Imported lamps discovered in Molyvoti

Yıl 2023, Sayı: 41 , 77 - 103 , 27.01.2026

Maria Chrysaphi

https://doi.org/10.26650/gaad.20230016

https://izlik.org/JA74WZ24FD

Öz

This paper presents a typological and chronological study of imported terracotta lamps uncovered at the archaeological site of Molyvoti (ancient Stryme) in Thrace. Based on 178 fragments, of which 33 were examined in detail, the assemblage spans from the late 1st to the 7th century A.D. and reflects two main phases of habitation: the Late 3rd–4th centuries A.D. and the mid-5th–mid-7th centuries A.D. The study distinguishes several production centers—primarily Attica, followed by North Africa and the Eastern Aegean—through analyses of fabric, decorative motifs, and manufacturing techniques. Attic unglazed and glazed lamps dominate the early phase, characterized by vine-and-ray, double-spiral, and globule-and-volute motifs, while North African and Asia Minor imitations appear later, indicating the reorientation of trade routes and markets. The results provide valuable insights into regional exchange networks, the diffusion of lamp types across the Aegean, and the economic interactions of Late Roman Thrace with the wider Mediterranean world.

Anahtar Kelimeler

Molyvoti , Thrace , Roman lamps , Attic production , North African lamps , trade networks , Late Antiquity

Kaynakça

• Abadie-Reynal, C., & Sodini, J.-P. La Céramique Paléochrétienne de Thasos. In: Études Thasiennes XIII, Paris: École Française d’Athènes, 1992, pp. 65–85. google scholar
• Adam-Veleni, P. Λύχνοι του 3ου αιώνα μ.Χ. από την Αρχαία Αγορά της Θεσσαλονίκης. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki: Archaeological Museum of Thessaloniki, 2010, pp. 185–207. google scholar
• Agora VII = Perlzweig, J. The Athenian Agora VII: Lamps of the Roman Period: First to Seventh Century after Christ. Princeton, NJ: American School of Classical Studies at Athens, 1961. google scholar
• Archontopoulos, Th., & Katsioti, A. Τα λυχνάρια της ύστερης αρχαιότητας από την Ρόδο, 3ος–7ος αιώνας (Α΄ μέρος). In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 65–66 (2010–2011), Μελέτες, 305–418. google scholar
• Arrington, N. T., Lawall, M. L., Terzopoulou, D., Brellas, D. J., Tasaklaki, M., & White, Ch. E. Molyvoti, Thrace Archaeological Project: 2013 Preliminary Report. In: Hesperia 85 (2016), 1–64. google scholar
• Arrington, N. T., Terzopoulou, D., & Tasaklaki, M. Mολυβωτή – Αρχαιολογικό Πρόγραμμα Θράκης «Αρχαία Στρύμη». In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 68 (2013), 751–755. google scholar
• Arrington, N. T., Terzopoulou, D., Tasaklaki, M., & Tartaron, Th. F. Mολυβωτή – Αρχαιολογικό Πρόγραμμα Θράκης «Αρχαία Στρύμη» (2015 Season Report). In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 70 (2015), 1165–1169. google scholar
• Arrington, N. T., Terzopoulou, D., Tasaklaki, M., & Tartaron, Th. F. Mολυβωτή – Αρχαιολογικό Πρόγραμμα Θράκης «Αρχαία Στρύμη» (2014 Season Report). In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 69 (2014), 2163–2167. google scholar
• Atlante I = Carandini, A., Anselmino, L., Pavolini, C., Sagui, L., Tortorella, S., & Tortorici, E. Atlante delle forme ceramiche I: Ceramica fine romana nel Bacino mediterraneo (medio e tardo impero). Enciclopedia dell’Arte Antica. Rome: Enciclopedia Italiana, 1981, pp. 184–207. google scholar
• Bakalakis, G. Προανασκαφικές Έρευνες στην Θράκη. Thessaloniki: University of Thessaloniki, 1958, pp. 465–609. google scholar
• Bakalakis, G. Ανασκαφή Στρύμης. In: Επιστημονική Επετηρίς Φιλοσοφικής Σχολής, παρ. 3, Thessaloniki, 1967. google scholar
• Bonifay, M. Études sur la céramique romaine tardive d’Afrique. Oxford: British Archaeological Reports, 2004. google scholar
• Bournias, L. Roman and Early Byzantine Lamps from the Island of Naxos in the Cyclades. In: N. Poulou-Papadimitriou, E. Nodarou & V. Kilikoglou (eds.), Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae in the Mediterranean: Archaeology and Archaeometry. BAR Int. Ser. 2616 (I), Oxford: Archaeopress, 2014, pp. 787–798. google scholar
• Bovon, A. Lampes d’Argos. In: Études Péloponnésiennes 5. Paris: École Française d’Athènes, 1966. google scholar
• Bussière, J., & Lindros Wohl, B. Ancient Lamps in the J. Paul Getty Museum. Los Angeles: J. Paul Getty Museum, 2017 (available online at http://www.getty.edu/publications/ancientlamps). google scholar
• Cambitoglou, A., Papadopoulos, J. K., & Tudor Jones, O. Torone I: The Excavations of 1975, 1976 and 1978. Athens: Archaeological Society at Athens, 2001. google scholar
• Chryssaphi, M. Roman Lamps from Abdera. In: L. Vagalinski, M. Raycheva, D. Boteva & N. Sharankov (eds.), Proceedings of the First International Roman and Late Antique Thrace Conference “Cities, Territories and Identities” (Plovdiv, 3–7 October 2016), Sofia: Bulgarian Academy of Sciences, 2018, pp. 323–332. google scholar
• Chrysostomou, A. Κεραμική Ύστερης Αρχαιότητας από την Έδεσσα και την περιοχή της Αλμωπίας. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 505–519. google scholar
• Cirelli, E. Late Roman Lamps from the Port Area of Classe (Ravenna). In: G. Lipovac Vrkljan, I. Ožanić Roguljić & M. Ugarković (eds.), Roman and Late Antique Lamps: Production and Distribution, Contacts on the Mediterranean, Zagreb: Institute of Archaeology, 2015, pp. 93–106. google scholar
• Corinth IV = Broneer, O. Corinth IV, Part II: Terracotta Lamps. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1930. google scholar
• Corinth XVIII = Slane, K. W. Corinth XVIII, Part II: The Sanctuary of Demeter and Kore. The Roman Pottery and Lamps. Princeton, NJ: American School of Classical Studies at Athens, 1990. google scholar
• Délos XXVI = Bruneau, Ph. Exploration archéologique de Délos XXVI: Les Lampes. Paris: Éditions de Boccard, 1965. google scholar
• Deneauve, J. Lampes de Carthage. Paris: Éditions du Centre National de la Recherche Scientifique, 1969. google scholar
• Ennabli, A. Lampes chrétiennes de Tunisie. Paris: Éditions du Centre National de la Recherche Scientifique, 1976. google scholar
• Gerousi, E. Λυχνάρια από το νεκροταφείο της Ύστερης Αρχαιότητας και των Πρωτοβυζαντινών χρόνων στην Περίσσα Θήρας. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 217–231. google scholar
• Isaac, B. The Greek Settlements in Thrace until the Macedonian Conquest. Studies of the Dutch Archaeological and Historical Society 10. Leiden: Brill, 1986. google scholar
• Isthmia III = Broneer, O. The Terracotta Lamps. Isthmia III. Princeton, NJ: American School of Classical Studies at Athens, 1977. google scholar
• Kallintzi, K., & Chryssaphi, M. Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τα Άβδηρα. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 386–401. google scholar
• Kokkotaki, N., & Tsoka, A. Μαρώνεια: Χρηστική κεραμική του 3ου–7ου αι. μ.Χ. από την ανασκαφή στο χώρο της ρωμαϊκής Αγοράς. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 367–385. google scholar
• Karivieri, A. The Athenian Lamp Industry in Late Antiquity. Helsinki: Society of Antiquaries of Finland, 1996. google scholar
• Katsioti, A., & Bairami, K. Τα λυχνάρια της υστερορωμαϊκής–πρωτοβυζαντινής εποχής από τον Εριθίμιο Απόλλωνα. In: P. Triantafyllidis (ed.), Εριθίμια: Διαμόρφωση και ανάδειξη του ιερού του Εριθιμίου Απόλλωνος στον Θεολόγο Ρόδου, Rhodes, 2015, pp. 161–176. google scholar
• Koutoussaki, L. Lampes d’Argos: Les lampes en terre cuite découvertes dans l’Agora et les Thermes (Campagnes de fouilles 1972–1991). Unpublished PhD Dissertation, University of Fribourg, 2008. google scholar
• Kouveli, A. Υστερορωμαϊκή και παλαιοχριστιανική κεραμική από το Φρέαρ 114 της Οικίας Α΄ του οικοπέδου Μακρυγιάννη στην Αθήνα. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 610–632. google scholar
• Lindros Wohl, B. A Deposit of Lamps from the Roman Bath at Isthmia. In: Hesperia 50 (1981), pp. 112–140. google scholar
• Loukopoulou, L. D., Parissaki, M. G., Psoma, S. E., & Zournatzi, A. Επιγραφές της Θράκης του Αιγαίου: Μεταξύ των ποταμών Νέστου και Έβρου (Nόμοι Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου). Athens: Archaeological Society, 2005. google scholar
• Malama, P., & Darakis, K. Νεκροταφείο Ρωμαϊκών Χρόνων στα Νέα Κερδύλλια Σερρών. Thessaloniki: Archaeological Museum, 2008. google scholar
• Marki, E., Angelkou, E., & Cheimonopoulou, M. Τα λυχνάρια του επισκοπικού συγκροτήματος των Λουλουδιών. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 208–216. google scholar
• Menzel, H. Antike Lampen im Römisch-Germanischen Zentralmuseum zu Mainz. Mainz: Zentralmuseum, 1969. google scholar
• Ntina, A. Κεραμική από την παλαιοχριστιανική πόλη των Φθιώτιδων Θηβών. In: D. Papanikola-Bakirtzi & N. Kousoulakou (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.), Thessaloniki, 2010, pp. 563–579. google scholar
• Panti, A. Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από το ανατολικό Νεκροταφείο Θεσσαλονίκης. In: Δ. Παπανικόλα-Μπακιρτζή & Ν. Κουσουλάκου (eds.), Κεραμική της Ύστερης Αρχαιότητας από τον Ελλαδικό Χώρο (3ος–7ος αι. μ.Χ.). Thessaloniki, 2010, pp. 446–480. google scholar
• Poulou-Papadimitriou, N. Lampes Paléochrétiennes de Samos. In: Bulletin de Correspondance Hellénique 110 (1986), pp. 583–610. google scholar
• Slane, K. W. Tetrarchic Recovery in Corinth: Pottery, Lamps, and Other Finds from the Peribolos of Apollo. In: Hesperia 63 (1994), pp. 127–168. google scholar
• Terzopoulou, D. «Αρχαία Στρύμη». In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 50 (1995), Χρονικά, 657–659. google scholar
• Terzopoulou, D. «Αρχαία Στρύμη». In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 52 (1997), Χρονικά, 871–873. google scholar
• Terzopoulou, D. «Αρχαία Στρύμη». In: Αρχαιολογικόν Δελτίον 53 (1998), Χρονικά, 739–740. google scholar
• Topoleanu, Fl. Ceramica romană şi romano-bizantină de la Halmyris (sec. I–VII d. Ch). Tulcea, 2000. google scholar
• Topoleanu, Fl. La diffusion de la céramique d’Asie Mineure à Halmyris. In: C. Abadie-Reynal (ed.), Les Céramiques en Anatolie aux époques hellénistiques et romaine. Paris, 2003. google scholar
• Triantafyllos, D., & Terzopoulou, D. «Ανασκαφή Στρύμης (;)». In: P. Adam-Veleni & K. Tsanavari (eds.), Δινήεσσα: τιμητικός τόμος για την Κατερίνα Ρωμιοπούλου. Thessaloniki, 2012, pp. 140–156. google scholar