Mandatory Administrative Remedies And The Right to Access to a Court in Civil Procedure Law: An Analysis in the Light of the Jurisprudence of The ECTHR and the Turkish Constitutional Court

Yıl 2025, Sayı: 77, 1 - 24, 21.01.2026

Çağrı Mardin

https://doi.org/10.26650/annales.2025.77.0000

https://izlik.org/JA45WU92BZ

Öz

In the rule of law, the main principle is to resolve legal disputes through the state courts. However, within the framework of its discretionary power, the State may introduce various remedies for various disputes. When the law stipulates that a lawsuit may be brought before a civil court only after the exhaustion of a mandatory administrative remedy, it directly concerns the civil aspect of the right to access to a court. The study’s primary purpose is to examine whether mandatory administrative remedies, often overlooked in civil procedure law, violate the right to access to court and explore ways of ensuring more robust protection of such fundamental right. Compulsory outof-court mechanisms limit the right to access to court, an indispensable element of the right to a fair trial. Both in the ECHR system and in Turkish law, the right to access to court may be limited in accordance with the regime of the limitation of fundamental rights. If the authority is not a tribunal and is not considered a tribunal, a judicial appeal must be available against that decision. In Turkish civil procedure law, there are several procedures having mandatory administrative remedies. In particular, an explicit regulation on the mandatory application to the Social Security Institution is needed to secure the right to access to court. The remedies that prevent or postpone the filing of an enforcement proceeding, as well as a lawsuit by a mandatory administrative remedy, should be very carefully regulated.

Anahtar Kelimeler

Limitation of fundamental rights , mandatory administrative remedy , out-of-court mechanisms , procedural requirements , right to a fair trial (civil aspect) , right to access to a court

Kaynakça

• Akkan M, ‘Medeni Usul Hukukunda Etkin Hukuki Koruma’ (2007) 3(6) MİHDER 29 google scholar
• Akkaya T, Medeni Usul Hukukunda İstinaf (1st edn, Yetkin Yayınları 2009) google scholar
• Aktepe Artık S, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Medeni Usul Hukukunda Adil Yargılanma Hakkı (1st edn, Seçkin YayıncıLık 2014) google scholar
• Akyılmaz B, Sezginer M and Kala C, Türk İdari Yargılama Hukuku (10th edn, Seçkin Yayıncılık 2024)google scholar
• Alangoya HY, Yıldırım MK and Deren Yıldırım N, Medeni Usul Hukukunun Esasları (8th edn, Beta Yayınları 2011) google scholar
• Arslan R and others, Medeni Usul Hukuku (9th edn, Yetkin YaYınLarı 2023) google scholar
• ArsLan R, Medeni Usul Hukukunda Yargılamanın Yenilenmesi (1st edn, Turhan Kitabevi 1977) google scholar
• Aşık İ and others, İcra ve İflas Hukuku (2nd edn, Seçkin Yayıncılık 2023) google scholar
• Aşık İ, Medeni Usul Hukukunda Bekletici Sorun (1st edn, Seçkin Yayınları 2012) google scholar
• AtaLı M, Erdoğan E and Gündoğdu SB, Anayasa Mahkemesi’nin Medeni Usul Hukuku Hakkında Bireysel Başvuru Kararları (1st edn, Yetkin YaYınLarı 2021) google scholar
• — — Ermenek M and Erdoğan E, Medeni Usul Hukuku (7th edn, Yetkin YaYınLarı 2024) google scholar
• Aydın B, ‘Türk İdari Yargı Düzeninde Mahkemeye Erişim Hakkı’ (2013) 15 TAAD 271 google scholar
• AYdın M, ‘ConstitutionaL Court Decisions on Freedom of Right Search’ (2006) 61(3) AÜSBFD 1 google scholar
• Bahadır NT, Hak Arama Hürriyeti Perspektifinden Arabuluculuk (1st edn, Seçkin YaYıncıLık 2022) google scholar
• Başer Öcal İB, Türk İş Hukukunda Adil Yargılanma Hakkının Bir Unsuru Olarak Mahkemeye Erişim Hakkı, (1st edn, Adalet Yayınevi 2024) google scholar
• BaşLar K, The Concept of Court in Constitutional Jurisdiction (1st edn, Roma YaYınevi 2005) google scholar
• Brehm W, ‘EinLeitung’ in Reinhard Bork and Herbert Roth (eds), Stein/Jonas Kommentar zur Zivilprozessordnung Band 1 (23rd edn, Mohr Siebeck 2014) google scholar
• Bruns A, ‘Der Zivilprozess zwischen Rechtsschutzgewâhrleistung ve Effizienz' (2011) 124(l) ZZP 29 google scholar
• Budak AC and Karaaslan V, Medeni Usul Hukuku (8th edn, Filiz Kitabevi 2024) google scholar
• Budak AC, ‘Belirsiz Alacak Davası ve Anayasa Mahkemesi’nin İsmail Avcı Kararı’ in MİHBİR XVIII. Toplantı (1st edn, 2023) google scholar
• BuermeYer V, Rechtsschutzgarantie und Gerichtsverfahrensrecht (1st edn, CarL Heymanns Verlag 1975) google scholar
• Çayan G, ‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Mahkemeye Erişim Hakkı’ (2016) 28 TAAD 235 google scholar
• Demircioğlu Y, Medeni Usul Hukukunda İnsan Hakları ve Adil Yargılanma Güvenceleri (1st edn, Yetkin Yayınları 2007) google scholar
• Desteci B, İcra Hukukunda Takip Şartları (1st edn, AdaLet YaYınevi 2024) google scholar
• Egeliği ÖE, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa Çerçevesinde Etkili Başvuru Hakkı (1st edn, On İki Levha Yayınları 2021) google scholar
• Ekinci A, ‘Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvuru Kararlarında Mahkemeye Erişim Hakkı' (2014) 18(3-4) GÜHFD 821 google scholar
• Gölcüklü F, ‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde Adil Yargılama’ (1994) 49(1) AÜSBFD 199 google scholar
• Görgün Ş, Börü L and Kodakoğlu M, Medeni Usul Hukuku (13th edn, Yetkin Yayınları 2024) google scholar
• Gözübüyük Ş, Gölcüklü F and Saygılı A, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması (12th edn, Turhan Kitabevi 2019) google scholar
• Grabenwarter C and Pabel K, Europaische MenschenrechtsKonvention §24 (7th edn, C. H. Beck 2021) google scholar
• Gül C and Birtek F, ‘Hak Arama Özgürlüğü ve Türk Pozitif Hukukunda Yargı Yolu Kapalı İşlemler' (2007) 2(1-2) ERÜHFD 3 google scholar
• Güzel A, Okur AR and Caniklioğlu N, Sosyal Güvenlik Hukuku (20th edn, Beta Yayınları 2024) google scholar
• Hanağası E, Davada Menfaat (1st edn, Yetkin YaYınları 2009) google scholar
• --and Hasırcı H, ‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi Kararlarının Medeni Usul ve İcra- İflas Hukukuna Etkileri' in Hakan Pekcanıtez and Muhammet Özekes (eds), Cumhurlyetln 100. Yılında Medenl Usul ve İcra İflas Hukukumuzun Gellşlm ve Değlşlm Sürecl (1st edn, On İki Levha YaYınları 2023)google scholar
• — — and Öztürk B, ‘İdari İşlem ve Eylemlerden Doğan Zararların Giderilmesinde İlâmsız İcra Yolu' (2013) 29(1) BATİDER 79 google scholar
• Harrendorf S, König S and Voigt L, ‘Art. 6' in Jens MeYer-Ladewig, Martin Nettesheim and Stefan von Raumer (eds), Europaische Menschenrechtskonventlon Handkommentar, (5th edn, Nomos 2023) google scholar
• Harris D and others, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku Dördüncü Basım (Mehveş Bingöllü Kılcı and Ulaş Karan trs, 2nd edn, On İki Levha YaYınları 2022)google scholar
• Hidding F, Zugang zum Recht für Verbraucher (1st edn, Duncker & Humblot 2019) google scholar
• Horn HD, ‘§132 Verbot von Ausnahmegerichten und Anspruch auf den gesetzlichen Richter' in Detlef Merten and Hans-Jürgen Papier (eds), Handbuch der Grundrechte, Band V, Grundrechte in Deutschland: Einzelgrundrechte II, (38th edn, C. F. Müller 2013)google scholar
• İnceoğlu S, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Adil Yargılanma Hakkı Kamu ve Özel Hukuk Alanlarında Ortak Yargısal Hak ve İlkeler (4th edn, Beta YaYınları 2013) google scholar
• — — İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kapsamında Bir İnceleme (1st edn, Avrupa Konseyi Yayınları 2013)google scholar
• Kaboğlu İ, Özgürlükler Hukuku (4th edn, Afa YaYınları 1998) google scholar
• Karslı A, Medeni Muhakeme Hukuku (5th edn, Filiz Kitabevi 2020) google scholar
• Konuralp H and Hanağası E, ‘Fransız Hukukunda İptal Amaçlı İstinaf Yolu’ (2007) 54 LHD 1795 google scholar
• Konuralp OE, ‘Hakemlerin Hukuki Sorumluluğu’ PhD thesis, İhsan Doğramacı Bilkent University 2024google scholar
• Köküsarı İ, ‘Hak Arama Özgürlüğü ve 2010 Anayasa Değişiklikleri’ (2011) 15(1) GÜHFD 163 google scholar
• Köme AkpuLat A, İş Mahkemelerinde Yargılamanın Özellikleri (1st edn, On İki Levha YaYınLarı 2018)google scholar
• Kuru B and AYdın B, Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı (8th edn, Yetkin YaYınLarı 2023) google scholar
• — — Medeni Usul Hukuku El Kitabı, voL 1 (2nd edn, Yetkin YaYınLarı 2021) google scholar
• Lorenz D, ‘Der grundrechtLiche Anspruch auf effektiven Rechtsschutz’ (1980) 105(4) AöR 623 google scholar
• Lüke W, Zivilprozessrecht I (11th edn, C. H. Beck 2020)google scholar
• Mardin Ç, ‘Medeni Usul Hukukunda Adalete Erişim’ PhD thesis, Marmara University 2024 google scholar
• Meller-Hannich C, Zivilprozessrecht (3rd edn, Kohlammer 2022) google scholar
• MusieLak HJ and Voit W, Zivilprozessordnung Kommentar (19th edn, VahLen 2022) google scholar
• OveY C and White Robin CA, Jacobs & White-The European Convention on Human Rights (4th edn, Oxford UniversitY Press 2006) google scholar
• Özekes M, Medeni Usul Hukukunda Hukuki Dinlenilme Hakkı (1st edn, Yetkin YaYınları 2003)google scholar
• — — and Atalı M, ‘7036 SaYılı Yeni İş Mahkemeleri Kanunu Üzerine Eleştiri, Değerlendirme ve Öneriler’ in Ömer Ekmekçi and others (eds), Yeni İş Mahkemeleri Kanunu Üzerine Toplantısı, (1st edn, On İki Levha YaYınları 2018) google scholar
• Öztürk B, Hak Arama Özgürlüğü Çerçevesinde Zorunlu İdari İtiraz, (1st edn, Yetkin YaYınları 2015)google scholar
• Papier HJ, ‘§176 Justizgewahranspruch' in Josef Isensee and Paul Kirchhof (eds), Handbuch des Staatsrechts der Bundesrepublib Deutschland, Band VIII Grundrechte: Wirtschaft, Verfahren, Gelichheit, (3rd edn, C. F. Müller 2010) google scholar
• Pekcanıtez H and others, Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku, vol 1 (15th edn, On İki Levha YaYınları 2017) google scholar
• — — AtalaY O and Özekes M, Medeni Usul Hukuku (12th edn, On İki Levha Yayınları 2024) google scholar
• Pohlmann P, Zivilprozessrecht (5th edn, c. H. Beck 2022) google scholar
• Prütting H, ‘Einleitung’ in Hans Prütting and Markus Gehrlein (eds), Zivilprozessordnung Kommentar (15th edn, Luchterhand 2023) google scholar
• Saenger I, ‘Einführung’ in Ingo Saenger (ed), Saenger Zivilprozessordnung (9th edn, Nomos 2021) google scholar
• Schmidt-ABmann E, Dürig/Herzog/Scholz Grundgesetz Kommentar GG Art. 19 Abs. 4 (l02nd edn, C. H. Beck 2023) google scholar
• Schwab KH and Gottwald P, Verfassung und Zivilprozess (1st edn, Verlag Ernst und Werner Gieseking 1984) google scholar
• Shelton D, Remedies in International Human Rights Law (2nd edn, Oxford University Press 2005) google scholar
• Sirmen L, Eşya Hukuku (11th edn, Yetkin YaYınları 2023) google scholar
• Sungurtekin Özkan M, ‘AnaYasanın SosYal Hukuk Devleti İlkesi ve Medeni Yargılama Hukuku’ (2009) 11 DEÜHFD 553 google scholar
• Tanrıver S, Yargı Teşkilatı ve Görevlileri (1st edn, Yetkin Yayınları 2022) google scholar
• — — Medeni Usul Hukuku, vol 1 (6th edn, Yetkin Yayınları 2024) google scholar
• Taşpınar AYvaz S, ‘Tüketici Hakem HeYetlerinin Hukuki Niteliği’ in M. Ertan Yardım (ed), Tüketici Hukukunda Uyuşmazlık Çözümüne İlişkin Güncel Sorunlar ve Çözüm Önerileri Sempozyumu (Seçkin YaYıncılık 2018) google scholar
• Tezcan D and others, İnsan Hakları El Kitabı (9th edn, Seçkin YaYıncılık 2021) google scholar
• Turan H, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinde ve Türk Hukukunda Adil Yargılanma Hakkı (1st edn, Adalet YaYınevi 2016) google scholar
• Uhle A, ‘§129 Rechtsstaatliche ProzeBgrundrechte und -grundsatze' in Detlef Merten and Hans-Jürgen Papier (eds), Handbuch der Grundrechte, Band V, Grundrechte in Deutschland: Einzelgrundrechte II (38th edn, C. F. Müller 2013) google scholar
• Uzelac A and van Rhee VH (eds), Access to Justice and the Judiciary- Towards New European Standards of Affordability, Quality and Efficiency of Civil Adjudication (1st edn, Intersentia 2009) google scholar
• Üstündağ S, Medeni Yargılama Hukuku (7th edn, 2000) google scholar
• Vollkommer G, ‘Einleitung’, Zöller Zivilprozessordnung (34th edn, Otto Schmidt 2022) google scholar
• Yeşilova B, ‘6502 sayılı (Yeni) Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a Göre Tüketici Uyuşmazlıklarının Çözümü Usulü ve Yargılama Kuralları’ (2014) 9 THD 107 google scholar
• Yılmaz E, ‘Medeni Yargıda İnsan Hakları’ (1996) 2 TBBD 149 google scholar