Imported lamps discovered in Molyvoti

Öz

This paper presents a typological and chronological study of imported terracotta lamps uncovered at the archaeological site of Molyvoti (ancient Stryme) in Thrace. Based on 178 fragments, of which 33 were examined in detail, the assemblage spans from the late 1st to the 7th century A.D. and reflects two main phases of habitation: the Late 3rd–4th centuries A.D. and the mid-5th–mid-7th centuries A.D. The study distinguishes several production centers—primarily Attica, followed by North Africa and the Eastern Aegean—through analyses of fabric, decorative motifs, and manufacturing techniques. Attic unglazed and glazed lamps dominate the early phase, characterized by vine-and-ray, double-spiral, and globule-and-volute motifs, while North African and Asia Minor imitations appear later, indicating the reorientation of trade routes and markets. The results provide valuable insights into regional exchange networks, the diffusion of lamp types across the Aegean, and the economic interactions of Late Roman Thrace with the wider Mediterranean world.

Anahtar Kelimeler

• Molyvoti
• Thrace
• Roman lamps
• Attic production
• North African lamps
• trade networks
• Late Antiquity

Kaynakça

1. Abadie-Reynal, C., & Sodini, J.-P. La Céramique Paléochrétienne de Thasos. In: Études Thasiennes XIII, Paris: École Française d’Athènes, 1992, pp. 65–85. google scholar
2. Adam-Veleni, P. Λύχνοι του 3ου αιώνα μ.Χ. από την Αρχαία Αγορά της Θεσσαλονίκης. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki: Archaeological Museum of Thessaloniki, 2010, pp. 185–207. google scholar
3. Agora VII = Perlzweig, J. The Athenian Agora VII: Lamps of the Roman Period: First to Seventh Century after Christ. Princeton, NJ: American School of Classical Studies at Athens, 1961. google scholar
4. Archontopoulos, Th., & Katsioti, A. Τα λυχνάρια της ύστερης αρχαιότητας από την Ρόδο, 3ος–7ος αιώνας (Α΄ μέρος). In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 65–66 (2010–2011), Μελέτες, 305–418. google scholar
5. Arrington, N. T., Lawall, M. L., Terzopoulou, D., Brellas, D. J., Tasaklaki, M., & White, Ch. E. Molyvoti, Thrace Archaeological Project: 2013 Preliminary Report. In: Hesperia 85 (2016), 1–64. google scholar
6. Arrington, N. T., Terzopoulou, D., & Tasaklaki, M. Mολυβωτή – Αρχαιολογικό Πρόγραμμα Θράκης «Αρχαία Στρύμη». In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 68 (2013), 751–755. google scholar
7. Arrington, N. T., Terzopoulou, D., Tasaklaki, M., & Tartaron, Th. F. Mολυβωτή – Αρχαιολογικό Πρόγραμμα Θράκης «Αρχαία Στρύμη» (2015 Season Report). In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 70 (2015), 1165–1169. google scholar
8. Arrington, N. T., Terzopoulou, D., Tasaklaki, M., & Tartaron, Th. F. Mολυβωτή – Αρχαιολογικό Πρόγραμμα Θράκης «Αρχαία Στρύμη» (2014 Season Report). In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 69 (2014), 2163–2167. google scholar

9. Atlante I = Carandini, A., Anselmino, L., Pavolini, C., Sagui, L., Tortorella, S., & Tortorici, E. Atlante delle forme ceramiche I: Ceramica fine romana nel Bacino mediterraneo (medio e tardo impero). Enciclopedia dell’Arte Antica. Rome: Enciclopedia Italiana, 1981, pp. 184–207. google scholar
10. Bakalakis, G. Προανασκαφικές Έρευνες στην Θράκη. Thessaloniki: University of Thessaloniki, 1958, pp. 465–609. google scholar
11. Bakalakis, G. Ανασκαφή Στρύμης. In: Επιστημονική Επετηρίς Φιλοσοφικής Σχολής, παρ. 3, Thessaloniki, 1967. google scholar
12. Bonifay, M. Études sur la céramique romaine tardive d’Afrique. Oxford: British Archaeological Reports, 2004. google scholar
13. Bournias, L. Roman and Early Byzantine Lamps from the Island of Naxos in the Cyclades. In: N. Poulou-Papadimitriou, E. Nodarou & V. Kilikoglou (eds.), Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae in the Mediterranean: Archaeology and Archaeometry. BAR Int. Ser. 2616 (I), Oxford: Archaeopress, 2014, pp. 787–798. google scholar
14. Bovon, A. Lampes d’Argos. In: Études Péloponnésiennes 5. Paris: École Française d’Athènes, 1966. google scholar
15. Bussière, J., & Lindros Wohl, B. Ancient Lamps in the J. Paul Getty Museum. Los Angeles: J. Paul Getty Museum, 2017 (available online at http://www.getty.edu/publications/ancientlamps). google scholar
16. Cambitoglou, A., Papadopoulos, J. K., & Tudor Jones, O. Torone I: The Excavations of 1975, 1976 and 1978. Athens: Archaeological Society at Athens, 2001. google scholar
17. Chryssaphi, M. Roman Lamps from Abdera. In: L. Vagalinski, M. Raycheva, D. Boteva & N. Sharankov (eds.), Proceedings of the First International Roman and Late Antique Thrace Conference “Cities, Territories and Identities” (Plovdiv, 3–7 October 2016), Sofia: Bulgarian Academy of Sciences, 2018, pp. 323–332. google scholar
18. Chrysostomou, A. Κεραμική Ύστερης Αρχαιότητας από την Έδεσσα και την περιοχή της Αλμωπίας. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 505–519. google scholar
19. Cirelli, E. Late Roman Lamps from the Port Area of Classe (Ravenna). In: G. Lipovac Vrkljan, I. Ožanić Roguljić & M. Ugarković (eds.), Roman and Late Antique Lamps: Production and Distribution, Contacts on the Mediterranean, Zagreb: Institute of Archaeology, 2015, pp. 93–106. google scholar
20. Corinth IV = Broneer, O. Corinth IV, Part II: Terracotta Lamps. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1930. google scholar
21. Corinth XVIII = Slane, K. W. Corinth XVIII, Part II: The Sanctuary of Demeter and Kore. The Roman Pottery and Lamps. Princeton, NJ: American School of Classical Studies at Athens, 1990. google scholar
22. Délos XXVI = Bruneau, Ph. Exploration archéologique de Délos XXVI: Les Lampes. Paris: Éditions de Boccard, 1965. google scholar
23. Deneauve, J. Lampes de Carthage. Paris: Éditions du Centre National de la Recherche Scientifique, 1969. google scholar
24. Ennabli, A. Lampes chrétiennes de Tunisie. Paris: Éditions du Centre National de la Recherche Scientifique, 1976. google scholar
25. Gerousi, E. Λυχνάρια από το νεκροταφείο της Ύστερης Αρχαιότητας και των Πρωτοβυζαντινών χρόνων στην Περίσσα Θήρας. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 217–231. google scholar
26. Isaac, B. The Greek Settlements in Thrace until the Macedonian Conquest. Studies of the Dutch Archaeological and Historical Society 10. Leiden: Brill, 1986. google scholar
27. Isthmia III = Broneer, O. The Terracotta Lamps. Isthmia III. Princeton, NJ: American School of Classical Studies at Athens, 1977. google scholar
28. Kallintzi, K., & Chryssaphi, M. Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τα Άβδηρα. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 386–401. google scholar
29. Kokkotaki, N., & Tsoka, A. Μαρώνεια: Χρηστική κεραμική του 3ου–7ου αι. μ.Χ. από την ανασκαφή στο χώρο της ρωμαϊκής Αγοράς. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 367–385. google scholar
30. Karivieri, A. The Athenian Lamp Industry in Late Antiquity. Helsinki: Society of Antiquaries of Finland, 1996. google scholar
31. Katsioti, A., & Bairami, K. Τα λυχνάρια της υστερορωμαϊκής–πρωτοβυζαντινής εποχής από τον Εριθίμιο Απόλλωνα. In: P. Triantafyllidis (ed.), Εριθίμια: Διαμόρφωση και ανάδειξη του ιερού του Εριθιμίου Απόλλωνος στον Θεολόγο Ρόδου, Rhodes, 2015, pp. 161–176. google scholar
32. Koutoussaki, L. Lampes d’Argos: Les lampes en terre cuite découvertes dans l’Agora et les Thermes (Campagnes de fouilles 1972–1991). Unpublished PhD Dissertation, University of Fribourg, 2008. google scholar
33. Kouveli, A. Υστερορωμαϊκή και παλαιοχριστιανική κεραμική από το Φρέαρ 114 της Οικίας Α΄ του οικοπέδου Μακρυγιάννη στην Αθήνα. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 610–632. google scholar
34. Lindros Wohl, B. A Deposit of Lamps from the Roman Bath at Isthmia. In: Hesperia 50 (1981), pp. 112–140. google scholar
35. Loukopoulou, L. D., Parissaki, M. G., Psoma, S. E., & Zournatzi, A. Επιγραφές της Θράκης του Αιγαίου: Μεταξύ των ποταμών Νέστου και Έβρου (Nόμοι Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου). Athens: Archaeological Society, 2005. google scholar
36. Malama, P., & Darakis, K. Νεκροταφείο Ρωμαϊκών Χρόνων στα Νέα Κερδύλλια Σερρών. Thessaloniki: Archaeological Museum, 2008. google scholar
37. Marki, E., Angelkou, E., & Cheimonopoulou, M. Τα λυχνάρια του επισκοπικού συγκροτήματος των Λουλουδιών. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 208–216. google scholar
38. Menzel, H. Antike Lampen im Römisch-Germanischen Zentralmuseum zu Mainz. Mainz: Zentralmuseum, 1969. google scholar
39. Ntina, A. Κεραμική από την παλαιοχριστιανική πόλη των Φθιώτιδων Θηβών. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 563–579. google scholar
40. Panti, A. Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από το ανατολικό Νεκροταφείο Θεσσαλονίκης. In: Δ. Παπανικόλα-Μπακιρτζή & Ν. Κουσουλάκου (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.). Thessaloniki, 2010, pp. 446–480. google scholar
41. Poulou-Papadimitriou, N. Lampes Paléochrétiennes de Samos. In: Bulletin de Correspondance Hellénique 110 (1986), pp. 583–610. google scholar
42. Slane, K. W. Tetrarchic Recovery in Corinth: Pottery, Lamps, and Other Finds from the Peribolos of Apollo. In: Hesperia 63 (1994), pp. 127–168. google scholar
43. Terzopoulou, D. «Αρχαία Στρύμη». In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 50 (1995), Χρονικά, 657–659. google scholar
44. Terzopoulou, D. «Αρχαία Στρύμη». In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 52 (1997), Χρονικά, 871–873. google scholar
45. Terzopoulou, D. «Αρχαία Στρύμη». In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 53 (1998), Χρονικά, 739–740. google scholar
46. Topoleanu, Fl. Ceramica romană şi romano-bizantină de la Halmyris (sec. I–VII d. Ch). Tulcea, 2000. google scholar
47. Topoleanu, Fl. La diffusion de la céramique d’Asie Mineure à Halmyris. In: C. Abadie-Reynal (ed.), Les Céramiques en Anatolie aux époques hellénistiques et romaine. Paris, 2003. google scholar
48. Triantafyllos, D., & Terzopoulou, D. «Ανασκαφή Στρύμης (;)». In: P. Adam-Veleni & K. Tsanavari (eds.), Δινήεσσα: τιμητικός τόμος για την Κατερίνα Ρωμιοπούλου. Thessaloniki, 2012, pp. 140–156. google scholar