı
• Tabakalama
• Kümeleme
• Ağırlıklandırma
• Örneklem Hatası
• Desen Etkisi
• Evlenme Yaşı Tercihi

Complex sample design adjusted analysis of marriage age preference in Türkiye

Öz

The incorporation of properties of complex sample design in statistical analyses is frequently overlooked although multi-staged, stratified, and cluster sample designs are used in surveys. This is important to make design-based inferences based on probability samples. It is possible to estimate the inevitable impact of such designs on statistics by utilizing standard errors, confidence intervals, and design effects. Several programs including Stata, R, and SPSS enable researchers to incorporate the properties of sample designs. The major goal of this study is to identify how the complex sample design adjusted analysis results should be presented with an example of the preferred age at marriage in Türkiye. The study in particular investigates the impact of marriage cohort on women’s likelihood of reporting marriage age preference below the median age at marriage in Türkiye while controlling for background characteristics. The 2018 Turkey Demographic and Health Survey, a cross-sectional, face-to-face survey, is the data source for this study. The nationally representative data sets provide information on household composition, fertility, family planning, etc. In addition to proportions of marriage age preference by background characteristics of women in Türkiye, design adjusted estimates of binary logistic regression analysis technique was used to reach objectives. The results indicated that there were some variations in the standard errors of proportions and regression coefficients for study variables. In addition to significant effect of marriage cohort, statistical parameters showed the variance inflation in the complex sample design compared to that of a simple random sample design with the same size. Incorporating properties which are generally overlooked in analyses using complex sample designed survey data consists of the main originality. Moreover, the study is original in terms of presenting representative results focusing on marriage cohorts to the literature which is devoted to marriage age preference in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Complex Sample Design
• Stratification
• Clustering
• Weighting
• Sampling Error
• Design Effect
• Marriage Age Preference

Kaynakça

1. 2018 Turkey Demographic and Health Survey Data. (2019). The DHS Program. https://tnsaveri_tdhsdata.hacettepe.edu.tr/request.php
2. Carlson, D. L. (2012). Deviations from desired age at marriage: Mental health differences across marital status. Journal of Marriage and Family, 74(4), 743-758. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2012.00995.x
3. Evans, R. J. (1980). Modernization theory and women's history. Archiv für Sozialgeschichte, 20, 492-514.
4. Ghorbani, Z., & Torabi, F. (2021). Changes in the ideal age at marriage in Iran and its determinants between 2004 and 2015. Journal of Population Association of Iran, 16(31), 33-59. https://doi.org/10.22034/JPAI.2022.136091.1161
5. Heeringa, S. G., West, B. T., & Berglund, P. A. (2017). Applied Survey Data Analysis. Chapman and hall/CRC.
6. HUIPS. (2019). 2018 Turkey Demographic and Health Survey. Hacettepe University Institute of Population Studies, T.R. Presidency of Turkey Directorate of Strategy and Budget and TUBITAK. Ankara.
7. Malhotra, A., & Tsui, A. O. (1996). Marriage timing in Sri Lanka: The role of modern norms and ideas. Journal of Marriage and the Family, 58(2), 476-490. https://doi.org/10.2307/353511
8. Plan International UK. (2020). Ending Child Marriage. https://plan-uk.org/about/our-work/child-marriage. Access date: 09.05.2024

9. Seidenberg, A. B., Moser, R. P., & West, B. T. (2023). Preferred reporting items for complex sample survey analysis (PRICSSA). Journal of Survey Statistics and Methodology, 11(4), 743-757. https://doi.org/10.1093/jssam/smac040
10. TURKSTAT. (2024). İstatistiklerle Çocuk 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2023-53679
11. UNFPA. (2020). Child, Early and Forced Marriage in Turkey. Data Analysis of Turkey Demographic and Health Surveys 1993-2018. Sweden Sverige and Hacettepe University Institute of Population Studies. Ankara.
12. UNICEF. (2005). Early Marriage A Harmful Traditional Practice: A Statistical Exploration, https://books.google.com/books?id=FOn-h6oSVQwC&pgis=1
13. United Nations (UN). (2015). Sustainable Development Goals. https://sustainabledevelopment.un.org/?menu=1300
14. Zang, X., & Kwan, A. (2006). Modernization and ethnic variation in the effect of status attainment on marriage timing in urban Malaysia. International Journal of Sociology of the Family, 32(1), 1-17.