Ölümün Yorumlanması, Ölüme İyimserlikle Bakmak: Kamaruddin Hidayet’in Düşüncelerinin Analizi

Öz

Bu araştırma makalesi, saygın Endonezyalı İslam alimi Kamaruddin Hidayet’in ölüm konusunu nasıl ele aldığını incelemektedir. Makale, genellikle tabu olarak kabul edilen ve olumsuz bir şekilde algılanan ölümün, iyimser bir bakış açısıyla ele alınabileceğini savunmaktadır. Hidayet, ölümü olumlu bir zihniyetle kabul edilmesi gereken doğal bir geçiş olarak yeniden tanımlamamızı teşvik etmektedir. Yazar, bütüncül bir yaklaşımla, Kuran ve Hadis'ten alıntılar ve anlatılarla destekleyerek ölümün felsefi, manevi ve psikolojik yönlerini ele almaktadır. Çalışma, Hidayet’in Ölümle Barışmak: Ölümü İyimser Bir Şekilde Karşılamak adlı eserini incelemek için kitap analizi metodolojisini kullanmaktadır. İçerik analizi, yazarın görüşlerinin daha derinlemesine incelenmesi için kullanılmaktadır. Hidayet’in görüşleri üç ana bölüme ayrılmıştır. İlk bölüm olan Yaşam Festivali, yaşamı amaçlı yaşanması gereken bir kutlama olarak tasvir etmektedir. Bu bölümde, yaşamın üç temeli ve renkli dünya gibi kavramlar ele alınmakta ve yaşam boyunca anlamlı faaliyetlerde bulunmanın önemi vurgulanmaktadır. İkinci bölüm olan Sonsuz Festival Yok ise ölümün kaçınılmazlığını ele almakta ve zihinsel ve manevi hazırlığın önemini vurgulamaktadır. Ana konular arasında Yaşlılığa Kadar Tanrı'yı Tanımayı Öğrenmek ve Nimetlerin Kaynağı Olarak Aile yer almakta ve bireylerin hayatlarını nasıl zenginleştirebilecekleri ve yolculuklarının sonuna nasıl hazırlanabilecekleri üzerine düşünülmektedir. Son bölüm olan Assalamu'alaikum ya Izrail ise ölüme yaklaşmayı ve onu kabul etmeyi ele almaktadır. Hidayet, örnekler vererek ölümün ürkütücü bir son değil, güzel bir eve dönüş olarak algılanabileceğini göstermektedir. Amacı, okuyucuları ölüm için zihinsel ve ruhsal olarak hazır olmaya teşvik etmek ve hayatın bu doğal parçasını zarif bir şekilde kabul etmelerini sağlamaktır. Hidayet’in anlaşılır yazım stili, bu karmaşık temayı günlük hayata uygun hale getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Ölüm
• İyimserlik
• Pozitif zihniyet
• Maneviyat.

Interpretation of Death, Facing Death with Optimism: Dissecting Komarudin Hidayat's Thought

Öz

The research paper examines the theme of death as addressed by Komaruddin Hidayat, an esteemed Islamic scholar from Indonesia. It argues that death, often regarded as a taboo subject and viewed negatively, can be approached with optimism. Hidayat encourages a reframing of death as a natural transition to be accepted with a positive mindset. The author employs a holistic framework, considering philosophical, spiritual, and psychological dimensions of death, supported by narratives and quotations from the Al-Qur'an and Hadiths. This study uses book analysis methodology to dissect Hidayat's work entitled “Berdamai dengan Kematian: Menyambut Kematian dengan Optimis” (Making Peace with Death: Welcoming Death Optimistically). Content analysis is used to dissect and analyze the author's views in a more insightful way. Hidayat's insights are organized into three main sections. The first section, Festival of Life, portrays life as a celebration that should be lived with purpose. It discusses concepts such as the Three Pillars of Life and The Colorful World, emphasizing the necessity of engaging in meaningful activities throughout one's life. The second section, No Endless Festival, addresses the inevitability of death, highlighting the significance of mental and spiritual preparation. Key topics include Learning to Know God Until Old Age and Family as a Source of Blessings, which reflect on how individuals can enrich their lives and prepare for the end of their journey. The final section, Assalamu 'alaikum ya Izrail, delves into the process of approaching death and accepting it with joy. Hidayat provides examples illustrating that death can be perceived as a beautiful return home, rather than a daunting conclusion. He aims to inspire readers to cultivate mental and spiritual readiness for death, fostering a graceful acceptance of this natural part of life. Hidayat's accessible writing style effectively renders this complex theme relevant to everyday experiences.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Death
• Optimism
• Positive mindset
• Spirituality.

Kaynakça

1. Abdul Hadi. “Near Death Experience Dalam Perspektif Islam.” Ad-DA’WAH 20/2 (2022): 25–32. https://doi.org/10.59109/addawah.v20i2.28.
2. Al-Ghazali. “Dibalik Tabir Kematian.” Jakarta, Indonesia: Kathulistiwa Press, 2004.
3. Arif, Muhammad. “Pendidikan Kejiwaan Dan Kesehatan Mental (Perspektif Fakhruddin Ar-Razi).” Farabi 16/2 (2019): 161–180. https://doi.org/10.30603/jf.v16i2.1081.
4. Attabik - Sumiati. “Pluralisme Agama: Studi Tentang Kearifan Lokal Di Desa Karangbenda Kecamatan Adipala Kabupaten Cilacap.” Islam Zeitschrift Für Geschichte Und Kultur Des Islamischen Orients 9/2 (n.d.): 1–12.
5. Brown, Alaina J - Shen, Megan J - Ramondetta, Lois M - Bodurka, Diane C - Giuntoli II, Robert L - Diaz-Montes, Teresa. “Does Death Anxiety Affect End-of-Life Care Discussions?” International Journal of Gynecological Cancer 24/8 (2014): 1521–1526.
6. Dadang Hawari. “Al Qur’an : Ilmu Kedokteran Jiwa Dan Kesehatan Jiwa.” M. Sonhadj. Yogyakarta: Dana Bhakti Prima Yasa, 1997.
7. Durkin, Kevin. “Developmental Social Psychology: From Infancy to Old Age.” Developmental social psychology: From infancy to old age. 1995. lvi, 776–lvi, 776.
8. Greyson, Bruce. “Near-Death Experience and Quality of Life: Additional Research.” Critical Care 27/1 (2023): 185. https://doi.org/10.1186/s13054-023-04465-y.

9. Hutami, Nestiani. “Death Instinct Manifested through Passive Aggresiveness and Its Social Effects in Melville’s ‘Bartleby the Scrivener.’” NOBEL: Journal of Literature and Language Teaching 8/1 (2017): 1–8. https://doi.org/10.15642/nobel.2017.8.1.1-8.
10. Imam al-Qurtubi. “Tanda-Tanda Orang Akan Mati.” Bandung: Jabal, 2012.
11. Januarto, Adelia. “Kematian Adalah Kehidupan: Metafora Konseptual Kematian Dalam Islam Di Indonesia.” In Prosiding Seminar Nasional Linguistik dan Sastra (SEMANTIKS). 1: 28–42. 2019.
12. Komarudin Hidayat. “Berdamai Dengan Kematian: Menjemput Ajal Dengan Optimis.” Jakarta: Naora Book, 2015.
13. Komarudin Hidayat. “Psikologi Ibadah: Menyibak Arti Menjadi Hamba Dan Mitra Allah Di Bumi.” Bandung: Serambi, 2008.
14. Komarudin Hidayat. “‘Tragedi Raja Midas, Moralitas Agama Dan Krisis Modernisme.’” Jakarta: Paramadina. 1998.
15. Latif, Umar. “Dzikir Dan Upaya Pemenuhan Mental-Spiritual Dalam Perspektif Al-Qur’an.” At-Taujih : Bimbingan dan Konseling Islam 5/1 (2022): 28. https://doi.org/10.22373/taujih.v5i1.13729.
16. Latif, Umar. “Konsep Mati Dan Hidup Dalam Islam.” Jurnal Al-bayan 22/34 (2016): 27–38.
17. Marsh, Michael N. “The Neurophysiology & Phenomenology of the Out-of-Body Experience BT - Sensing the Divine: Influences of Near-Death, Out-of-Body & Cognate Neurology in Shaping Early Religious Behaviours.” Ed. Michael N Marsh. 117–125. Cham: Springer International Publishing, 2021. https://doi.org/10.1007/978-3-030-67326-0_6.
18. Nyemecz, Monique - Appel, Stephen. “The Death Instinct.” Ata: Journal of Psychotherapy Aotearoa New Zealand 13/1 (September 30, 2007): 7–23. https://doi.org/10.9791/ajpanz.2007.02.
19. Prabawa, Anarbuka Kukuh - Mukti, Muh. “Interpretasi Makna Gramatis Dan Psikologis Tembang Macapat Dengan Analisis Hermeneutika Schleiermacher.” Indonesian Journal of Performing Arts Education 2/2 (2022): 1–15. https://doi.org/10.24821/ijopaed.v2i2.7113.
20. Ramadhanti, Fadhilla Ainuraziza - Ayundasari, Lutfiah. “Penggunaan Tembang Macapat Dalam Penyebaran Islam Di Jawa.” Jurnal Integrasi dan Harmoni Inovatif Ilmu-Ilmu Sosial (JIHI3S) 1/7 (2021): 866–872. https://doi.org/10.17977/um063v1i7p866-872.
21. Retno Kartini Savitaningrum Imansah. “Pernikahan Beda Agama: “Sudut Pandang Agama, HAM, Dan Hukum“.” Harmoni Jurnal Multikultural Dan Multireligius VOL. X NO. (2011): 968–981.
22. Rukmana, Jaya - Amalia, Putri Rachmah. “Konsep Takdir Dalam Perspektif Hadis.” AL ISNAD: Journal of Indonesian Hadith Studies 3/2 (December 14, 2022): 110–117. https://doi.org/10.51875/alisnad.v3i2.129.
23. Saefullah, Asep - Darusmanwiati. “Tamasya Ke Alam Kubur, Mengerti Perjalanan Pulang Menuju Ruman Masa Depan.” Jakarta: Zaman, 2009.
24. Sari, Fitri Agustina - Damanik, Agusman. “Konsep Self Healing Dengan Zikir Dan Syukur Dalam Al-Qur’an.” JRTI (Jurnal Riset Tindakan Indonesia) 8/4 (2023): 353–361.
25. Sofanudin, Aji. “Beragama Maslahat: Arah Kebijakan Tata Kelola Agama Dalam Pemerintahan Baru.” 2024.