The Lıfe, Scholarly Personalıty, And Works On Qırâ’at Of The Modern Scholar Of Qırā’at ‘Abd Al-Fattâah Al-Qadî

Öz

This article examines the life, scholarly significance, and profound intellectual legacy of ‘Abd al-Fattâah al-Qadî (d. 1982), a preeminent contemporary Egyptian scholar of the science of Qirâ’at (Qur’ânic recitations). Al-Qadî was a versatile scholar whose expertise extended beyond Qirâ’at into the fields of Hadîth, Tafsîr, and literature—a breadth of knowledge that is distinctly reflected in his various works. Throughout his distinguished career, he played a pivotal role in the institutionalization of Qur’ânic sciences in the modern era, serving in founding and executive positions at institutions such as the Qirâ’at Institute in Cairo and the Faculty of Qirâ’at at the Islamic University of Medina. One of al-Qadî's most significant contributions was his ability to elucidate the classical and often cryptic language of Qirâ’at for contemporary students and researchers. By providing concrete examples to explain complex poetic texts that were traditionally difficult to memorize, he made Qirâ’at education significantly more accessible. In this regard, he served as a vital bridge, carrying the classical scholarly heritage into the modern educational landscape. The primary impetus for this study is the conspicuous absence of comprehensive research on al-Qadî in Turkish academic literature, including his omission from the Encyclopedia of Islam (Diyanet İslâm Ansiklopedisi). Although his books are frequently cited by scholars in the field of Qirâ’at, there remains a critical lack of independent and holistic research regarding his personality, scholarly travels, mentors, and overall methodology. This article aims to fill this scholarly void by moving beyond a mere book review to provide an "author-oriented" evaluation. While previous limited studies have primarily focused on translations or narrow analyses, this research investigates fourteen of al-Qadî's reference works—such as al-Budûr al-zâhira, which compiles the ten mutawâtir recitations, and al-Qirâ’ât al-Shâdhah, which examines irregular recitations—as well as his lasting impact on the field through his renowned students. Ultimately, through both his disciples and his works currently taught as textbooks in numerous universities across the Islamic world, al-Qadî stands as one of the most influential figures in the science of Qirâ’at in the modern age.

Anahtar Kelimeler

• Science of Qirâ'ât
• ‘Abd Al-Fattâah Al-Qadî
• Al-Azhar
• Mutawâtir Recitations
• Shâdhdh Recitations.

Modern Dönem Kıraat Âlimi Abdülfettâh el-Kâdî’nin Hayatı, İlmî Kişiliği ve Kıraat’e Dair Eserleri

Öz

Bu makale, son dönemin önemli kıraat alimlerinden Mısırlı âlim Abdülfettâh el-Kâdî’nin (ö. 1982) hayatını, ilim dünyasındaki yerini ve geride bıraktığı kıymetli eserleri ele almaktadır. Kâdî, kıraat ilminin yanı sıra hadis, tefsir ve edebiyat gibi alanlarda da derinleşerek bu birikimini eserlerine yansıtmış çok yönlü bir âlimdir. Kariyeri boyunca Kahire’deki Kıraat Enstitüsü ve Medine İslam Üniversitesi Kıraat Fakültesi gibi kurumların kurucu ve yönetici kademelerinde yer alarak, bu ilmin modern dönemde kurumsallaşmasına öncülük etmiştir. O, kıraat ilminin klasik ve zor anlaşılan dilini, günümüz öğrencilerinin ve araştırmacılarının anlayabileceği şekilde açıklamaya çalışmıştır. Özellikle ezberlenmesi zor olan manzum eserlerdeki karmaşık ve zor metinleri, somut örneklerle açıklayarak kıraat eğitimini daha ulaşılabilir bir hale getirmiştir. Bu yönüyle o, klasik ilim mirasını modern eğitim dünyasına taşıyan bir köprü vazifesi görmüştür. Ülkemizde Diyanet İslâm Ansiklopedisi maddesi de dâhil olmak üzere Kâdî ile ilgili şimdiye kadar yapılmış bir çalışma olmaması bizi bu çalışmayı yapmaya yönlendirmiştir Bunun yanında kıraat alanıyla alakalı akademik çalışma yapan pek çok kimse dipnotlarında müellifin kitaplarına çokça atıfta bulunmuştur. Kâdî’nin şahsiyeti, ilmî seyahatleri, hocaları ve genel metodolojisi hakkında müstakil ve bütüncül bir çalışmanın bulunmaması, bu araştırmanın temel çıkış noktasını oluşturmuştur. Literatürde tespit edilen ansiklopedik madde eksikliği ve biyografik veri yetersizliği, çalışmanın gerekliliğini ortaya koyan bir diğer önemli husustur. Bu makale, sadece bir eser incelemesi sunmanın ötesine geçerek, bizzat müellif odaklı bir değerlendirme ile literatürdeki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Daha önceki sınırlı çalışmalar genellikle belirli eserlerin tercümesi veya dar kapsamlı tahlilleri üzerine yoğunlaşmışken bu makalede, müellifin, hayatı, ilmi kişiliği ve on mütevatir kıraati bir araya getiren el-Büdûrü’z-zâhira ve şâz kıraatleri inceleyen el-Kırââtü’ş-şâzze gibi başvuru kaynağı niteliğindeki yazdığı 14 eseri ve yetiştirdiği öğrencilerle kıraat ilmindeki yeri ve etkisi incelenmiştir. Kâdî hem yetiştirdiği talebeler hem de bugün İslam dünyasındaki pek çok üniversitede ders kitabı olarak okutulan eserleriyle, kıraat ilminin modern çağdaki en önemli isimlerinden biri olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Kıraat İlmi
• Abdülfettâh el-Kâdî
• el-Ezher
• Mütevatir Kıraatler
• Şâz Kıraatler.

Kaynakça

1. Aksoy, Mustafa. “Abdulfettâh el-Kâdî’nin Şerhu’s-Sirru’l-masûn fî rivâyeti Kâlûn Adlı Eserinin Kıraat İlmi Açısından Değerlendirilmesi”. İlahiyat Akademi 21 (Haziran 2025), 93-126.
2. Ammâr, Hassa binti Suʿûd b. ʿAbdi’l-ʿAzîz. eş-Şeyh Abdülfettâh el-Kâdî: Menhecuhû ve cuhûduhû ve ârâʾuhû fi’l-kırâʾât ve ʿulûmi’l-Kurʾân. Riyad: Câmiʿatü’l-İmâm Muhammed b. Suʿûd el-İslâmiyye, Yüksek Lisans Tezi, 1432-1433.
3. Aydınlı, Abdullah. "Muallak". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2020.
4. Ayyıldız, Muhammet. Abdülfettâh el-Kâdî ve Oryantalizm Eleştirisi. Konya: Kitap Dünyası, 2026.
5. Ayyıldız, Muhammet. Abdülfettâh el-Kâdî’nin Hayatı, İlmî Kişiliği ve el-Kırâât fî nazari’l-müsteşrikîn ve’l-mülhidîn İsimli Kitabının Tahlili. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2024.
6. Bermâvî, İlyâs b. Ahmed Hüseyn b. Süleymân. İmtâʿu’l-fudalâʾ bi-terâcimi’l-kurrâʾ (Hicrî Sekizinci Asırdan Sonra). Medine: Dârü’n-Nedveti’l-Âlemiyye, ts.
7. Cârullah, Abdullah Muhammed Süleyman. Kurrâʾü’l-ʿAsr: Sîretün ʿatiretün ve târîḫun mecîd. Riyad: Yayıncı Yok, 1435/2014.
8. Ebü’l-ʿAynayn, Vefâ binti Muhammed Mansûr. eş-Şeyh el-ʿallâme Abdülfettâh b. Abdü’l-Ğanî el-Kâdî ve vehduhû fi’d-dirâsâti’l-Kurʾâniyye: dirâsetün târîhiyyetün taḥlîliyye. Medine: el-Câmiʿatü’l-İslâmiyye, Yüksek Lisans Tezi, 2018.

9. Ebyârî, Muhammed b. Muhammed Hilâlî. Minhatü mûli’l-birri fîmâ zâdehû kitâbü’n-neşr fi’l-kırââti’l-aşr ale’ş-şâtıbiyye ve’d-dürre. Kahire: Mektebetü’s-Sünne, 1423/2002.
10. Kâdî, Abdülfettâh b. Abdilganî. el-Kırâât fî nazari’l-müsteşrikîn ve’l-mülhidîn. Kahire: Dâru’s-Selâm, 2. Basım, 1423/2002.
11. Kâdî, Abdülfettâh. el-Büdûrü’z-zâhira fi’l-kırââti’l-aşri’l-mütevâtirât min tarîki’ş-şâtıbiyye ve’d-dürre. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, ts.
12. Kâdî, Abdülfettâh. el-Ferâidü’l-hısân fî addi âyi’l-Kur’ân. thk. Ali b. Saîd el-Ğâmidî. Mekke: Dâru Tayyibeti’l-Hadrâ, 1431/2010.
13. Kâdî, Abdülfettâh. el-Îdâh li-metni’d-dürre fi’l-kırâʾâti’s-delâsi’l-mütemmime li’l-kırâʾâti’l-ʿaşr li’l-İmâm İbnü’l-Cezerî. thk. Abdülkayyûm b. Abdülğafûr es-Sindî. 3. Basım. Mekke: el-Mektebetü’l-Esediyye, 1434/2013.
14. Kâdî, Abdülfettâh. el-Kırââtü’ş-şâzze ve tevcîhühâ min lüğati’l-arab. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1401/1981.
15. Kâdî, Abdülfettâh. el-Vâfî fî şerhi’ş-şâtıbiyye fi’l-kırââti’s-seb‘a. 5. Basım. Kahire: Mektebetü’s-Sevâdî li’t-Tevzî‘, 1420/1990.
16. Kâdî, Abdülfettâh. Şerhu minhati mûli’l-birr. Kahire: Dârü’s-Selâm li’t-Tevzîʿ ve’n-Neşr, 2008.
17. Kâdî, Abdülfettâh. Şerhü’n-naẓmi’l-câmiʿ li-kırâʾati İmâm Nâfiʿ. tsh. Seyyid Ahmed Mansûr. Kahire: el-Mektebetü’l-Ezheriyye li’t-Türâs, 1433/2012.
18. Kâdî, Abdülfettâh. Târihü’l-kurrâi’l-aşera ve ruvâtühüm ve tevâtürü kırââtihim ve menhecü küllin fi’l-kırâât. thk. Safvet Cevdet Ahmed. Kahire: Mektebetü’l-Kahire, 1419/1998.
19. Kârî, Abdülazîz Abdülfettâh. el-Eʿmâlü’l-kâmile: Manzûmetü ʿilmi’l-kırâʾât ve şurûhuhâ. Cidde: Merkezü’d-Dirâsât ve’l-Ulûmâti’l-Kurʾâniyye, 2014.
20. Kûsûfî, Hayreddin b. Sibâî. Cuhûdü’ş-şeyh Abdülfettâh el-Kâdî el-ezherî fî hıdmeti’d-dirâsâti’l-Kur’âniyye ve’d-difâi ani’l-kırâât dıdde metâini’l-müsteşrikîn. Riyad: Şebeketü’l-Elûke, 2012. https://www.alukah.net/sharia/0/44627/.
21. Mersafî, Abdülfettâh es-Seyyid Acemî. Hidâyetü’l-kâri ilâ tecvîdi kelâmi’l-bârî. 2 Cilt. 3. Basım. Medine: Mektebetü Taybe, 1431/2010.