Media Practices of Associating Individuals with Crime: The Right Not to Be Labeled as Guilty or Stigmatized within the Framework of the Presumption of Innocence and the Right to Reputation

Öz

This study examines the position of the right not to be labeled as guilty or stigmatized (lekelenmeme hakkı) in Turkish law, focusing particularly on the intersection between the principles of criminal procedure and media practices. It considers this right not only within the framework of the presumption of innocence but also in the context of the right to respect for private life and the right to reputation. High rates of decisions not to investigate or prosecute, as revealed by the 2024 justice statistics, demonstrate the extent of false accusations and show that prejudiced, sensationalist, intense, and targeted media coverage before the facts of a case are established can cause irreparable harm to innocent individuals.

From a comparative law perspective, the German concept of targeted publicity (gezielte Öffentlichkeit) and a broader interpretation of the European Court of Human Rights’ case law on ‘virulent press campaigns’ constitute effective models against this harm. The study recommends adherence by public authorities to the principle of impartial communication and the strengthening of media ethics and constructive journalism. These recommendations would achieve the fair protection of fundamental rights.

Anahtar Kelimeler

• The right not to be labeled as guilty or stigmatized
• presumption of innocence
• right to reputation

Medyada Suçla Özdeşleştirme Pratiklerinde Lekelenmeme Hakkının Masumiyet Karinesi ve İtibar Hakkı Görünümü

Öz

Bu çalışma, lekelenmeme hakkının Türk hukukundaki konumunu ve özellikle ceza muhakemesi ilkeleri ile medya pratikleri arasındaki kesişim noktalarını incelemektedir. Çalışma, lekelenmeme hakkını yalnızca masumiyet karinesi bağlamında değil; aynı zamanda özel hayatın gizliliği ve itibar hakkı gibi kişilik hakları ekseninde de ele almaktadır. 2024 yılı adalet istatistiklerinde görülen yüksek soruşturmaya yer olmadığı kararı ve kovuşturmaya yer olmadığı kararı oranları, haksız isnatların boyutunu ve olayların gerçekliği ortaya çıkmadan yapılacak önyargılı, sansasyonel, yoğun ve hedefli medya yayınlarının masum bireyler üzerinde ciddi ve telafisi güç zararlar doğurabileceğini göstermektedir.

Karşılaştırmalı hukuk perspektifinde, Alman hukukundaki hedefli aleniyet (gezielte Öffentlichkeit) olgusu ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin saldırgan medya kampanyası içtihadının geniş yorumlanmasının, bu zararlara karşı etkili modeller olabileceği düşünülmektedir. Çalışma, Türkiye’de bu alandaki korumanın güçlendirilmesi için soruşturma gizliliğinin etkin uygulanmasını, resmî makamların tarafsız iletişim ilkesine bağlı kalmasını ve medya etiğinin ve yapıcı gazetecilik anlayışının güçlendirilmesini önermektedir. Bu öneriler, ifade özgürlüğü ile temel haklar arasında adil ve sürdürülebilir bir denge kurulmasına katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Lekelenmeme hakkı
• masumiyet karinesi
• şeref ve itibar hakkı

Kaynakça

1. Akbulut B, ‘Ceza Mevzuatında Çocuk ve Çocukların Yakalanması, Gözaltına Alınması’ (2013) 19 Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 541
2. ——, Ceza Hukuku: Genel Hükümler (11. Baskı, Adalet Yayınevi 2024)
3. Akıncı F, ‘Lekelenmeme Hakkı’ (2020) 177–202 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi
4. Aytekin A, ‘Ceza Muhakemesi Hukukunda Suçsuzluk Karinesi ve Susma Hakkı’ (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı 2000)
5. Barrot J, ‘Die Unschuldsvermutung in der Rechtsprechung des EGMR’ [2010] Zeitschrift für das Juristische Studium 701
6. Çayan G, ‘Masumiyet Karinesi Doktrini’ [2020] Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 49
7. Centel N ve Zafer H, Ceza Muhakemesi Hukuku (21. Baskı, Beta 2022)
8. Claßen J, ‘Verdachtsberichterstattung Und Unschuldsvermutung Im Spannungsverhältnis’ [2023] 3392

9. Dörnhöfer S, ‘Am Digitalen Pranger’ (2011) Jahrbuch Menschenrechte 106
10. Ergüne E, Ceza Muhakemesi Hukukunda Suçlu Sayılmama Hakkı (Onikilevha Yayıncılık 2024)
11. Forsdyke S, ‘Street Theatre ve Popular Justice in Ancient Greece: Shaming, Stonning ve Starving Offenders Inside and Outside the Courts’ Oxford University Press 3
12. Gökcan HT, ‘Bireysel Başvuru Temelinde Lekelenmeme Hakkı’, Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu (TC Adalet Bakanlığı 2022)
13. Gökcen A, Alşahin ME ve Kerim Çakır, Ceza Muhakemesi Hukuku (8. Baskı, Adalet Yayınevi 2024)
14. Güngör D, ‘İnsan Onuru Bağlamında Lekelenmeme Hakkı’, Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu (TC Adalet Bakanlığı 2022)
15. Hakeri H ve Ünver Y, Ceza Muhakemesi Hukuku, cilt 1 (22. Baskı, Adalet Yayınevi 2024)
16. Heribert Ostendorf, Frahm LN ve Felix Doege, ‘Internetaufrufe Zur Lynchjustiz Und Organisiertes Mobbing’ [2012] Neue Zeitschrift für Strafrecht 529
17. İnceoğlu MM, Baş Süzel E ve Aytekin İnceoğlu A 11 Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 149
18. Jones CP, ‘Stigma: Tattooing ve Branding in Graeco-Roman Antiquity’ (1987) 77 The Journal of Roman Studies 139
19. Karakaya N, ‘Lekelenmeme Hakkı’ (2015) 3 Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi 311
20. Kılınç A, ‘Klasik Dönem Osmanlı Devletinde Teşhir Cezası’ [2015] International Journal of Science Culture ve Sport 447
21. Kızılarslan H, ‘Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararları (SYOK) ve Hukukumuzda Gelinen Aşamaları’, Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu (TC Adalet Bakanlığı 2022)
22. Köksal A ve Özen M, ‘Suçsuzluk Karinesi Bağlamında Soruşturmaya Yer Olmadığı Kararı’ (2019) 68 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 261
23. Memiş P, ‘Adil Yargılanma Hakkının Unsuru Olarak Masumiyet Karinesi’ (Yüksek Lisans Tezi, Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı 2003)
24. Önok M, ‘Lekelenmeme Hakkı ve Masumiyet Karinesinin İfade ve Basın Özgürlüğüne Etkileri’, Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu (TC Adalet Bakanlığı 2022)
25. Özbek VÖ, ‘Masumiyet Karinesi ve Ceza Muhakemesi Hukukuna Etki Eden Sonuçları’, Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu (TC Adalet Bakanlığı 2022)
26. Özbek VÖ, Doğan K ve Bacaksız P, Ceza Muhakemesi Hukuku (17. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024)
27. Öztürk B ve Diğerleri, Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku (Güncellenmiş 18 Baskı, Seçkin 2018)
28. Saliger F, ‘Aushöhlung der Unschuldsvermutung durch gezielte Öffentlichkeit?’ (2013) 96 Kritische Vierteljahresschrift für Gesetzgebung und Rechtswissenschaft 173
29. Satzger H, ‘Verletzung der Unschuldsvermutung durch Freispruch’ (2016) 38 JURA - Juristische Ausbildung 111
30. Staffler L, ‘Kommentierung Art. 32 BV’, Stefan Schlegel/Odile Ammann (Ed.), Onlinekommentar zur Bundesverfassung (2024) https://onlinekommentar.ch/de/kommentare/bv32 accessed 1 August 2025
31. Taner FG, ‘Anayasa Mahkemesi ve AİHM Kararları Işığında Lekelenmeme Hakkı’, Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu (TC Adalet Bakanlığı 2022)
32. Tanrıvermiş A, Masumiyet Karinesini Genişleten Bir İlke Olarak Lekelenmeme Hakkı (Seçkin 2021)
33. Tozman Ö, ‘Suçsuzluk Karinesi: Türk Hukukundaki Sonuçları’ (2007) Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 315
34. Ulutürk GH, ‘Suçsuzluk Karinesi’ (2018) 13 Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 63
35. Uysal C, ‘Ceza Hukukunda Suçsuzluk Karinesi Üzerine Bir İnceleme ve Lekelenmeme Hakkı’ (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı 2017)
36. Üzülmez İ, ‘Türk Hukukunda Suçsuzluk Karinesi ve Sonuçları’ [2005] Türkiye Barolar Birliği Dergisi 41
37. Weigend T, ‘There Is Only One Presumption of Innocence’ (2013) 42 Netherlands Journal of Legal Philosophy 193
38. Yıldırım A, ‘Anayasa Mahkemesi Uygulamasında Masumiyet Karinesi’ [2017] Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 491
39. Yüzer D, ‘Basın Yoluyla Adli Haberlerin Verilişi ve Suçsuzluk Karinesi’ (2014) 15 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1653