Uyuşturucu Bağımlılığıyla Mücadelede Tedavi Mahkemelerinin Rolü ve Türkiye’de Uygulanabilirliği

Öz

Uyuşturucu ve uyarıcı madde bağımlılığı, kişinin bedeni ve akli sağlığını, ailevi, ekonomik ve sosyal durumunu olumsuz yönde etkileyen bir hastalıktır. Ceza hukukuna dair düzenlemelere rağmen uyuşturucu bağımlısı sayısının uzunca bir süredir yüksek seyrettiği gözlemlenmektedir. Ceza adaleti sistemleri açısından kapasite sorunu ve mali yüke neden olan bu durum nedeniyle ABD’de uyuşturucu tedavi mahkemeleri kurulmuştur. Terapötik hukuk yaklaşımının uygulama alanlarından sorun çözen mahkemelerin bir örneği olan bu mahkemelerde, uyuşturucu bağımlılığı cezai sonuçları olan bir sağlık sorunu olarak görülmekte ve adli müdahaleyle bağımlıların tedavilerinin sağlanması amaçlanmaktadır. Başvuru ve kabul süreci, tedavi, denetim, ödül ve geçici ceza sistemi, katılımcılara sunulan eğitim ve istihdam gibi olanaklar ve disiplinler arası iş birliği, bu modelin başarısına dair temel ölçütlerdir. Suç tekrarının önlenmesinde başarılı bulunan ve mali yönden avantajlı olan bu model, pek çok ülke tarafından emsal alınmıştır. İstatistiki veriler uyuşturucu bağımlılığının, ülkemiz açısından da ciddi bir sorun haline geldiğini göstermektedir. Uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanımının suç olarak düzenlendiği 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesi, bugüne kadar çok sayıda değişikliğe uğramıştır. Mer’i mevzuatımız bağımlılıkla mücadele açısından tedavi edici bazı hükümler içerse de, bağımlılıkla mücadelenin etkinliği için kapsamlı düzenleme ve organizasyon ihtiyacı bulunduğu anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Uyuşturucu tedavi mahkemesi
• Terapötik hukuk
• Sorun çözen mahkeme
• Uyuşturucu bağımlılığı
• Uyuşturucu kullanma suçu

The Role of Treatment Courts in the Fight Against Drug Addiction and its Applicability in Türkiye

Öz

Drug and stimulant addiction is a disease that negatively affects a person’s physical and mental health, family, economic situation and social status. Despite the regulations regarding criminal law, the number of drug addict has remained high for a long time. Due to this situation, which causes capacity problems and financial burdens for criminal justice systems, drug treatment courts have been established in the USA. These courts, which are an example of problem-solving courts from the application areas of the therapeutic law approach, aim to provide treatment for addicts through judicial intervention. The model achieves success through the application and acceptance process, treatment, supervision, reward and temporary punishment system, opportunities such as education and employment, and interdisciplinary cooperation. Many countries have adopted this model, which is financially advantageous and prevents recidivism. Statistical data show that drug addiction has also become a serious problem in our country. Article 191 of the Turkish Penal Code, which regulates the use of drug and stimulant substances as a crime, has undergone many changes. Although our current legislation contains some therapeutic provisions, there is a need for regulation and organization to ensure the effectiveness of the fight against addiction.

Anahtar Kelimeler

• Drug Treatment Court
• Therapeutic Law
• Problem Solving Court
• Drug Addiction
• Drug Use Crime

Kaynakça

1. Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü, Adalet İstatistikleri 2023, (2024 Ankara). google scholar
2. Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü Adalet İstatistiklerini Derleme ve Değerlendirme Daire Başkanlığı, ‘Uyuşturucu İstatistikleri 2015-2023’, (2024 Ankara). google scholar
3. Akbulut İ, ‘Ülkemizde Uyuşturucu Maddeler Sorunu’ (1997) 55(3) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 111-142. google scholar
4. Armstrong E. G, ‘The Drug Court as Postmodern Justice’, (2008) 16(4) Critical Criminology 271-284. google scholar
5. Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığını İzleme Merkezi, ‘Avrupa Uyuşturucu Raporu 2022: Eğilimler ve Gelişmeler’ (2023 Lüksemburg) 13. 6 Ocak 2024. google scholar
6. Balcı M, ‘Türk Ceza Kanununda Uyuşturucu Madde Ticareti Suçları’ (Adalet Yayınevi, 2009). google scholar
7. Belenko S, ‘Research On Drug Courts: A Critical Review’ (1998) 1(1) National Drug Court Institute Review. google scholar
8. Bentley P. and Barnes K, ‘Basic Principles of Drug Treatment Courts: The Judicial Component. The Canadian Experıence and Lessons Learned’ in Caroline S. Cooper/Anna M. Chisman/Antonio L. Maurandi (eds), Drug Treatment Courts: An International Response to Drug Dependent Offenders, (Organization of American States 2013) 32-46. 6 Ocak 2024 google scholar

9. Berkün B, ‘Uyuşturucu Madde Kullanımını Yasallaştırma Eğilimi: Türkiye-Almanya-Hollanda Hukuk Sistemlerinin Karşılaştırılması’ (On İki Levha Yayıncılık, 2023). google scholar
10. Blick D, ‘Addressing the Drug Problem: The Establishment of Drug Courts and Evaluating their Effectiveness’ (thesis, Rochester Institute of Technology 2022). 14 Ocak 2024 google scholar
11. Cadena Montoya J. D, Santamaria Gonzalez B. and Garrfa Rivas L. M, ‘Implementing a Drug Treatment Court: Two Experiences - A Top-Down Approach To Creating A Drug Treatment Court: The Case Of The State OfNuevo Leon, Mexico ’ in Caroline S. Cooper/Anna M. Chisman/Antonio L. Maurandi (eds), Drug Treatment Courts: An International Response to Drug Dependent Offenders, (Organization of American States 2013) 107-119. 6 Ocak 2024 google scholar
12. Calus G, ‘Efficacy of Adult Drug Treatment Courts in North Carolina’, (Thesis, Guilford College 2023). https://www.jstor.org/stable/community.34724061 14 Ocak 2024 google scholar
13. Campbell G, ‘Basic Principles Of Treatment For Drug Dependence: Two Perspectives -A Public Health Perspective’, in Caroline S. Cooper/Anna M. Chisman/Antonio L. Maurandi (eds), Drug Treatment Courts: An International Response to Drug Dependent Offenders, (Organization of American States 2013) 65-71. 6 Ocak 2024 google scholar
14. Carey S. M, Mackin J. R. and Finigan M. W, ‘What Works? The Ten Key Components of Drug Court: Research-Based Best Practices’ (2012) 8(1) Drug Court Review 6-42. google scholar
15. Cook S. L., ‘Observations of a Drug Court Judge’, (2017) 29(4) Federal Sentencing Reporter Published by University of California Press 211-212. google scholar
16. Cooper C. S, Franklin B. and Mease T, ‘Establishing Drug Treatment Courts: Strategies, Experiences and Preliminary Outcomes -Volume One: Overview and Survey Results’ (2010) Drugs Summit: European, Latin American and Caribbean Mayors and Cities. 14 Ocak 2024 google scholar
17. Csete J. and Tomasini-Joshi D, ‘Drug Courts: Equivocal Evidence On A Popular Intervention’ (2015) Open Society Foundations. google scholar
18. 14 Ocak 2024 google scholar
19. Çetin S. H, ‘Kullanmak İçin Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Almak, Kabul Etmek, Bulundurmak ya da Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanmak Suçu’ (2016) 65(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1353-1480. google scholar
20. Çevik M, ‘Bir Sosyal Problem Olarak Uyuşturucu Bağımlılığı’ (2022) 7 (2) Sosyolojik Düşün 185- 203. google scholar
21. Çocuk Vakfı, ‘Türkiye’de Uyuşturucu ve Çocuk-Genel Değerlendirme ve Öneriler’ (2021) 6(11) Çocuk ve Medeniyet Dergisi 143-151. google scholar
22. Dangreau J. and Serlippens A, ‘Implementing a Drug Treatment Court: Two Experiences. A Bottom-up Approach to Developing a Drug Treatment Court: The Case of Ghent, Belgium’ in Caroline S. Cooper/Anna M. Chisman/Antonio L. Maurandi (eds), Drug Treatment Courts: An International Response to Drug Dependent Offenders, (Organization of American States 2013) 84-106. 6 Ocak 2024 google scholar
23. Demirbaş T, ‘Kriminoloji’ (7. Baskı Seçkin Yayıncılık, 2020). google scholar
24. Dias G, ‘Canada’s Drug Laws: Prohibition is Not the Answer’ in Perspectives on Canadian Drug Policy, (The John Howard Society of Canada, 2003) 9-24. 06 Ocak 2024 google scholar
25. Dönmezer S, ‘Kriminoloji’ (9. Baskı Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi Başkanlığı, 2020). google scholar
26. Dönmezer S, ‘Suç Siyaseti’ (1987) 52 (1-4) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 1-33. google scholar
27. Dönmezer S, ‘Uyuşturucu Maddelerin Hukuk ve Kriminoloji ile İlgili Bazı Yönleri’ (1970) 36(1-4) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 1-14. google scholar
28. Drug Court of New South Wales, ‘History’ 14 Ocak 2024 google scholar
29. Drug Court of New South Wales, ‘What is the Drug Court program?’ 14 Ocak 2024 google scholar
30. Dursun S, ‘Türk Ceza Hukukunda Uyuşturucu veya Uyarıcı Maddelerin Kullanımına Dair Düzenlemelerin Gelişimi: Suç Olmaktan Çıkarma ve Diversiyon (Cezalandırmadan Sapma) Eğilimleri’ (2022) 23 Hukuk Köprüsü Dergisi 69-73. google scholar
31. Eaglin J.M, ‘The Drug Court Paradigm’, (2016) 53(3) American Criminal Law Review 595- 640. google scholar
32. Elmas, Birsen ‘Uyuşturucu ve Uyarıcı Madde Suçları’ (6. Baskı, Adalet Yayınevi, 2024). google scholar
33. Ergül E, ‘Hukuki, Adli Tıbbi, Kriminolojik, Aktüel Boyutları ve İlgili Mevzuatıyla Uyuşturucu Maddeler ve Suçları’ (Yetkin Yayınları, 1997). google scholar
34. Finigan M. W, Carey S. M. and Cox A, ‘Impact of a Mature Drug Court Over 10 Years of Operation: Recidivism and Costs (Final Report)’ (2007) NPC Research. < https://www.ojp.gov/pdffiles1/nij/grants/219225.pdf> 14 Ocak 2024 google scholar
35. Finn P. and Newlyn A. K, ‘Miami Drug Court Gives Drug Defendants a Second Chance’ (1994) 77(5) Judicature 268-271. google scholar
36. Gaba A, Lovette A, Pridgen B, Taylor M, Woodward E, Rosal M. C, Anderson M. and Smelson D, ‘Identifying strategies to advance equitable implementation of co-occurring mental health and substance use disorder treatment in drug treatment courts: A study protocol’ (2023) 7(1) Journal of Clinical and Translational Science 1-10. google scholar
37. Gavin P. and Kawalek A, ‘Viewing the Dublin Drug Treatment Court through the Lens of Therapeutic Jurisprudence’ (2020) 11(5) International Journal for Court Administration 1-15. 14 Ocak 2024 google scholar
38. Goldstein P. J, ‘The Drugs/Violence Nexus: A Tripartite Conceptual Framework’ (1985) 15(4), Journal of Drug Issues, 493-506. google scholar
39. Government Of Canada, ‘Drug Treatment Court Funding Program’ 14 Ocak 2024 google scholar
40. Gutierrez L. and Bourgon G, ‘Drug Treatment Courts: A Quantitative Review of Study AndTreatment Quality’ (2009) Public Safety Canada. 14 Ocak 2024 google scholar
41. Guzman Rodriguez D. E, ‘International Drug Policy Consortium Briefing Paper-Drug Courts: Scope and Challenges of an Alternative to Incarceration’ (2012) SSRN Electronic Journal. 15 Ocak 2024. google scholar
42. Haisley S. J, ‘The Drug Treatment Court Concept: The Jamaican Drug Courts’ (2013) The Justice and Development Working Paper Series 20/2013. 14 Ocak 2024 google scholar
43. Health Research Board, ‘Newsletter of the Alcohol and Drug Research Unit’ (2007). < https://www.drugsandalcohol.ie/11455/1/Drugnet_24.pdf> 14 Ocak 2024 google scholar
44. Hellmund, Matthias, ‘Das panamerikanische ‘Drug Court’ -System als Alternative für die deutsche Strafrechtspflege? Analyse und Vergleich internationaler Erfahrungswerte zum Umgang mit Drogenstraftatern’ (Duncker & Humblot, 2020). google scholar
45. Hiller M. L, Belenko S, Dennis M, Estrada B, Cain C, Mackin J. R, Kagan R. and Pappacena L, ‘The impact of Juvenile Drug Treatment Courts (JDTC) implementing Federal Evidence-Based Guidelines on recidivism and substance use: multisite Randomized Controlled Trial (RCT) and Regression Discontinuity (RDD) Designs’ (2021) 9(1) Health and Justice. google scholar
46. Hora P. F. and Stalcup T, ‘Drug Treatment Courts In The Twenty-Fırst Century: The Evolutıon Of The Revolutıon In Problem-Solvıng Courts’ (2008) 42(3) Georgia Law Review 717-811. google scholar
47. Hora P. F, Schma W. G. and Rosenthal J. T. A, “Therapeutic Jurisprudence and the Drug Treatment Court Movement: Revolutionizing the Criminal Justice System ’s Response to Drug Abuse and Crime in America” (1999) 74 (2) Notre Dame Law Review 439-538. 14 Ocak 2024 google scholar
48. Human Rights Watch, ‘Bolivia: Human Rights Violations and the War on Drugs’ (1995). 14 Ocak 2024 google scholar
49. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi Şube Müdürlüğü, ‘2023 Türkiye Uyuşturucu Raporu Eğilimler ve Gelişmeler’ (2023 Ankara). 6 Ocak 2024 google scholar
50. İçişleri Bakanlığı İç Güvenlik Stratejiler Dairesi Başkanlığı, ‘TCK 191. Madde Kapsamındaki Suçları İşleyenlerin Kriminolojik Profili’ (2023) google scholar
51. Kabak Yüce E, ‘Ceza Muhakemesinde Yeni Bir Alternatif Uyuşmazlık Çözme Yöntemi Modeli Olarak Sorun Çözen Mahkeme’, (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalı 2015). google scholar
52. Kearley B, ‘Long Term Effects Of Drug Court Participation: Evidence From A 15- Year Follow-Up OfA Randomised Controlled Trial’ (thesis, Faculty of the Graduate School of the University of Maryland 2017). 14 Ocak 2024 google scholar
53. Kimbrough R. J, ‘Treating Juvenile Substance Abuse: The Promise of Juvenile Drug Courts’ (1998) 5(2) 11-19. google scholar
54. Leder, Angelina ‘Amerikanische Drug Treatment Courts: Ein Vergleich mit deutschen Regelungen zum Umgang mit betaubungsmittelabhangigen Straftatern’ (Nomos, 2019). google scholar
55. Lindquist C. H, Krebs C. P, Warner T. D. and Lattimore P. K, ‘An Exploration of Treatment and Supervision Intensity among Drug Court and Non-Drug Court Participants’ (2009) 48(3) Journal of Offender Rehabilitation 167-193. google scholar
56. Logsdon A. R, Antle B. F and Kamer C, ‘Family Treatment Drug Court Cost Analysis: An In-depth Look at the Cost and Savings ofa Southeastern google scholar
57. Family Treatment Drug Court’ (2021) 99(5) Child Welfare 51-74. google scholar
58. Longshore D, Turner S, Wenzel S, Morral A, Harrell A, McBride D, Deschenes E. and Iguchi M, “Drug Courts: A Conceptual Framework” (2021) 31(1) Journal of Drug Issues 7-26. google scholar
59. Lurigio A. J, ‘The First 20 Years of Drug Treatment Courts: A Brief Description of Their History and Impact’, (2008) 72 (1) Federal Probation: A Journal of Correctional Philosophy and Practice 13-17. google scholar
60. Marlowe D. B, ‘Research Update on Adult Drug Courts’ (2010), National Association of Drug Court Professionals. 14 Ocak 2024 google scholar
61. Meyer W. G. and Ritter A. W, ‘Drug Courts Work’ (2001) 14(3-4) Federal Sentencing Reporter Published by University of California Press 179-185. google scholar
62. Mitchell O, Wilson D. B, Eggers A and MacKenzie D. L, ‘Drug Courts Effects on Criminal Offending for Juveniles and Adults’ (2012) 8(1) Campbell Systematic Reviews 14. 14 Ocak 2024 google scholar
63. Moore L, ‘Tackling Drug Crime the TJ Way: Report on Therapeutic Jurisprudence and the Tasmanian Court Mandated Diversion Program’ (2012) SSRN Electronic Journal. < http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1992734> 14 Ocak 2024 google scholar
64. Nored L. S. and Carlan P. E, ‘Success of Drug Court Programs: Examination of the Perceptions of Drug Court Personnel’ (2008) 33(3) Criminal Justice Review 329-342. google scholar
65. Oo M. K, ‘Basic Principles Of Treatment For Drug Dependence: Two Perspectives - A Public Health Perspective’, in Caroline S. Cooper/Anna M. Chisman/Antonio L. Maurandi (eds), Drug Treatment Courts: An International Response to Drug Dependent Offenders, (Organization of American States 2013) 72-83. < https://www.american.edu/spa/news/upload/oas-final-9-6-13-csc.pdf> 6 Ocak 2024 google scholar
66. Özbek V. Ö, Doğan K. ve Bacaksız P, ‘Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler’ (18. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2023). google scholar
67. Özgenç İ, ‘Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler’ (17. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2021). google scholar
68. Öztürk F. C, ‘Uyuşturucu Madde Bağımlılığı ve Türkiye’de Uyuşturucu Madde Kullanımının İncelenmesi’ (2023) 47(3) Ankara Eczacılık Fakültesi Dergisi 1071-1083. google scholar
69. Public Prosecution Service of Canada, ‘Changes To Ppsc’s Eligibility Criteria For Drug Treatment Court Programs’ 14 Ocak 2024 google scholar
70. Public Prosecution Service of Canada, ‘6.1 Drug Treatment Courts’ 14 Ocak 2024 google scholar
71. Rempel M, Maurandi A. L, Raine V, Spadafore J, Hynynen Lambson S. and Cooper C. S, ‘A Diagnostic study of the Addiction Treatment Court in Guadalupe, Nuevo Leon, Mexico: Findings and Recommendations’ (2014) Inter-American Drug Abuse Control Commission and the Center for Court Innovation in cooperation with the Department of Justice, Law and Criminology at the School of Public Affairs at American University. 14 Ocak 2024 google scholar
72. Soyaslan D, ‘Kriminoloji (Suç ve Ceza Bilimleri)’ (4. Baskı Yetkin Yayınları, 2020). google scholar
73. Strauss L, ‘U.S. Drug Court: A Building Block for Canada’ (2002) 8(2) ILSA Journal of International & Comparative Law 685-705. 20 Ocak 2024. google scholar
74. Tezcan D, Erdem M. R ve Önok R. M, ‘Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku (21. Baskı Seçkin Yayıncılık 2023). google scholar
75. Tezer A, ‘Politika Transferi Literatürü Çerçevesinde Türkiye’nin Uyuşturucu İle Mücadele Politikası’ (2023) 4(3) Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi 397-430. google scholar
76. The National Association of Drug Court Professionals Drug Court Standards Committee, ‘Defining Drug Courts: The Key Components’ (1997) U.S. Department of Justice Office of Justice Programs Bureau of Justice Assistance. 14 Ocak 2024 google scholar
77. The National Drug Court Resource Center, Data Digest (2) Treatment Court Counts. 6 Ocak 2024 google scholar
78. United Nations Office on Drugs and Crime, ‘From coercion to cohesion: Treating drug dependence through health care, not punishment -Discussion Paper’ (2009 Vienna). 06 Ocak 2024 google scholar
79. United Nations Office on Drugs and Crime, ‘Informal Expert Working Group On Drug Treatment Courts’ (1999 Vienna). 06 Ocak 2024 google scholar
80. United Nations Office on Drugs And Crime, ‘2020 World Drug Report - Drug Use And Health Consequences’ (2023 Vienna). 6 Ocak 2024 google scholar
81. United Nations Office on Drugs and Crime, ‘2023 World Drug Report - Executive Summary’ (2023 Vienna). 6 Ocak 2024 google scholar
82. U.S. Department of Justice Office of Justice Programs, Drug Treatment Courts, (2023). 14 Ocak 2024 google scholar
83. Ümit C, ‘Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanmak, Kullanmak İçin Kabul Etmek, Satın Almak, Bulundurmak Suçunun Muhakemesi’ (2023) 13(25) Hasan Kalyoncu Üniversitesi Hukuk Fakültesi 149-203. google scholar
84. Yenisey F, ‘Uyuşturucu Maddeler Sorununun Ceza Hukuku Yönü’ (1983) 1(1) Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 171-191. google scholar
85. Yokuş Sevük H, ‘Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanılmasına İlişkin Suçlar’ (Seçkin Yayıncılık, 2007). google scholar
86. Weatherburn D, Yeong S, Poynton S, Jones N. and Farrell M, ‘Long-term effect of the NSW Drug Court on Recidivism’ (2020) (Crime and Justice Bulletin No. 232) NSW Bureau of Crime Statistics and Research. 14 Ocak 2024 google scholar
87. Weekes J, Mugford R, Bourgon G. and Price S, ‘Drug Treatment Courts FAQs’ (2007) Canadian Centre on Substance Abuse. google scholar
88. 14 Ocak 2024 google scholar
89. Werb D, Elliott R, Fischer B, Wood E, Montaner J. and Kerr T, ‘Drug Treatment Courts in Canada: An Evidence-Based Review’ (2007) 12(2-3) HIV AIDS Policy Law Review 12-17. google scholar
90. Wexler D. B. and King M. S, “Promoting Societal and Juridical Receptivity to Rehabilitation: The Role of Therapeutic Jurisprudence”, in Caroline S. Cooper/Anna M. Chisman/Antonio L. Maurandi (eds), Drug Treatment Courts: An International Response to Drug Dependent Offenders, (Organization of American States 2013) 21-43 6 Ocak 2024 google scholar
91. Winick B. J, ‘Therapeutic Jurisprudence and Problem Solving Courts’ (2003) 30 (3) Fordham Urban Law Journal 1055-1103. 14 Ocak 2024 google scholar
92. Winick B. J and Wexler D. B, ‘Drug Treatment Court: Therapeutic Jurisprudence Applied’ (2015) 15(3) Touro Law Review 479-486. 14 Ocak 2024 google scholar