Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Yönelik Bir Çizgi Filmin Yaşam Becerileri Açısından İncelenmesi: Kaptan Pengu ve Arkadaşları Örneği

Öz

Çizgi filmler, erken çocukluk yıllarında çocukların karşılaştıkları sosyal, duygusal ve bilişsel davranışlara ilişkin çeşitli örnekler sunar. Bu araştırmada, okul öncesi izleyici kitlesine yönelik yerli bir yapım olan “Kaptan Pengu ve Arkadaşları” yaşam becerileri bakımından değerlendirilmiştir. Yapımın ulusal bir çocuk kanalında yayımlanması, eğitsel ve toplumsal sorumluluk temalarını işlemesi ve alan yazında bu çizgi filmin yaşam becerileri odağında sistematik biçimde incelendiği bir çalışmaya rastlanmaması araştırmanın çıkış noktasını oluşturmuştur. Nitel doküman incelemesine dayanan araştırmada 52 bölüm arasından sistematik örnekleme ile belirlenen 10 bölüm, araştırmacı tarafından geliştirilen Yaşam Becerileri Kazanım Formu aracılığıyla çözümlenmiştir. Veriler betimsel analiz ve içerik analiziyle değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda 17 yaşam becerisine ait 333 sözel ya da davranışsal gösterge belirlenmiştir. Göstergelerin %69,67’si kişisel yaşam becerileri, %21,32’si bireylerarası ilişki becerileri ve %9,01’i bilişsel yaşam becerileri kapsamındadır. Alt boyutlarda mutluluk ve iyimserlik %19,82 ile ilk, yardımseverlik %12,01 ile ikinci sıradadır; motivasyon ile öz düzenleme ise ayrı ayrı %8,71 oranında görülmüştür. Sonuçlar, kişisel ve sosyal-duygusal becerilerin yapımda daha görünür olduğunu, bilişsel becerilere ise daha sınırlı yer verildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Erken çocukluk eğitimi
• medya
• çizgi film
• yaşam becerileri

Destekleyen Kurum

Bu çalışmayı destekleyen kurum yoktur.

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı gerekli değildir; çünkü araştırmada insan katılımcılardan veya hayvanlardan veri toplanmamış, deneysel bir müdahale gerçekleştirilmemiş ve çalışma yalnızca doküman incelemesine dayalı olarak yürütülmüştür. Araştırmada incelenen “Kaptan Pengu ve Arkadaşları” bölümlerine ait video ve senaryo materyalleri yapımcı Siyah Martı Animasyon tarafından bilimsel inceleme amacıyla araştırmacıya temin edilmiştir. Materyaller yalnızca araştırmanın analiz ve raporlama süreçlerinde kullanılmış; telif hakkına konu video ve senaryoların tamamı çoğaltılmamış veya yeniden yayımlanmamıştır.

Teşekkür

Yazarlar katkılarından dolayı Siyah Martı Animasyon Stüdyosu'na teşekkür etmektedir.

An Analysis of a Cartoon for Preschool Children in Terms of Life Skills: The Case of Captain Pengu and Friends

Öz

Cartoons can expose young children to a range of social, emotional, and cognitive behavior patterns. This study evaluates the locally produced preschool series Captain Pengu and Friends from a life-skills perspective. The series was selected because it is broadcast nationally, addresses educational and social-responsibility themes, and had not been systematically examined in the reviewed literature in terms of life skills. Using qualitative document analysis, 10 episodes were chosen systematically from a total of 52 and coded with the Life Skills Acquisition Form developed for the study. Descriptive and content analysis were applied. The analysis identified 333 verbal or behavioral indicators across 17 life skills. Personal life skills represented 69.67% of the indicators, interpersonal skills 21.32%, and cognitive life skills 9.01%. Happiness and optimism were most frequent (19.82%), followed by helpfulness (12.01%); motivation and self-regulation each accounted for 8.71%. Overall, the series emphasized personal and social-emotional competencies more strongly than cognitive life skills.

Anahtar Kelimeler

• early childhood education
• media
• cartoon
• life skills

Destekleyen Kurum

This study was not supported by any institution or organization.

Etik Beyan

Since this study did not involve direct research with human participants or animals, ethical approval was not required.

Teşekkür

The authors would like to thank Siyah Martı Animation Studio for their contributions to this study.

Kaynakça

1. Akıncı, A. (2013). Okul öncesi döneme yönelik hazırlanan çizgi filmlerde değerlerin sunumu: TRT Çocuk kanalı örneği (Tez No. 349047) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
2. Akyüz, M. H. (2019). Televizyonda gösterilen Türk yapımı çizgi filmlerin kültürel farklılıklar bağlamında incelenmesi (Tez No. 553056) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
3. Alisinanoğlu, F. (2020). Okul öncesi eğitimde özel öğretim yöntemleri. Pegem Akademi.
4. Arlı, B. (2022). Milli Eğitim Bakanlığı mevzuatında yer alan kök değerler açısından Harfler Köyü çizgi filminin incelenmesi (Tez No. 761486) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
5. Arslan, A. (2018). Okul öncesi çocukluk dönemi çizgi filmlerinde mantıksal düşünme ve bilişsel beceriler: TRT Çocuk kanalı (Tez No. 527308) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
6. Ayan, S., & Baş, B. (2015). Çizgi filmlerdeki söz varlığıyla ilkokul öğrencilerinin söz varlığı üzerine bir araştırma. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 3(4), 84–89. https://doi.org/10.16916/aded.82632
7. Aziz, A. (2016). İletişime giriş. Hiperlink Yayınları.
8. Bacanlı, H. (2021). Eğitim psikolojisi. Pegem Akademi.

9. Bilis, P. Ö. (2011). Çizgi filmlerde temsil edilen toplumsal değerler sistemi (Tez No. 280329) [Doktora tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
10. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
11. Can, A. (1995). Okul öncesi çocuklara yönelik televizyon programları içinde çizgi filmlerin çocukların gelişimine ve iletişimine etkileri (Tez No. 42067) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
12. Central Board of Secondary Education. (2013). Life skills: Teacher’s manual for Class VI. https://www.cbseacademic.nic.in/web_material/Lifeskills/1_Life%20Skills%20Class%20VI.pdf
13. Chen, T., & Jin, C. (2022). Immersive media presentation and preschoolers’ prosocial behaviors: The mediating role of theory of mind. Frontiers in Psychology, 13, 889475. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.889475
14. Dilci, T. (2020). Dijitalleşme ve çocuk. M. Kanak & M. Ersoy (Ed.), Değişen Dünya’da çocuk ve eğitim (s. 29–74). Eğiten Kitap.
15. Ergüney, M. (2017). İletişimin dijitalleşmesi ve iletişim fakültelerinde yeni medya eğitimi. Ulakbilge, 5(15), 1475–1486. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-05-15-05
16. Erşan, Ş., & Er, H. (2022). Sosyal öğrenme kuramı bağlamında çizgi filmlerin değerler açısından analizi. International Journal of Eurasia Social Sciences, 13(47), 290–307. https://doi.org/10.35826/ijoess.3100
17. Güneş, L. C., & Durualp, E. (2021). Medyanın okul öncesi dönemdeki çocukların öğrenme süreçlerine etkisi. S. Yıldırım & A. Doğutaş (Ed.), Çocuk, medya ve sosyal medya (s. 3–29). Eğiten Kitap.
18. Güvenç, G., & Aktaş, V. (2006). Ergenlik döneminde yaş, toplumsal cinsiyet, bireysel ve ilişkisel tutumlar, benlik değeri ve yaşam becerilerine ilişkin algı arasındaki ilişkiler. Türk Psikoloji Dergisi, 21(57), 45–62. https://dergipark.org.tr/en/pub/turkpsikoloji
19. Hartmann, T., & Goldhoorn, C. (2011). Horton and Wohl revisited: Exploring viewers’ experience of parasocial interaction. Journal of Communication, 61(6), 1104–1121. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2011.01595.x
20. Işık, B., & Şenyuva, E. (2009). Öğrenme kuramları ve hemşirelik eğitimine yansımaları. İÜFN Hemşirelik Dergisi, 17(2), 144–150. https://dergipark.org.tr/tr/pub/fnjn/issue/9019/112428
21. İnan, T. (2016). Çocuk medyasında evrensel ve yerel değerlerin aktarımı: TRT çocuk kanalı örneği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(25), 200–212. https://doi.org/10.16992/ASOS.1135
22. Kalkan, A. (2019). Çocuklarda davranış bozuklukları ve çözüm yolları. İzge Yayınevi.
23. Karaca, S. S. (2019). Çizgi filmlerde değerler eğitimi, değerler eğitimi açısından Rafadan Tayfa çizgi filminin incelenmesi (Tez No. 569927) [Yüksek lisans tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
24. Keskindemirci, G., & Gökçay, G. (2020). Dil gelişimi gecikmiş olan çocuklarda ekran maruziyeti: Ön çalışma sonuçları. İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi, 83(1), 30–34. https://doi.org/10.26650/IUTFD.2019.0012
25. Koçak, Ö., & Göktaş, Y. (2021). The effects of three-dimensional cartoons on pre-school children’s conceptual development in relation to spatial perception. International Journal of Early Years Education, 29(4), 420–437. https://doi.org/10.1080/09669760.2020.1814213
26. Kolburan, G., & Tosun, Ü. (2011). İlköğretim II. kademe öğrencileri arasında yaşam becerileri eğitimi yoluyla I. kademede edinilmiş değerleri pekiştiren gelişimsel bir model önerisi. Değerler Eğitimi Sempozyumu Bildiri Özetleri, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, 26-28 Ekim 2011. s. 246–247.
27. Kurt, E. (2014). TRT Çocuk kanalının 4–6 yaş grubu öğrencilerinin dil gelişimine etkisi hakkında öğrenci, öğretmen ve veli görüşleri (Tez No. 380265) [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
28. Oruç, C., Tecim, E., & Özyürek, H. (2011). Okul öncesi dönem çocuğunun kişilik gelişiminde rol modellik ve çizgi filmler. EKEV Akademi Dergisi, 15(48), 281–297.
29. Önder, M. (2020). Değişen dünyada çocuk ve din eğitimi. M. Kanak & M. Ersoy (Ed.), Değişen Dünya’da çocuk ve eğitim (s. 127–160). Eğiten Kitap.
30. Öngün, E. (2014). Çocuk, oyun ve öğrenme. N. Pembecioğlu (Ed.), TRT Uluslararası Çocuk ve Medya Kongresi II (s. 59–78). TRT Eğitim Dairesi.
31. Özcan, Y. (2019). Bulmaca Kulesi programının yaşam becerileri açısından incelenmesi (Tez No. 611355) [Yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
32. Özmete, E. (2008). Gençlere yönelik yaşam becerileri ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Milli Eğitim, 36(177), 253–270. https://toad.halileksi.net/wp-content/uploads/2022/07/genclere-yonelik-yasam-becerileri-olceği-toad.pdf
33. Pembecioğlu, N. (2014). 21. yüzyılda çocuk ve medya. N. Pembecioğlu (Ed.), TRT Uluslararası Çocuk ve Medya Kongresi II (s. 11–57). TRT Eğitim Dairesi.
34. Sadioğlu, Ö., Turan, M., Deveci-Dikmen, N., Yılmaz, M., & Özkan-Muhtar, Y. (2018). Değerlerin öğretiminde çizgi filmler: Rafadan Tayfa örneği. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 240–251. https://doi.org/10.17679/inuefd.437444
35. Sevim, Z. (2013). Çizgi filmlerin değerler eğitimi bakımından karşılaştırılması (Tez No. 344660) [Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
36. Siyah Martı Animasyon. (2023). Su elçileri proje dosyası. Siyah Martı Animasyon Stüdyosu’ndan temin edilmiştir.
37. Snyder, M. N., & Mares, M.-L. (2021). Preschoolers’ choices of television characters as sources of information: Effects of character type, format, and topic domain. Journal of Experimental Child Psychology, 203, 105034. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2020.105034
38. Soydan, E., & Alpaslan, N. (2014). Medyanın doğal afetlerdeki işlevi. İstanbul Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 53–64. https://dergipark.org.tr/tr/pub/istjss/article/183033
39. Şahin, M., & Yurdakul, H. (2017). Medyanın evrimleşmesi, öğrenme bağlamları ve aktörleri. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi (AKAR), 2(3), 42–56. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akader/issue/29964/323246
40. Şeşen, E., & Ertürk, K. Ö. (2018). Çizgi filmlerdeki şiddet içeriğinin çocuklar üzerindeki etkisi. Zeitschrift für die Welt der Türken (ZfWT), 10(3), 232–246. https://doi.org/10.46291/ZfWT/10.3.13
41. Temizyürek, F., & Acar, Ü. (2014). Çizgi filmlerdeki subliminal mesajların çocuklar üzerindeki etkisi. Cumhuriyet International Journal of Education, 3(3), 25–39. https://doi.org/10.30703/cije.315030
42. Turp-Özdemir, Z. (2020). Türkiye’de çocuk kanallarında yayımlanan çizgi filmlerin değerler eğitimi açısından incelenmesi ve bu çizgi filmlerin Türkçe öğretimine katkısı (Tez No. 636639) [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
43. UNICEF. (2018). Basic life skills curriculum. https://www.unicef.org/azerbaijan/media/1541/file/basiclifeskills.pdf
44. Üstündağ, A. (2020). Çocuk ve ekran. Dijital medya ve çocuk gelişimi. Medya ve kuramsal yaklaşım içinde (s. 17–24). Eğiten Kitap.
45. Üstündağ, A. (2022). İnternet kullanımının çocukların gelişim alanlarına etkisinin sınıf öğretmenleri ve ebeveynlerin bakış açılarına göre karşılaştırılması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 62, 290–310. https://doi.org/10.21764/maeuefd.989520
46. Üstündağ, A., & Şenol, F. B. (2021). Çizgi filmlerde yer alan şiddet ve korku öğelerinin incelenmesi: TRT çocuk kanalı örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 12(1), 173–188. https://doi.org/10.17823/gusb.907421
47. WHO. (1997). Life skills education for children and adolescents in schools: Introduction and guidelines to facilitate the development and implementation of life skills programmes. http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/63552/WHO_MNH_PSF_93.7A_Rev.2.pdf
48. Yalçıntaş Sezgin, E. (2018). Okulöncesi dönemde yaşam becerileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(12), 710–719. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/article/505433
49. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.
50. Zhang, Q. (2021). Positive effects of prosocial cartoon viewing on aggression among children: The potential mediating role of aggressive motivation. Frontiers in Psychology, 12, 742568. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.742568
51. Zhang, Q., Cao, Y., Tian, J., El-Lim, K., & Gentile, D. A. (2020). Effects of prosocial cartoon models on aggressive cognitions and aggressive behaviors. Children and Youth Services Review, 118, 105498. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2020.105498