Dijital Çağda Toplumsal Değerlerin Aktarımında Dönüşen Aile Rolleri

Öz

Bu çalışmanın amacı dijital çağda toplumsal değerlerin aktarımında, aile rollerindeki değişim ve dönüşümle ilgili bir perspektif sunmaktır. İçinde yaşadığımız dijital çağda, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygın bir şekilde kullanılmasıyla birlikte bireysel ve toplumsal yaşamda hızlı bir değişim ve dönüşüm yaşanmaktadır. Bu süreçte toplumun bir arada, huzurlu ve istikrarlı bir şekilde yaşaması için toplumu oluşturan bireylerin çoğunluğu tarafından kabul edilen ve bireylerin davranışlarının belirlenmesinde de etkili olan değerlerin yeni yetişen nesillere aktarılması çok daha önemli hale gelmektedir. Toplumsal değerlerin aktarılmasında önde gelen kurumlardan biri şüphesiz ki ailedir. Aile, bireyin birçok temel bilgi, beceri, tutum, davranış ve değer kazanmasında önemli bir role sahiptir. Bununla birlikte modernleşme, küreselleşme, dijitalleşme vb. süreçler aile kurumunda niceliksel ve niteliksel değişimlere neden olmuştur. Özellikle günümüzde dijital araçların yaygınlaşması ve kullanım sürelerinin artması; çocuk ve gençlerin sosyal yaşama katılımını ve aileyle geçirilen zamanlarını azaltmakta, aile ve toplum değerleriyle çelişen içeriklerin etkisinde kalmalarına sebep olmakta ve ebeveynlerin çocuklarına toplumsal değerleri kazandırmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışmada veriler doküman analizi tekniğiyle elde edilmiş ve içerik analizine tabi tutularak belirlenen temalar altında değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda; ailenin sosyalleştirme, sosyal denetim, rol model olma, rehberlik, ailenin korunması ve aile içi sağlıklı iletişimin sağlanması gibi rollerinde dönüşümler yaşandığı ve bu durumun ailenin toplumsal değerlerini aktarımını etkilediği ve zorlaştırdığı ortaya konulmuştur. Ayrıca ailelerin toplumsal değerleri aktarmada yeni bakış açıları, tutumlar ve iletişim şekilleri benimsemeleri gerektiğine dikkat çekilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Aile
• Dijital Çağ
• Dijitalleşme
• Toplumsal Değerler.

The Transforming Roles of the Family in The Transmission of Social Values in the Digital Age

Öz

The purpose of this study is to offer a perspective on the transmission of social values in the digital age and the changes and transformations in family roles. In the digital age, the widespread use of information and communication technologies has brought about rapid changes in individual and social life. In this process, transmitting widely accepted social values that shape individual behavior to new generations has become increasingly important for maintaining a peaceful and stable society. One of the leading institutions in the transmission of social values is undoubtedly the family. The family plays an important role in the acquisition of many basic knowledge, skills, attitudes, behaviors, and values by the individual. However, processes such as modernization, globalization, and digitalization have caused quantitative and qualitative changes in the family institution. Today, the spread of digital tools and increased screen time reduce children’s and young people’s social and family interaction, expose them to content conflicting with social values, and hinder parents’ ability to instill these values. In this study, data were obtained using document analysis techniques and evaluated under themes determined through content analysis. The study revealed that transformations have occurred in the family's roles, such as socialization, social control, role modeling, guidance, family protection, and ensuring healthy communication within the family, and that this situation affects and complicates the transmission of social values within the family. Furthermore, it was emphasized that families need to adopt new perspectives, attitudes, and communication styles in transmitting social values.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Family
• Digital Age
• Digitalization
• Social Values.

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. “İlk Öğretmenim Ailem”. Erişim 20.11.2025. https://ilkogretmenimailem.gov.tr/
2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Çocukların Dijital Risklerden Korunmasında Ebeveyn Rehberi. ed. Ayşegül Yıldırım Kara. Ankara: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 2025.
3. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Siber Suç ve Siber Zorbalıktan Korunma Rehberi. ed. Ayşegül Yıldırım Kara. Ankara: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 2025.
4. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Türkiye Aile Yapısı Araştırması 2016. Ankara: TDV, 2019.
5. Aksu, Gülşen. Ebeveynler Arasında Sosyal Medya Kullanımının Aile İçi İlişkilere Etkisi. Bingöl: Bingöl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
6. Aktaş, Hamza. “Dijital Dünyada Çocuk Eğitimi: Ebeveynlerin Dinî Rehberlik Rolü”. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 27 (Haziran 2024), 143-176. https://doi.org/10.51553/bozifder.1635047
7. Altıntaş, Mustafa Cabir. Dijital Çağda Aile ve Din Eğitimi. Ankara: Fecr Yayınları, 2025.
8. Arı, Yılmaz. “Aile Kurumunun İşlevleri Nelerdir ve Neden Önemlidir? Sosyolojik Bir Araştırma”. İlahiyat Alanında Uluslararası Araştırma ve Değerlendirmeler. ed. Kasım Ertaş. 127-139. Ankara: Serüven Yayınevi, 2023.

9. Arı, Yılmaz. “Sosyalleşme Sürecinde Aile: Dini Rol ve İşlevleri”. İLSAM Akademi Dergisi 3/2 (Ekim 2023), 199-216. DOI:10.5281/zenodo.10054714
10. Aslan, Kadir. “Değişen Toplumda Aile ve Çocuk Eğitiminde Sorunlar”. Ege Eğitim Dergisi 1/2 (2002), 25-33.
11. Ay, Mehmet Emin. Aile ve Okulda İdeal Din Eğitimi. İstanbul: Beyza Kitap, 2009.
12. Aybey, Salih. “6-14 Yaş Arası Çocuğun Dini Gelişim Dönemi Özelliklerinin Bilinmesinin Din Eğitimi Açısından Önemi”. Turkish Studies 11/5 (2016), 69,84. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9419
13. Aybey, Salih. “Ailenin Dini Değerleri Aktarmadaki Rolü ve Bu Süreçte Dikkat Edilmesi Gereken İlkeler”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 7(2) (2018), 544-560. https://doi.org/10.15869/itobiad.398540
14. Aydın, Mehmet Zeki. “Ailede Ahlak Eğitimi”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (2003), 125-158.
15. Bayer, Ali. “Değişen Toplumsal Yapıda Aile”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/8 (2013), 101-129.
16. Birekul, Mehmet. “Aile ve Dinî Sosyalleşme”. Aile Sosyolojisi Yazıları. ed. Mustafa Aydın. 141-156. İstanbul: Açılım Kitap, 2014.
17. Bulduklu, Yasin - Şeker, Muzaffer. “Yeni Medya ve Değişen Toplumsal Değerler”. Bilişim Teknolojileri ve İletişim: Birey ve Toplum Güvenliği. ed. Muzaffer Şeker vd. 281-303. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi, 2020.
18. Coşkun, Ali. “Din ve Kimlik”. M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi 24 (2003/1), 5-23.
19. Coşkun, Ömer - Aydın, Ömer. “Bireyin Sosyalleşmesinde Ailenin Rolü”. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi 8/1 (2025), 44-60.
20. Çakır, Aydın - Dilci, Tuncay. “Dijitalleşme, Kültür ve Psikoloji Üçgeninde Değer Algısı”. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 2/2 (2024), 40-63. DOI: 10.55205/jocsosa.2220231461839
21. Çalışkan, Nihat - Aslanderen, Mustafa. “Aile İçi İletişim ve Siber Yaşam: Teorik Bir Çözümleme”. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD) 15/ 2 (Ağustos 2014), 263-277.
22. Çiftçi, Dilek. “Ailenin Bireyin Toplumsal Hareketliliğine Etkisi”. Sosyoloji Dergisi 2 (1990), 91-102.
23. Demir, Zekiye. “Değişen Toplumlarda Ailenin Değişmeyen Özellikleri”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/2 (2021), 770-791.
24. Dikeçligil, F. Beylü. “Aileye Dair Kabullerin Ezber Bozumu”. Muhafazakar Düşünce Dergisi 8/31 (2012), 21-52.
25. Dodurgalı, Abdurrahman. Aile Din Eğitimi. İstanbul: Timaş Yayınları, 2011.
26. Filiz, Hacer. “Aile İletişiminde Teknolojik Dönüşüm: Teknolojinin Aile Bağlarını Zayıflatması”. The Journal of Social Science (TJSS) 9/17 (2025), 131-145. DOI: 10.30520/tjsosci.1640257
27. Giddens, Anthony. Sociology. Cambridge UK: Polity Press, Fifth Edition, 2006.
28. Gökler, Rıza - Atamtürk, Elvan. “Ebeveynlik Rollerindeki Değişim”. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi 2/2 (2021), 151-177.
29. Görgün-Baran, Aylin. “Türkiye’de Aile İçi İletişim ve İlişkiler Üzerine Bir Model Denemesi”. Türkiyat Araştırmaları Dergisi 1 (Güz 2004), 31-41.
30. Göz, Kemal. “Toplumsal Değerler Bağlamında Yaşama Hürriyeti”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (Mart 2014). 85-101.
31. Güleç, Vusula. “Aile İlişkilerinin Sosyal Medyayla Birlikte Çöküşü”. İstanbul Aydın Üniversitesi Yeni Medya Elektronik Dergi 2/1 (2018), 105-120.
32. Haberli, Mehmet. “Dijital Çağda Aile: Ebeveynleriyle İlişkisi Çerçevesinde Gençlik ve Din”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 7/3 (2023), 374-389. https://doi.org/10.32711/tiad.1245065
33. Hoover, Stewart M. “Dijital Çağda Çocuk Medyası (ve Din): Zorluklar ve Koşullar”. çev. Pınar Şengözer Şiraz. Çocuk ve Medeniyet 6/12 (2021), 197-206. https://doi.org/10.47646/CMD.2021.268
34. Hökelekli, Hayati. Ailede, Okulda, Toplumda Değerler Psikolojisi ve Eğitimi. İstanbul: Timaş Yayınları, 2013.
35. Kahraman, Özlem Gözün vd. “İlkokul Dönemi Çocuğu Olan Ebeveynlerin Dijital Ebeveynlik Farkındalık Düzeylerinin İncelenmesi”. TRT Akademi 10/24 (2025), 472-493. https://doi.org/10.37679/trta.1663212
36. Kaya, Gamze İnan. “Dijital Çağda Çocuk Yetiştirme ve Eğitim: Değişen Roller”. İnsan & İnsan 8/ 27 (2021), 83-100. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.819184
37. Kaymakcan, Recep - Meydan, Hasan. Ahlak, Değerler ve Eğitimi. İstanbul: DEM Yayınları, 2014.
38. Kır, İbrahim. “Toplumsal Bir Kurum Olarak Ailenin İşlevleri”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 10/36 (2011), 381-404.
39. Marzo, Roy Rillera. “Bridging the Gap: Understanding and Fostering Intergenerational Communication in the Digital Age”. In Intergenerational Relations-Contemporary Theories, Studies and Policies. ed. Andrzej Klimczuk. 153-173. London: IntechOpen, 2024. DOI: 10.5772/intechopen.1003205
40. Meydan, Hasan vd. Zonguldak’ta Hayatın Anlamı ve Aile Değerleri Üzerine Olgusal Bir Araştırma. Zonguldak: Bülent Ecevit Üniversitesi, 2017.
41. Odabaşı, Hatice Ferhan vd. Dijital Çağda Ailenin Dönüşümü- Yeni Nesil Bağlar ve Dinamikler-. İstanbul: Enstitü Sosyal Yayınları, 2. Baskı, 2024.
42. Okun, Olcay. “Dijital Çağ, Dijital Kültür”. Dijital Çağda Yönetim Üzerine Güncel Konular ve Araştırmalar. ed. Sümeyra Ceyhan - Serkan Ada. 25-43. Ankara: Nobel Yayınları, 2022.
43. Olgundeniz, Seda Sünbül - Aydoğan, Ümit. “Dijital Yayın Platformlarında Ebeveyn Denetimi ve Çocuk Erişimine Yönelik Bir Araştırma: Netflix, Amazon Prime Video ve Disney+ Örnekleri”. TRT Akademi 8/19 (2023). 786-813. DOI: 10.37679/trta.1328932
44. Ozan, Mehmet Seyda. “Ailede Kuşaklar Arası İletişimin Dönüşümü: Türkiye Örneğinde Kamu Politikalarının Uluslararası Modellerle Karşılaştırmalı Bir Analizi”. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi (Aile Özel Sayısı 1) 25 (2025), 289-329. DOI:10.21560/spcd.vi.1649128
45. Özcan, Ufuk. “Sosyolojide Toplumsal Değer ve Norm Kavramlarına Yeniden Bir Bakış”. Sosyologca 23 (2022), 19-31
46. Prot, Sara vd. “Media as Agents of Socialization”. Handbook of Socialization: Theory and Research. ed. Joan E. Grusec -Paul D. Hastings. 276-300. New York: The Guildford Press, 2015.
47. Sağlam, Talat. “Çocuklarda Teknoloji Kullanımı ve Dijital Ebeveynlik”. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi 14/1 (2024), 123-129. DOI: 10.20493/birtop.1496639
48. Soylu, Yağmur - Kağnıcı, D. Yelda. “Evlilik Uyumunun Empatik Eğilim, İletişim ve Çatışma Çözme Stillerine Göre Yordanması”. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal 5/43 (2015), 44-54.
49. Şener, Sami - Yiğit, Beyza Nur. “Sosyal Medyanın Gençlerin Düşünce ve Değerlerine Etkisi”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 5/3 (2021), 529-553. https://doi.org/10.52115/apjir.979579
50. Taipale, Sakari. Intergenerational Connections in Digital Families. Cham: Springer, 2019.
51. Turğut, Faruk. “Tarihsel Süreçte Aile Kurumunun Dönüşümü ve Geleceğine Yönelik Çıkarımlar”. Medeniyet ve Toplum 1/1 (2017), 93-117.
52. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). Türkiye Aile Yapısı Araştırması 2021. Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu, 2022. https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/turkiye_aile_yapisi_ara%C5%9Ftirmasi_2021.pdf
53. Türkoğlu, Hülya Semiz. “Dijital Çağda Aile ve İletişimin Dönüşümü: Medya, Kültür ve Toplumsal Yansımalar”. TRT Akademi Dergisi 10/24 (Mayıs 2025), 379-385.
54. Utma, Seçil. “Aile Kurumunun Dönüşümünde Sosyal Medyanın Etkisi: Aile İçi İletişimin Dijitalleşmesi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 13/71 (Haziran 2020), 1016-1023.
55. Wang, Bingqing vd. “Families That Play Together Stay Together: Investigating Family Bonding Through Video Games”, New Media & Society 20/11 (2018), 4074–4094. https://doi.org/10.1177/1461444818767667
56. Yazıcı, Mehmet. “Değerler ve Toplumsal Yapıda Sosyal Değerlerin Yeri”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24/1 (2014), 209-223.
57. Yurdakul, Işıl Kabakçı vd. “Dijital Ebeveynlik ve Değişen Roller”. Gaziantep University Journal of Social Sciences 12/4 (2013), 883-896.