Kurumsal Sosyal Sorumluluğun İşverenin Yönetim Hakkı Üzerindeki Çift Yönlü Etkisi: Öz-Bağlayıcılık Perspektifinden Bir İnceleme

Öz

Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS) politikaları ile işverenin yönetim hakkı arasındaki ilişki, Türk iş hukuku öğretisinde henüz sistematik biçimde ele alınmamış özgün bir hukuki meseledir. Bu çalışma, söz konusu ilişkinin paradoksal yapısını merkeze alarak KSS'nin yönetim hakkı üzerindeki çift yönlü etkisini incelemektedir. Bir yandan, çevresel sürdürülebilirlik gerekçesine dayanan talimatlar, etik kodlar aracılığıyla belirlenen davranış standartları ve itibar yönetimi saikiyle kurgulanan sosyal medya politikaları; işverenin talimat yetkisini “meşru amaç” testi bağlamında pekiştirerek yönetim hakkının genişlemesine zemin hazırlamaktadır. Öte yandan, aynı KSS taahhütleri; eşit işlem borcunu somutlaştırmakta, işçinin kişilik haklarına yönelik müdahaleleri sınırlandırmakta ve ILO normlarına yapılan atıflar aracılığıyla sendikal haklar alanında bağlayıcı bir standart oluşturmaktadır. Bu çift yönlü etki, “öz-bağlayıcılık” olgusunu doğurmaktadır: işveren, KSS araçlarıyla yönetim hakkını genişletirken bizzat kendi taahhütleriyle bu hakkı daraltan bir çerçeve inşa etmektedir. Çalışma; Türk iş hukuku mevzuatını, Yargıtay içtihadını, AİHM kararlarını ve AB'nin CSDDD düzenlemesini hukuk dogmatiği yöntemiyle çözümleyerek, KSS taahhütlerinin işverenin yönetim hakkı üzerindeki bağlayıcılık etkisini sistematik biçimde temellendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, KSS'nin işverenin yönetim hakkını ne mutlak biçimde genişleten ne de yalnızca sınırlandıran tek yönlü bir araç olmadığını; aksine bu hakkın meşruiyetini güçlendirirken aynı zamanda işverenin kendi taahhütleriyle bağlı kılınmasına da yol açan diyalektik bir işlev gördüğünü ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yönetim hakkı
• kurumsal sosyal sorumluluk
• işçiyi koruma ilkesi
• öz-bağlayıcılık
• CSDDD

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı gerekli değildir, çünkü araştırma insan katılımcılardan veya hayvanlardan veri toplamamış, deneysel bir müdahale içermemiş ve kamuya açık ikincil kaynaklardan elde edilen verilerle yürütülmüştür.

The Two-Way Impact of Corporate Social Responsibility on the Employer’s Management Rights: An Examination from the Perspective of Self-Bindingness

Öz

The relationship between Corporate Social Responsibility (CSR) policies and the employer’s managerial prerogative is a distinctive legal question that has not yet been systematically addressed in Turkish labour law scholarship. Centring on the paradoxical nature of this relationship, the study examines the dual effect of CSR on the managerial prerogative. On the one hand, instructions grounded in environmental sustainability, behavioural standards set through codes of conduct, and social media policies devised for reputation-management purposes reinforce the employer’s instruction-giving power under the “legitimate aim” test, thereby paving the way for an expansion of the managerial prerogative. On the other hand, the same CSR commitments concretise the duty of equal treatment, restrict interferences with the employee's personal rights, and through references to ILO standards, establish a binding benchmark in the field of collective labour rights. This dual effect gives rise to the phenomenon of “self-binding”: in expanding the managerial prerogative through CSR instruments, the employer itself constructs a framework that constrains it. Analysing Turkish labour legislation, Court of Cassation case law, ECtHR judgments, and the EU’s CSDDD through the doctrinal legal method, the study seeks to establish systematically the binding effect of CSR commitments on the employer’s managerial prerogative. The study demonstrates that CSR is not a one-sided tool that either absolutely expands the employer’s right to manage or merely restricts it; on the contrary, it performs a dialectical function which, whilst reinforcing the legitimacy of this right, also leads to the employer being bound by its own commitments.

Anahtar Kelimeler

• Managerial prerogative
• Corporate social responsibility
• Employee protection principle
• Self-Binding
• CSDDD

Kaynakça

1. Acquier, A., Gond, J.-P., & Pasquero, J. (2011). Rediscovering Howard R. Bowen’s legacy: The unachieved agenda and continuing relevance of social responsibilities of the businessman. Business & Society, 50(4), 607–646. https://doi.org/10.1177/0007650311419251
2. Akgeyik, T. (2007). İnsan kaynakları yönetimi boyutuyla kurumsal sosyal sorumluluk (bir alan araştırması). Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 52, 65–106.
3. Aksoy, A. S. (2023). Kurumsal sosyal sorumluluk kavramı ve Türkiye'deki gelişimi. İktisadi ve İdari Yaklaşımlar Dergisi, 5(2), 147–161. https://doi.org/10.47138/jeaa.1389216
4. Arıoğlu, P. (2024). İşverenin yönetim hakkının kötüye kullanılması. [Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
5. Baltazar, A. P. P. D. (2011). Corporate social responsibility from an employees' perspective: Contributes for understanding job attitudes [Doktora Tezi, ISCTE – Instituto Universitário de Lisboa]
6. Bowen, H. R. (1953). Social responsibilities of the businessman. Harper & Brothers.
7. Carroll, A. B. (1979). A three-dimensional conceptual model of corporate social performance. Academy of Management Review, 4(4), 497–505. https://doi.org/10.2307/257850
8. Carroll, A. B. (1991). The pyramid of corporate social responsibility: Toward the moral management of organizational stakeholders. Business Horizons, 34(4), 39–48. https://doi.org/10.1016/0007-6813(91)90005-G

9. Carroll, A. B. (1999). Corporate social responsibility: Evolution of a definitional construct. Business & Society, 38(3), 268–295. https://doi.org/10.1177/000765039903800303
10. Crane, A., Matten, D., & Spence, L. J. (2014). Corporate social responsibility in a global context. içinde A. Crane, D. Matten, & L. J. Spence (Ed.), Corporate social responsibility: Readings and cases in a global context (2nd ed., pp. 3–26). Routledge.
11. Davidov, G. (2016). A purposive approach to labour law. Oxford University Press.
12. Davis, K. (1960). Can business afford to ignore its social responsibilities? California Management Review, 2(3), 70–76. https://doi.org/10.2307/41166246
13. Dursun Ateş, S. (2019). İşverenin Yönetim Hakkı. Seçkin Yayıncılık.
14. Engin, M.A. (2023). Küreselleşme, küresel değer zinciri ve kurumsal sosyal sorumluluk kodları: Türkiye hazır giyim sektörüne yönelik bir analiz. [Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
15. Ergin, H. (2023). Sosyal medya paylaşımlarıyla işverenin itibarını zedeleyen işçinin iş sözleşmesinin feshi. Sicil İş Hukuku Dergisi, (49), 45–59.
16. Freeman, R. E. (1984). Strategic management: A stakeholder approach. Pitman.
17. Friedman, M. (1970, September 13). The social responsibility of business is to increase its profits. The New York Times Magazine.
18. Göktaş, S. (2021). Türk iş hukukunda işverenin işçinin özel yaşamına saygı borcu. Anayasa Yargısı, 38(2), 1–55.
19. Güzel, A. (2016). İş hukukunda yetki ve sözleşme. Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi (Özel sayı: Prof. Dr. Fevzi Demir’e armağan), 151–201.
20. Güzel, A., & Ugan Çatalkaya, D. (2014). İş sözleşmesinin uygulanmasında ve işverenin yönetim yetkisinin sınırlanmasında dürüstlük (objektif iyiniyet) kuralının işlevi üzerine. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 20(1), 17–66. https://doi.org/10.33433/maruhad.606894
21. Hutchinson, T., & Duncan, N. (2012). Defining and describing what we do: Doctrinal legal research. Deakin Law Review, 17(1), 83–119. https://doi.org/10.21153/dlr2012vol17no1art70
22. Kaya, T. (2024). İşçinin Ulaşılabilir Olmama Hakkı. AHBVÜ Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(1), 233-269. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1314881
23. Keten, A. (2024). Çokuluslu şirketlerde kurumsal sosyal sorumluluk aracı olarak davranış kodları: Türk hazır giyim sektöründe bir alan araştırması [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
24. Kim, H.-R., Lee, M., Lee, H.-T., & Kim, N.-M. (2010). Corporate social responsibility and employee–company identification. Journal of Business Ethics, 95(4), 557–569. https://doi.org/10.1007/s10551-010-0440-2
25. Koçak, A. M. (2021). Türk iş hukukunda işverenin yönetim hakkı çerçevesinde disiplin cezaları. Legal Yayıncılık.
26. Kunda, M. M., Ataman, G., & Kartaltepe Behram, N. (2019). Corporate social responsibility and organizational citizenship behavior: The mediating role of job satisfaction. Journal of Global Responsibility, 10(1), 47–68. https://doi.org/10.1108/JGR-06-2018-0018
27. Lantos, G. P. (2001). The boundaries of strategic corporate social responsibility. Journal of Consumer Marketing, 18(7), 595–630. https://doi.org/10.1108/07363760110410281
28. Mangold, A. K., & Payandeh, M. (2017). Diskriminierungsschutz und unternehmerische Freiheit im Unionsrecht: Anmerkungen zu den Urteilen des EuGH v. 14.3.2017 in den Rs. C-157/15 (Achbita) und C-188/15 (Bougnaoui). Europarecht, 52(6), 700–724. https://doi.org/10.5771/0531-2485-2017-6-700
29. Manne, H. G., & Wallich, H. C. (1972). The modern corporation and social responsibility. American Enterprise Institute for Public Policy Research.
30. Martin, I. (2015). Corporate social responsibility as work law? A critical assessment in the light of the principle of human dignity. Canadian Labour and Employment Law Journal, 19(1), 255–286.
31. Ruggie, J. G. (2008). Protect, respect and remedy: A framework for business and human rights. Innovations: Technology, Governance, Globalization, 3(2), 189–212. https://doi.org/10.1162/itgg.2008.3.2.189 Taşkent, S. (1981). İşverenin yönetim hakkı. Met-Er Matbaası.
32. Tütüncü, Ö. (2008). SA 8000 sosyal sorumluluk standardı ile iş yaşamı kalitesi arasındaki ilişki. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 169–199.
33. Ulucan, D. (2013). Eşitlik ilkesi ve pozitif ayrımcılık. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15, 369-384. https://izlik.org/JA75CN65SK
34. Yiğit, Y. (2024). Yargı Kararları Işığında İşçinin Sosyal Medya Paylaşımı Nedeniyle İş Sözleşmesinin İşverence Feshinin Koşulları. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26(2), 975-1019. https://doi.org/10.33717/deuhfd.1532832
35. Yuvalı, E. & Yaba, T. (2022). İşverenin yönetim hakkının ve işçinin talimatlara uyma borcunun bir sınırı olarak çalışma koşullarında esaslı değişiklik. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Prof. Dr. M. Fatih UŞAN’a Dekanlıkta 10. Yıl Anısına Teşekkür Armağanı(2022-2), 1685–1714. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.1092706
36. Yücel Bodur, M. (2015). İşverenin işletmesel karar alma özgürlüğü. İş ve Hayat Dergisi, 1(2), 137–167.