Pandemi Nedeniyle Yap-İşlet-Devret Sözleşmelerinin de Uyarlanması Gerekmez mi?

Öz

Otoyol, havalimanı, köprü ve benzeri altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesinde son yıllarda sıkça “yap-işlet-devret” ve “kamu özel işbirliği” olarak isimlendirilen yöntemlere başvurulduğu gözlenmektedir. Ancak, yatırımcılara verilen araç ve yolcu garantileri kamuoyunda eleştirilere yol açmaktadır. Yatırım kararlarındaki yanlışlıklar nedeniyle, olağan dönemde bile, garantilere ulaşılamadığı için, geçmeyen araçların, uçmayan yolcuların ücreti Hazinece ödenmektedir. COVİD-19 nedeniyle alınan seyahat ve sokağa çıkma yasakları gibi nedenlerle, otoyol ve havalimanlarını kullanan araç ve yolcu sayılarında ciddi düşüşler meydana gelmiş; bu nedenle idarenin yükü daha da ağırlaşmıştır. Örneğin, Zafer Havalimanı için verilen yolcu garantisi 2021 yılı için 1.317.733 iken, aynı yılın ilk altı ayında havalimanını kullanan yolcu sayısı 1164 olmuştur. Bazı yatırımlarda da kullanan sayısını arttırmak için ücret düşük tutulmakta, aradaki fark “katkı payı” adı altında idare tarafından yatırımcıya ödenmektedir. Yap-işlet-devret sözleşmeleri aslında kamu hizmeti imtiyaz sözleşmesi niteliğinde olmakla beraber, Anayasa’nın 47. maddesindeki değişiklikle bunların özel hukuk sözleşmesi olarak yapılması sağlanmıştır. İmtiyaz sözleşmelerinde kar-zarar ve riski özel hukuk kişisinin üstlenmesine karşın, yapılan özel hukuk sözleşmelerde verilen garantiler dolayısıyla riski de idare üstlenmiş olmaktadır. Mevzuatımızda salgın hastalık mücbir sebep sayılacak durumlar arasında yer almaktadır. COVİD-19 da bu niteliktedir. Dolayısıyla, COVİD-19 önlemleri dolayısıyla sözleşmelerin bozulan mali dengesinin yeniden sağlanması amacıyla, idarenin artan yükümlülüğünün taraflar arasında en azından eşit olarak paylaşılması gerekir. Sözleşme süresi uzatılan yatırımcının payına düşen daha fazla da olabilir.

Anahtar Kelimeler

• Yap-işlet-devret
• Kamu hizmeti imtiyazı
• Mücbir sebep
• Salgın hastalık
• Sözleşmenin uyumlaştırılması

Adaptation of the Build–Operate–Transfer Contracts During the Covid-19 Pandemic

Öz

Build–operate–transfer contracts or public–private partnerships have recently emerged as common investment tools to fund infrastructure projects, such as airports, motorways, and bridges, and the health industry. Government user/ passenger guarantees, however, have been subject to fierce public dispute. In the case of some projects, inaccurate demand projections have heavily burdened taxpayers. A sharp decline in the number of passengers and vehicles due to COVID-19 control measures for travel and quarantine requirements have increased the burden on the public. For example while the passenger guarantee given for Zafer Airport for 2021 was 1,317,733, the number of passengers in the first 6 months of 2021 has been only 1164. To increase the number of users, some of the investment prices are kept low. Further, if the number of passengers is below the guaranteed rate, the difference is paid to private actors as a contribution share. Build–operate–transfer contracts were initially designed as public service concessions. The amendment to the Article 47 of the Constitution has provided that such investments and services can be performed by or delegated to persons or corporate bodies through private law contracts. In public service concessions, damages and risks along with profits are transferred from the public sector to the private sector, whereas in private law contracts, no such transfer is possible because of the government passenger guarantees. In Turkish law, epidemics are accepted as a force majeure condition; the COVID-19 pandemic must be considered as one such event. Partners should equally share the increased liabilities of the public sector to restore the financial balance of the contracts. In such cases, extending the contract may even prove more profitable for investors.

Anahtar Kelimeler

• Build–operate–transfer
• Public service concession
• Force majeure
• Epidemics/pandemics
• Adaptation of the contract

Kaynakça

1. Baysal B, Sözleşmenin Uyarlanması, (4. Bası, On İki Levha Yayıncılık, 2020).
2. Brennet F, ‘Les nouvelles bases du droit des concessions’ (2016) (18) Actualité juridique de droit administratif 992.
3. Emek U, ‘Mega Projelerde Sözleşme Revizyonları’ (http://uemek.blogspot.com/2020/11/dunyabanks- verilerine-göre-türkiye.html)
4. Emek U, ‘Kurlardaki Değişmelerin KÖİ Projelerindeki Yükümlülükler Üzerindeki Olası Etkileri’ (http://uemek.blogspot.com)
5. Emek U, ‘Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) Sözleşmelerinde Değişiklikler’ Karar Gazetesi 27.6.2021.
6. Emek U, ‘Osmangazi Köprüsü Rekor Kırıyor’ Karar Gazetesi 01.08.2021.
7. Guettier C, Droit des contrats administratifs, (Thémis, 2004).
8. Kahveci İ, ‘Sökülün Paraları’, Karar Gazetesi 28.6.2021.

9. Kahveci İ, ‘Bir Paket Çay’, Karar Gazetesi 02.8.2021.
10. Malbeleği N, İdarenin Taraf Olduğu Sözleşmelerde “Sözleşmede Değişiklik” (ve Sözleşmede Değişikliğin Özel Bir Türü Olarak “Uyarlama”) (On İki Levha Yayıncılık, 2020).
11. Özçelik B, ‘Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na Göre Mücbir Sebepler ve Sonuçları’ (2016) (123) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 303-324.
12. Tan T, İdare Hukuku (9. Bası, Turhan Kitabevi, 2020).
13. Toker Ç, ‘Borç Öteleme’ Sözcü Gazetesi 17.2.2021.
14. Toker Ç, ‘Kuzey Marmara’da Neler Oluyor-2’ Sözcü Gazetesi 11.6.2021.
15. Topçu H, ‘Yerel’den ‘Global’e THY’nin Yükseliş Dönemi (3. Bası, Remzi Kitabevi, 2019).
16. Richer L, Droit des contrats administratifs (LGDJ, 1995).
17. Yılmaz S, ‘Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Sistemi’ Sözcü Gazetesi 14.3.2021.
18. Yılmaz R, ‘Ankara Garı ve YHT Garı’ Cumhuriyet Gazetesi 22.7.2021.
19. Ahmet Akın’ın açıklamaları Cumhuriyet Gazetesi 20.7.2021.
20. Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz’ın açıklamaları Sözcü Gazetesi 24.7.2021.