Birey ve Toplum Kavramları Sınırlarında: Nurettin Topçu'nun Ziya Gökalp Eleştirisi

Öz

Bu çalışma, II. Meşrutiyet’ten Erken Cumhuriyet dönemine uzanan süreçte birey ve toplum kavramlarını Osmanlı-Türk düşünürleri üzerinden felsefi-düşünsel bir düzlemde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın merkezinde Ziya Gökalp (ö. 1924) ve Nurettin Topçu (ö. 1975) yer almaktadır. İnceleme, düşünürlerin birey ve toplum kavramlarına tanımsal bir kesinlik kazandırma çabasından ziyade, bu kavramları dönemin entelektüel ve toplumsal meselelerini ifade etmek üzere nasıl araçsallaştırdıklarını göstermeyi hedeflemektedir. Düşünürlerin kavramlara fikri yetkinlikleri ve terminolojileri üzerinden yaklaşmaları sebebiyle, kendi çalışmalarında fert/kişi ile cemiyet, cemaat gibi farklı terimlerle karşılaşılmaktadır. Ancak anlam bütünlüğünü koruyabilmek ve tutarlılık adına, bu çalışmada “birey” ve “toplum” kavramlarının kullanımı tercih edilmiştir. Nihayetinde, bu araştırma birey ve toplum kavramlarını tarihsel ya da siyasal bağlamlardan daha çok, felsefi bir zeminde tartışma arzusuyla şekillenmiştir. Bu doğrultuda, özellikle Osmanlı-Türk düşünürlerinin metafizik-felsefi boyutlar taşıyan söylemleri üzerinden teorik bir yapı inşa etmeye çalışılmış ve bir tanım ve/ya sınıflandırma üretmekten ziyade dönemin düşünsel anlayışını ifade ederken bu kavramları kullandıkları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Birey/fert-d/kişi
• toplum/cemiyet
• felsefe
• düşünce
• topluluk/cemaat
• toplumsal sınıf

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı gerekli değildir, çünkü araştırma insan katılımcılardan veya hayvanlardan veri toplamamış, deneysel bir müdahale içermemiş ve kamuya açık ikincil kaynaklardan elde edilen verilerle yürütülmüştür.

On The Borders of The Concepts of Individual And Society: Nurettin Topçu’s Critique of Ziya Gökalp

Öz

The present study aims to evaluate the concepts of the individual and society within a philosophical and intellectual framework. It focuses on Ottoman-Turkish thinkers during the period spanning from the Second Constitutional Era to the Early Republican Era. The present research focuses on the works of Ziya Gökalp (d. 1924) and Nurettin Topçu (d. 1975), with the objective of demonstrating how these thinkers utilised these concepts to articulate the intellectual and social challenges of their era, as opposed to seeking to establish definitional precision. Despite the thinkers utilising a variety of terms such as "fert/kişi" (individual) and "cemiyet/cemaat" (society/community) within the confines of their respective terminological contexts, this study employs the terms "individual" and "society" in order to maintain terminological consistency and coherence. The overarching objective of this research is to facilitate a discussion of these concepts from a philosophical perspective, as opposed to a historical or political vantage point. In this regard, a theoretical framework is constructed through the metaphysical-philosophical discourses of these thinkers, concluding that they utilised these concepts as vehicles to express the intellectual landscape of the period rather than merely producing formal definitions.

Anahtar Kelimeler

• Community
• individual
• philosophy
• society
• social class
• thought

Kaynakça

1. Durkheim, É. (2016). Ahlak eğitimi (H. Portakal, çev.). Cem Yayınevi.
2. Giddens, A. (2020). Siyaset, sosyoloji ve toplumsal teori (T. Birkan, çev., 6. baskı). Metis Yayınları.
3. Gökalp, Z. (2006). Çınaraltı konuşmaları. Elips Kitap.
4. ———: (1333). Dinin içtimai hizmetleri (3) müsbet ayinler. İslâm Mecmuası, (37).
5. ———: (1918a, 26 Eylül). Hars ve ırk. Yeni Mecmua.
6. ———: (1915, 28 Ocak). İçtimaî nev’ler. İslâm Mecmuası, (20).
7. ———: (2019a). İslâm konulu makaleleri (N. Sattarova, ed.). Bilge Kültür-Sanat Yayınları.
8. ———: (2020a). Kızıl elma (Y. Karahal, ed.). Billur Yayınları.

9. ———: (2019b). Türk medeniyet tarihi. Bilge Kültür-Sanat Yayınları.
10. ———: (2019c). Türk töresi. Bilge Kültür-Sanat Yayınları.
11. ———: (1918b). Türkleşmek, islamlaşmak, muasırlaşmak. Yeni Mecmua.
12. Kıvılcımlı, H. (2008). Metafizik sosyolojiler. Sosyal İnsan Yayınları.
13. Mardin, Ş. (2021). Din ve ideoloji (28. baskı). İletişim Yayınları.
14. ———: (2017). Türkiye’de din ve siyaset (21. baskı). İletişim Yayınları.
15. ———: (2020). Türkiye’de toplum ve siyaset (24. baskı). İletişim Yayınları.
16. Safa, P. (2020). Yazarlar, sanatçılar, meşhurlar (7. baskı). Ötüken Neşriyat.
17. Topçu, N. (2012a). Ahlâk nizamı. Dergâh Yayınları.
18. ———: (2012b). İradenin dâvası devlet ve demokrasi (4. baskı). Dergâh Yayınları.
19. ———: (2011). İslâm ve insan Mevlana ve tasavvuf. Dergâh Yayınları.
20. ———: (2019a). İsyan ahlâkı. Dergâh Yayınları.
21. ———: (2018). Kültür ve medeniyet (15. baskı). Dergâh Yayınları.
22. ———: (2016a). Psikoloji (5. baskı). Dergâh Yayınları.
23. ———: (2016b). Sosyoloji. Dergâh Yayınları.
24. ———: (2016c). Türkiye’nin maarif davası (19. baskı). Dergâh Yayınları.
25. ———: (2019b). Varoluş felsefesi hareket felsefesi (8. baskı). Dergâh Yayınları.
26. ———: (2019c). Yarınki Türkiye (19. baskı). Dergâh Yayınları.