Kültürel Diplomasi Aracı Olarak TEDA Projesi ile Kültürel Dışa Açılım

Öz

Bu çalışma, 2005 yılında hayata geçirilen Türk Kültür, Sanat ve Edebiyat Eserlerinin Dışa Açılımını Destekleme Projesi’ni (TEDA) kültürel diplomasi ve uluslararası yayıncılık perspektifinden incelemektedir. Araştırmada, TEDA ve ilişkili yayıncılık ekosisteminde yer alan kamu kurumları, meslek kuruluşları ve sektör temsilcilerinden 12 katılımcıyla gerçekleştirilen derinlemesine görüşmelerden yararlanılmıştır. Bulgular, TEDA’nın Türkçe eserlerin uluslararası dolaşımının desteklenmesi, yayıncıların uluslararası telif pazarlarına yönelmesi, uluslararası kitap fuarlarıyla kurulan ilişkilerin gelişmesi ve İstanbul’un yayıncılık ağlarındaki görünürlüğünün artması açısından önemli bir araç olarak değerlendirildiğini göstermektedir. Bununla birlikte katılımcılar, programın dijital yayıncılık, yeni hedef pazarlar, çeviri kalitesi, dağıtım ve okur erişimi gibi alanlarda geliştirilmesi gerektiğine dikkat çekmektedir. Çalışma, TEDA’nın yalnızca bir çeviri ve yayın desteği olarak değil, kamu ve sektör aktörlerini bir araya getiren çok aktörlü bir kültürel dolaşım mekanizması olarak değerlendirilmesini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yazılı Kültür
• Kültürel Diplomasi
• TEDA Projesi
• Kültürel Dışa Açılım
• Türkiye Markası

Cultural Outreach Through the TEDA Project as an Instrument of Cultural Diplomacy

Öz

This study examines the Project for Supporting the Dissemination of Turkish Culture, Arts and Literary Works Abroad (TEDA), launched in 2005, from the perspectives of cultural diplomacy and international publishing. The study draws on in-depth interviews conducted with 12 participants representing public institutions, professional associations, and sectoral actors involved in TEDA and the broader publishing ecosystem. The findings indicate that TEDA is perceived as an important instrument for supporting the international circulation of Turkish-language works, encouraging publishers to engage with international copyright markets, strengthening connections established through international book fairs, and enhancing Istanbul’s visibility within international publishing networks. At the same time, participants highlight the need to further develop the program in areas such as digital publishing, new target markets, translation quality, distribution, and reader reach. The study suggests that TEDA should be understood not merely as a translation and publishing support program, but as a multi-actor cultural circulation mechanism bringing together public and publishing-sector actors.

Anahtar Kelimeler

• Written Culture
• Cultural Diplomacy
• TEDA Project
• Cultural Outreach
• Türkiye Brand

Kaynakça

1. Akgün, A. H. (2026, 2 Mart). 11. Uluslararası İstanbul Yayımcılık Profesyonel Buluşmaları sona erdi. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/11-uluslararasi-istanbul-yayimcilik-profesyonel-bulusmalari-sona-erdi/3829843
2. Avşar, Z., & Şahin, M. (2022). Türkiye’nin yumuşak güç enstrümanı olarak kültürel diplomasi ve iletişim. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları.
3. Çelikel, M. A. (2017). Çağdaş İngiliz yazınında küreselleşme, göç ve kültür. Bilge Kültür Sanat Yayıncılık.
4. Dujovne, A. (2025). Soft power and translation in Spanish-speaking Latin America: Comparative analysis of Argentina, Colombia, Chile, and Uruguay’s translation support programs. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, 33(1), 82–101. https://doi.org/10.1080/0907676X.2024.2421045
5. Faucher, C. I., Dummer Scheel, S., & Gatica Mizala, C. (Eds.). (2024). Soft power beyond the nation. Georgetown University Press.
6. Garakhanova, N. (2023). Türkiye Cumhuriyeti’nde 100 yılda kültür diplomasisi gelişimi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 64, 210–229. https://doi.org/10.47998/ikad.1362459
7. Halman, T. (2003). Türkiye’de kültür politikaları. İstanbul Kültür Sanat Vakfı Yayını.
8. Hamamcı, E. (2026). Çocuk kitapları yayıncılığının öncüleri anlatıyor, Gazete Oksijen. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2026, https://gazeteoksijen.com/kitap/cocuk-kitaplari-yayinciliginin-onculeri-anlatiyor-272913

9. Heilbron, J. (1999). Towards a sociology of translation: Book translations as a cultural world-system. European Journal of Social Theory, 2(4), 429-444. https://doi.org/10.1177/136843199002004002
10. İstanbul Ticaret Odası. (2026). Fuarlar. İstanbul Ticaret Odası, Erişim tarihi: 23 Ağustos 2026, https://www.ito.org.tr/tr/fuarlar
11. Kılıç, E. G. (2022a). Türk televizyon dizi sektörü ihracatının gelişim eğilimi araştırması. İçinde İ. Sarıtaş & A. Özsoy (Ed.), Kültürel değişim ve endüstrileşme sürecinde Türk dizileri 2010–2020. İstanbul Ticaret Odası Yayını.
12. Kılıç, E. G. (2022b). Türkiye’de dizi üretim-ihracat dinamikleri ilişkisi ve kültürel etkileşim. İçinde İ. Sarıtaş & A. Özsoy (Ed.), Kültürel değişim ve endüstrileşme sürecinde Türk dizileri 2010–2020. İstanbul Ticaret Odası Yayını.
13. Kuralay, İ. (2024). Türkiye ulus markasına katkıları bağlamında Türk basım ve yayıncılığı. İçinde Türkiye ve dünyadan ulus markalama tecrübe paylaşımları. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayını.
14. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2026). TEDA nedir? TEDA – TEDA nedir? Erişim tarihi: 20 Ağustos 2026, https://teda.ktb.gov.tr/TR-251996/teda-nedir.html
15. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2026). Projenin ortaya çıkması Erişim tarihi: 20 Ağustos 2026, https://teda.ktb.gov.tr/TR-251997/projenin-ortaya-cikmasi.html
16. Maruf, I. R., Noor, N. S., Omar, F. M. S., & Mubaroq, S. R. (2026). Beyond state power: The conceptual evolution of cultural diplomacy toward inclusive, participatory, and partnership-based exchange. Frontiers in Political Science, 8, 1817342. https://doi.org/10.3389/fpos.2026.1817342
17. Memmi, M. A. (2017). Yayıncılıkta sınırları zorlamak. Kriter. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2026 https://kriterdergi.com/kitaplik/yayincilikta-sinirlari-zorlamak
18. Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. PublicAffairs.
19. Onaran, A. Ş. (1984). Kamuoyu el kitabı. Filiz Kitabevi.
20. Özcan, M., & Dağbaşı, G. (2022). Kültür ve Turizm Bakanlığı TEDA Projesi kapsamında Türkçeden Arapçaya yapılan edebi çevirilere dair bir inceleme. Istanbul Journal of Arabic Studies, 5(1).
21. Özdemir, M. N. (1992). Türkiye’nin meseleleri 1: Kültür. Marifet Yayınları.
22. Özer, N., & Kara, S. V. (2022). Kültürel diplomaside çevirinin konumu: Türkiye örneği. İçinde Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu bildiri tam metin kitabı (ss. 41–56). ASOS Yayınevi.
23. Roig-Sanz, D., Campanella, L., & Carbó-Catalan, E. (2025). Translation as a soft power resource: Exploring the possibilities, scope, and challenges of an interdisciplinary approach. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, 33(1), 1–23. https://doi.org/10.1080/0907676X.2025.2447143
24. Sapiro, G. (2008). Translation and the field of publishing. Translation Studies, 1(2), 154-166. https://doi.org/10.1080/14781700802113473
25. Şahin, İ. T. (2022). Türk dizilerinin ülkemiz kültür endüstrisi içindeki konumu ve rolü. İçinde İ. Sarıtaş & A. Özsoy (Ed.), Kültürel değişim ve endüstrileşme sürecinde Türk dizileri 2010–2020. İstanbul Ticaret Odası Yayını.
26. Türkiye İhracatçılar Meclisi. (2024). Türkiye’nin küresel ihracat hikâyesi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2026 https://tim.org.tr/files/downloads/Kitap/T%C3%BCrkiye%27nin%20K%C3%BCresel%20%C4%B0hracat%20Hikayesi%20.pdf
27. Ünal, U. (2019). Türkiye’nin kültürel diplomasisinde uluslararası yayımcılık çalışmaları. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 7(2), 609-645. https://doi.org/10.19145/e-gifder.558157
28. Yağmurlu, A. (2019). Kültürel diplomasi: Kuram ve pratikteki çerçevesi. Selçuk İletişim, 12(2), 1210–1238. https://doi.org/10.18094/josc.596331
29. Yayıncı Meslek Birlikleri Federasyonu. (2026). Bandrol dağılım verileri. YAYFED. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2026, https://www.yayfed.org/bandrol-dagilim-verileri
30. Yazar, F. (2020). Kamu diplomasisi aracı olarak Türk dizi sektörünün değerlendirilmesi. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(3), 529–541. https://doi.org/10.30692/sisad.778862