Principle of Restrained Exercise of Rights: Origins, Legal Basis and Applications in Civil Law and Company Law

Öz

The principle of restrained exercise of rights, rooted in Roman law, has emerged with the aim of balancing opposing interests. The principle is a manifestation of the prohibition of abuse of rights under Turkish Civil Code (TCiC) Article 2. It originates from property law and is explicitly regulated in TCiC 786 governing praedial servitude. It also has an important place in the company law. Especially in the law of public limited liability companies, the principle has been adopted both in the doctrine and in practice as one of the tools to prevent and/or reduce the dangers of the majority rule and the abuse by the majority. Moreover, the principle is complementary to both the principle of equality in the law of obligations and the principle of equal treatment in the company law, which itself is an extension of the principle of good faith. In terms of both property law and company law, the principle draws the limits of the interference to be endured by the persons whose legal spheres are allowed to be interfered with through the exercise of certain rights. The study will first examine the principle from a terminological perspective, identifying provisions that are ‘directly’ related to it, and then address its origins in Roman law. Subsequently, the principle’s connection to the principle of good faith and the prohibition of abuse of rights under TCiC 2 will be examined. Finally, the principle is analysed in the context of property law and company law.

Anahtar Kelimeler

• The Principle of Restrained Exercise of Rights
• Principle of Good Faith
• Prohibition of Abuse of Right
• Principles of Equality and Equal Treatment
• Property Law
• Company Law
• Abuse by Majority in Limited Liability (Capital) Companies
• Praedial Servitude

Kaynakça

1. Adıgüzel B, ‘Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkının Kaldırılması veya Sınırlandırılması’, (2014) 18 (1) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1-48 google scholar
2. Akdağ Güney N, ‘Anonim Şirketlerde Hakların Sakınılarak Kullanılması İlkesi ve Uygulaması’ in Asuman Turanboy, Aynur Yongalık, Murat Gürel and İbrahim Bektaş (eds), Prof. Dr. Hikmet Sami Türk’e Armağan (Turhan 2017) 45-68 google scholar
3. Akın MY, ‘Kayıtlı Sermayede Rüçhan Hakkının Sınırlandırılması veya İlgilinin Bu Hakkı Kullanımdan Yoksun Bırakılmasındaki Kıstaslar’ in Prof. Dr. Reha Poroy’a Armağan (İstanbul Üniversitesi Avrupa Hukuku Araştırma ve Uygulama Merkezi 1995) 7-37 google scholar
4. — — Şirketler Hukukunda ve Özellikle Anonim Şirketlerde Pay Sahibinin Sadakat Borcu, (İstanbul Menkul Kıymetler Borsası 2002) google scholar
5. — — and Yağmur S, ‘Türk Anonim Şirketler Hukuknda Eşit İşlem İlkesinin Uygulanması Açısından Objektif Kriter Kavramı’ (2018) 13 (144) Terazi Hukuk Dergisi, 96-105 google scholar
6. Akipek J, Akıntürk T and Ateş D, Türk Medeni Hukuku-Başlangıç Hükümleri-Kişiler Hukuku (12th edn, Beta 2015) google scholar
7. Akkale Çelebi RG, Limited Şirkette Ortaklıkların Bağlılık Yükümlülüğü (Seçkin 2022) google scholar
8. Akkanat H, Türk Medeni Hukukunda İyiniyetin Korunması (Filiz 2010) google scholar

9. Aksaray B, ‘Roma Hukukunda Mülkiyet Hakkının Komşuluk İlişkileri Bakımından Sınırları’ (2019) 9 (1) SDÜHFD, 61-100 google scholar
10. Akyol Ş, Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (2nd edn, Vedat 2006) google scholar
11. Altaş H, Medeni Hukuk Başlangıç Hükümleri (TMK m. 1-7) (Yetkin 2014) google scholar
12. Altay A, Anonim Ortaklıklar Hukuku’nda Sermayeye Katılmalı Ortak Girişimler (Equity Joint Ventures) (Vedat 2009) google scholar
13. Antalya G, Eşya Hukuku vol I (Legal 2018) google scholar
14. Ayan M, Eşya Hukuku III-Sınırlı Ayni Hak (Seçkin 2017) google scholar
15. — — and Ayan N, Medeni Hukuku Giriş (11th edn, Mimoza 2015) google scholar
16. Bacharach J and Vraca A, ‘Prix d’emission et dilution economique au regard de l’art. 652b al. 4 CO’, (2024) 5 RSDA 571-584 google scholar
17. Bahtiyar M, Anonim Ortaklıkta Kayıtlı Sermaye Sistemi ve Sermaye Artırımı (Beta 1996) google scholar
18. — — Ortaklıklar Hukuku (17th edn, Beta 2023) (Ortaklıklar) google scholar
19. Baltalı C, Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı (On İki Levha 2019) google scholar
20. Barlas N, ‘Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağının Alman Medeni Kanunundaki Düzenlenme Tarzı ve Eleştirisi’, (1997) 55 (3) İHM, 191-208 google scholar
21. Bektaş İ, ‘Anonim ve Limited Ortaklıklarda Yeni Pay Alma Hakkının Şirket Sözleşmesiyle Kısıtlanması Sorunu’ (2021) 37 (2) BATİDER 141-176 google scholar
22. — — Anonim Ortaklıklarda Yeni Pay Alma (Rüçhan) Hakkının Kısıtlanması ve Devri (BTHAE 2023) (Yeni Pay) google scholar
23. Benedict J and Jaquier J, ‘Les Actionnaires Face aux Risques et aux Consequences d’Une Dilution de Leurs Droits en Cas d’Augmentation de Capital’ (2005) François Dessemontet ff (ed) in Aspects Actuels du Droit de la Societe Anonyme - Travaux Reunis pour le 20eme Anniversaire du CEDIDAC (CEDIDAC 2005) 149-189 google scholar
24. Biçer L, Anonim Ortaklıkta Oy Hakkında İmtiyaz ve Sınırları (Yetkin 2019) google scholar
25. Bilge ME, ‘Limited Şirketlerde Ortakların Bilgi Alma Hakkı - “Yürürlükteki Türk Ticaret Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu Tasarısı Hükümleri Çerçevesinde”’ (2005) 9 (1-2) AÜEHFD 429-449 google scholar
26. Bilgili F and Demirkapı E, Şirketler Hukuku (9th edn, Dora 2013) google scholar
27. Cenkci E, Anonim Ortaklıklarda Kayıtlı Sermaye Sistemi (On İki Levha 2015) google scholar
28. Champetier de Ribes-Justeau A-L, Les Abus de Majorite, de Minorite et d’Egalite : Etude Comparative des Droits Français et Americain des Societes (Dalloz 2010) google scholar
29. Cheneaux J-L and Beroud G, ‘Prix d’emission et exercice mesure des droits’ in Rita Trigo Trindade, Rashid Bahar and Giulia Neri-Castracane (eds), Vers les sommets du droit - Liber amicorum pour Henry Peter (Schultess 2019) 161-177 google scholar
30. Conac P-H, Enriques L and Gelter M, ‘Constraining Dominant Shareholders’ Self-Dealing: The Legal Framework in France, Germany, and Italy’ (2007) 4 (4) ECFR 491-528 google scholar
31. Çeker M, Anonim Ortaklıkta Oy Hakkı ve Kullanılması (BTHAE 2000) google scholar
32. Çelikboya K, Anonim Şirketlerde Pay Sahibinin Kâr Payı Hakkı (On İki Levha 2021) google scholar
33. Dadak K, ‘Limited Şirket Ortaklarının Sadakat Yükümlülüğü’, (LLM thesis Kırıkkale University 2010) google scholar
34. Dağ Ü, Anonim Ortaklıklarda Pay Sahibi Açısından Oy Hakkının Kazanılması ve Kullanılması (Beta 1996) google scholar
35. Demirsatan B, Türk Borçlar Kanunu Çerçevesinde Sözleşmenin Haksız Olarak Sona Erdirilmesi (2nd edn, On İki Levha 2021) google scholar
36. Doğrusöz Koşut H, Limited Şirkette Oy Hakkı (Vedat 2021) google scholar
37. Dural M and Sarı S, Türk Özel Hukuku C.1 Temel Kavramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri (15th edn, Filiz 2020) google scholar
38. Eisenberg MA, ‘The Limits of Cognition and the Limits of Contract’, Stanford Law Review, (1995) 46 (2) 211-260. google scholar
39. Epçeli S, ‘Türk Ticaret Kanunu Tasarısı’nın Yeni Pay Alma Hakkı ile İlgili Olarak Getirdiği Düzenleme, Eleştiriler ve Öneriler’ (2010) 84 (6 ) İstanbul Barosu Dergisi, 3590-3625 google scholar
40. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (28th edn, Yetkin 2023) google scholar
41. Erdem N, Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi (2nd edn, Vedat 2019) google scholar
42. Erdoğan A, ‘Anonim ve Limited Şirketlerin Haklı Sebeple Feshi Davasında Haklı Sebep Kavramı ve Haklı Sebebe İlişkin Yargı Kararlarının Analizi’ (Master thesis, Ankara University 2022) google scholar Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (28th edn, Yetkin 2023) google scholar Erman H, Eşya Hukuku Dersleri (9th edn, Der 2020) google scholar Ertaş Ş, Eşya Hukuku (Barış Yayınları Fakülteler Kitabevi 2014) google scholar Fleischer H and others, ‘Shareholder Conflicts in Closed Corporations’, in Gregor Bachmann and others, Regulating the Closed Corporation (2014) ECFR Special Volume 4 28-82. google scholar
43. Gökdemir Tamer T, Anonim Şirketlerde Pay Sahibinin Oy Hakkının Kapsamı ve Etkisi (On İki Levha 2022) google scholar
44. Göksoy YC, ‘Anonim Ortaklıkta Pay Sahibinin Yeni Pay Alma Hakkının Kaldırılması’ in Hüseyin Ülgen, Arslan Kaya and Gül Okutan Nilsson (eds), Bilgi Toplumunda Hukuk Ünal Tekinalp’e Armağan, vol I (Beta 2003) 363-440 google scholar
45. Göksu T, Art 737 in Sachenrecht Art. 641-977 ZGB - Art. 1-61 SchlT ZGB, CHK - Handkommentar zum Schweizer Privatrecht (2023) google scholar
46. Görmez O, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununa Göre Rüçhan Hakkının Kısıtlanması (Beta 2017) (Rüçhan Hakkı) google scholar
47. — — ‘Topluluk Dışı Anonim Ortaklıklarda Çoğunluk Gücünün Kötüye Kullanılması’ (DPhil thesis, İstanbul University 2023) (Kötüye Kullanma) google scholar
48. Hamamcıoğlu E, ‘Anonim Ortaklıklarda Tek Borç İlkesi’ (Master thesis, Marmara University 2005) (Tek Borç) google scholar
49. — — Aile Tipi Limited Şirketlerde Şirket Sözleşmesi (Yetkin 2022) google scholar
50. Hanni L, ‘Le principe de l’exercice mesure des droits - Commentaire de l’arret du Tribunal federal 4A_531/2017 du 20 fevrier 2018’ (2018) 2018 (3) GesKR, 390-394 google scholar
51. — — and Dubois J, ‘Egalite de traitement materielle et devoir de fidelite - approche comparee des droits suisse et allemand de la SA’ in Rashid Bahar and Rita Trigo Trindade (eds) L ’egaaiite de traitement dans l’ordre juridique : fondements et perspectives (Schultess Editions Romandes 2013) 325-357 google scholar
52. İlbasmış Hızlısoy Ö, Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi (Adalet Yayınevi 2016) google scholar
53. İmregün O, Anonim Şirketlerde Pay Sahipleri Arasında Umumî Heyet Kararlarından Doğan Menfaat İhtilâfları ve Bunları Telif Çareleri (İsmail Akgün Matbaası 1962) google scholar
54. McCahery JA and Vermeulen EPM, Corporate Governance of Non-Listed Companies (Oxford University 2008) google scholar
55. Karahan S (ed) Şirketler Hukuku (2nd edn Mimoza 2015) google scholar
56. Karasu R, ‘Limited Şirketlerde İdare Yetkisi Olmayan Ortakların Şirketle Rekabet Etme Yasağı’ (2004) 12 (3) BATİDER 141-174 (Rekabet Yasağı) google scholar
57. — — ‘Türk Ticaret Kanunu Tasarısı’na Göre Anonim Şirketlerde Pay Sahibinin Bilgi Alma Hakkı’ (2005) 23 (2) BATİDER 73-114 (Bilgi Alma) google scholar
58. — — Anonim Şirketlerde Emredici Hükümler İlkesi (2nd edn, Yetkin 2015) (Emredici Hükümler) google scholar
59. Kaya A, Anonim Ortaklıkta Pay Sahibinin Bilgi Alma Hakkı (BTHAE, 2001) google scholar
60. Kayıklık A, ‘Anonim Şirkette Azınlığın Korunması: Kim İçin, Neden ve Nasıl Bir Koruma?’ (2022) 80 (2) İHM 407-453 google scholar
61. Kendigelen A, Yeni Türk Ticaret Kanunu Değişiklikler, Yenilikler ve İlk Tespitler (3rd edn, On İki Levha 2016) google scholar
62. Kılıçoğlu A, Eşya Hukuku (1st edn, Turhan 2021) google scholar
63. Kılıçoğlu M, Yargıtay Kararları Işığında Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Açıkça Kötüye Kullanma Yasağı - İsviçre - Türk Öğretisi (Bilge 2015) (Dürüstlük Kuralı) google scholar
64. Kırca İ, Şehirali Çelik FH and Manavgat Ç, Anonim Şirketler Hukuku, vol 1 (BTHAE 2013) (‘Anonim Şirketler’) google scholar
65. — — Anonim Şirketler Hukuku - ‘Genel Kurul Kararlarının Hükümsüzlüğü’, vol 2/2 (BTHAE 2016) (‘Hükümsüzlük’) google scholar
66. Kırca İ, ‘Halka Açık Olmayan Anonim Şirketler ile Limited Şirketlerin Paylarını Gerçek Değerinden İhraç Etmeleri Zorunlu Mudur?’ 36 (1) 2020 BATİDER, 5-28 (Gerçek Değer) google scholar
67. — — Anonim Şirket Genel Kurul Kararlarının Hükümsüzlüğü (3rd edn, On İki Levha 2022) (Hükümsüzlük) google scholar
68. Liver P, Art 737 in Die Grunddienstbarkeiten Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch, Das Sachenrecht, Die Dienstbarkeiten und Grundlasten (Art. 730-792), ZK - Zürcher Kommentar (1980) google scholar
69. Mahoney PG, ‘Trust and Opportunism in Close Corporations’ Randall K.Morck (ed) in Concentrated Corporate Ownership (The University of Chicago 2000) google scholar
70. Mitchell LE, ‘Death of Fiduciary Duty In Close Corporations’ 138 (6) 1990 University of Pennsylvania Law Review, 1675-1732 google scholar
71. Montavon P, ‘Premiere partie Structure, historique et principes generaux du droit civil / § 3. - § 4’ in Abrege de droit civil, Art. 1er - 640 CC /LPart /LPD /LN 25 (Schulthess Verlag 2020) google scholar
72. Moroğlu E, ‘Anonim Ortaklıkta Çoğunluk Paysahiplerinin Azınlık ve İmtiyazlı Paysahiplerine Karşı Korunması’ (1994) 17 (3) 47-55 google scholar
73. — — Anonim Ortaklıkta Genel Kurul Kararlarının Hükümsüzlüğü (9th edn On İki Levha 2020) (Hükümsüzlük) google scholar
74. Nomer HN and Ergüne MS, Eşya Hukuku (On İki Levha 2019) google scholar
75. Nomer NF, ‘Anonim Ortaklıkta Eşit Davranma (Eşit İşlem) İlkesi’ in Prof. Dr. Oğuz İmregün’e Armağan (Beta 1998) 469-490 google scholar
76. — — Anonim Ortaklıkta Pay Sahibinin Sadakat Yükümlülüğü (Beta 1999) (Sadakat Yükümlülüğü) google scholar
77. Oğuzman MK and Barlas N, Medenî Hukuk - Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar (28th edn, On İki Levha 2022) google scholar
78. — —, Seliçi Ö and Oktay Özdemir S, Eşya Hukuku (22nd edn, Filiz 2020) google scholar
79. Okutan Nilsson G, Anonim Ortaklık Paysahipleri Sözleşmeleri (Çağa Hukuk Vakfı 2004) google scholar
80. Omağ MK, ‘Anonim Şirketler Hukukunda Eşit İşlem İlkesi’ (1986) 1 (1) MÜHFHAD, 1-8 google scholar
81. Öcal Apaydın B, Roma Hukukundan Günümüze Taşınmaz Lehine İrtifak Hakları (Yetkin 2014) Özdemir SS and Tamer E, ‘Kurumsal Yönetim İlkeleri Işığında Anonim Şirketlerde Genel Kurula İlişkin İlkelerin Değerlendirilmesi’ (2019) 7 (14) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 329-373 google scholar
82. Paslı A, Anonim Ortaklık Kurumsal Yönetimi - Corporate Governance (2nd edn, Çağa Hukuk Vakfı 2005) google scholar
83. Rouiller N, Bauen M, Bernet R and Lassere Rouiller C, La Societe Anonyme Suisse (3rd edn, Schultess Editions romandes 2022) google scholar
84. — — ‘Anonim Ortaklıkta Kontrol Sahibinin Özel Durumu’, (2008) 66 (2) İHM, 345-358 (Kontrol Sahibi) google scholar
85. Pellascio M, ZGB Kommentar Schweizerisches Zivilgesetzbuch, Orell Füssli Kommentar (2016) Poroy R, Tekinalp Ü and Çamoğlu E, Ortaklıklar Hukuku I (15th edn, Vedat 2021) (Ortaklıklar I) — — Ortaklıklar Hukuku II (15th edn, Vedat 2023) (Ortaklıklar II) google scholar
86. Riccobono S, ‘Roma Doktrininde Hakkın Suiistimali Nazariyesi’ (tr Umur, Z) (2011) 22 (1-4) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 350-397 google scholar
87. Savaş FB, ‘Pay Sahiplerinin Anonim Şirkete Karşı Sadakat Yükümlülüğü’ in Ömer Teoman et al (eds), Prof. Dr. Hüseyin Ülgen’e Armağan (Vedat 2007) 489-507 google scholar
88. Serozan R, Engin Bİ and Atamer YM, Medeni Hukuk - Genel Bölüm - Kişiler Hukuku (9th edn, On İki Levha 2022) google scholar
89. Sirmen L, Eşya Hukuku (10th edn, Yetkin 2022) google scholar
90. Soykan İC, Türk Ticaret Kanununa Göre Anonim Ortaklıklarda Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı (On İki Levha 2019) (Sermaye Artırımı) google scholar
91. — — ‘Sermaye Artırımı Kararının Dürüstlük Kuralına Aykırılığı’ in Arslan Kaya et al (eds), Yürürlüğünün 7. Yılında ve Yargıtay Kararları Işığında Türk Ticaret Kanunu Sempozyumu -III-(Tebliğler ve Tartışmalar) (On İki Levha 2020) 195-221 google scholar
92. Şahin A, Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi (Vedat 2013) google scholar
93. Şener OH, Yargıtay Kararları Işığında Limited Ortaklıklar Hukuku (Seçkin 2017) google scholar
94. Tekinalp Ü, ‘Hakların En Az Zarar Verecek Şekilde Kullanılması İlkesi (I)’ (1979) 26 (2) İktisat ve Maliye Dergisi 78-80 (En Az Zarar I) google scholar
95. — — ‘Hakların En Az Zarar Verecek Şekilde Kullanılması İlkesi (II)’ (1979) 26 (5) İktisat ve Maliye Dergisi 203-207 (En Az Zarar II) google scholar
96. — — Halka Açık Anonim Ortaklıklarda Yönetime Katılma Sorunları (Formül Matbaası 1979) google scholar
97. — — Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku (5th edn, Vedat 2020) (Yeni Hukuk) google scholar
98. Teoman Ö, Anonim Ortaklıkta Pay Sahibinin Oy Hakkından Yoksunluğu (Fakülteler Matbaası 1983) (Oydan Yoksunluk) google scholar
99. --Yaşayan Ticaret Hukuku - [Hukukî Mütalâalar] Kitap 12: 2004 - 2007 (Vedat 2008) google scholar
100. Tokcan FP, Limited Ortaklıkta Oy Hakkından Yoksunluk (On İki Levha 2018) google scholar
101. Topcan U, Anonim Şirket Pay Sahiplerinin Vazgeçilemez Nitelikteki Hakları ve Bu Hakların İhlalinin Hukuki Neticeleri (On İki Levha 2023) google scholar
102. Uzel N, ‘Anonim Ortaklık Hukukunda Azınlık Haklarının Kötüye Kullanılması (Mümkün Müdür?) -Makale I: Genel Değerlendirme-’ in İsmail Kırca et al (eds), Prof. Dr. Sabih Arkan’a Armağan (On İki Levha 2019) 1293-1303 google scholar
103. Ünal M, Sınırlı Ayni Haklar (Savaş 2021) google scholar
104. Veziroğlu C, ‘Buy-Out of the Oppressed Minority’s Shares in Joint Stock Companies: A Comparative Analysis of Turkish, Swiss and English Law’ (2018) 19 (3) European Business Organization Law Review 527-540 google scholar
105. — — Anonim Ortaklıklar Hukukunda Esas Sözleşme Özgürlüğü ve Sınırları (On İki Levha 2021) (Esas Sözleşme) google scholar
106. Wilhelm C and Varrin O, L ’« exercice mesure des droits » et l’abus de majorite en droit suisse de la societe anonyme (Schulthess Editions 2022) google scholar
107. Yanlı V, ‘Alman Hukuku’nda Anonim Ortaklıklarda Rüçhan Hakkının Sınırlandırılmasında Gözetilecek İlkeler Gereklilik, Ölçülülük ve Eşitlik’ (1992) 2 Argumentum 369-370 google scholar
108. Yağmur S, Anonim Şirketlerde Eşit İşlem İlkesi (On İki Levha 2020) google scholar
109. Yıldız Ş, Anonim Ortaklıkta Yeni Pay Alma Hakkı (Beta 1996) (Yeni Pay) google scholar
110. — — Anonim Ortaklıkta Pay Sahipleri Açısından Eşit İşlem İlkesi, (Seçkin 2004) google scholar
111. Yıldırım AH, 6102 Sayılı Yeni Türk Ticaret Kanuna Göre Limited Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi (Dora 2013) google scholar
112. Zen-Ruffinen MN and Urben L, ‘Art. 652b’ in Pierre Tercier, Marc Amstutz and Rita Trigo Trindade (eds) Commentaire Romand - Code des Obligations II (Helbing Lichtenhahn 2017) 427-440 google scholar
113. Zorluer O, Anonim Şirketlerde Azınlık Haklarının Kötüye Kullanılmasına Karşı Çoğunluğun Korunması (Adalet 2021) google scholar