Planlama Hukukunda Havza Odaklılık: Nehir Havza Yönetim Planlarının Hukuki Niteliği ve Bağlayıcılığı

Yıl 2025, Sayı: 24, 24 - 39, 13.01.2026

Yakup Çokkaş

https://doi.org/10.26650/ihid.25.004

https://izlik.org/JA62EZ68LC

Öz

Planlama hukukunda havza odaklılık, su ve doğal kaynakların yönetimini doğal hidrolojik sınırlar esasına dayandırarak sürdürülebilir kalkınma, ekolojik denge ve katılımcı yönetişim ilkeleri ile birleştiren bütüncül bir yaklaşımı ifade etmektedir. Nehir havza yönetim planları (NHYP), su kaynaklarının korunması, kullanımı ve planlamasında temel araçlar hâline gelmiştir. Türkiye ve dünya çapında bu yaklaşıma yönelik hukuki düzenlemeler geliştirilmiş ise de bağlayıcılık konusu hâlen problemlidir. Bu çalışma, nehir havza yönetim planlarının (NHYP) Türk planlama hukuku içindeki hukuki niteliğini, bağlayıcılık düzeyini ve mekânsal planlar ile ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır.

Çalışmanın kapsamını, Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi (2000/60/EC) kapsamında Türkiye’de NHYP’nin mevcut mevzuattaki konumu ve plan hiyerarşisi ile kademeli birliktelik ilkesi bakımından durumu oluşturmaktadır. Bu noktada uluslararası düzenlemeler, ulusal mevzuat, doktrin ve içtihatlara yansıyan örnekler üzerinden bir değerlendirme yapılmaktadır. Bulgular yönünden NHYP’nin içerik ve işlevi itibarıyla çevre düzeni planlarının (ÇDP) üst ölçekli niteliklerini taşımasına rağmen, Türk hukukunda açık bir statüye sahip olmaması nedeniyle mekânsal plan ve kararlarda bağlayıcılık sorunu meydana gelmektedir.

Ayrıca Direktif sistematiği çerçevesinde NHYP’nin çevresel kalite hedefleri bakımından “programatik ama bağlayıcı” bir plan olarak kabul edilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, NHYP’nin Türk planlama hukukunda üst ölçekli ve bağlayıcı bir plan türü olarak açık biçimde düzenlenmesinin, havza bazlı sürdürülebilir su yönetimi, kurumsal eşgüdüm ve kamu yararının gerçekleştirilmesi için zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Nehir havza yönetim planları , plan hiyerarşisi , kademeli birliktelik ilkesi , bağlayıcılık , Su Çerçeve Direktifi

Basin-Oriented Approach in Planning Law: Legal Nature and Binding Effect of River Basin Management Plans

https://izlik.org/JA62EZ68LC

Öz

Basin-oriented planning law refers to a holistic approach that grounds the management of water and natural resources on natural hydrological boundaries and integrates this basis with the principles of sustainable development, ecological balance, and participatory governance. River Basin Management Plans (RBMPs) have become the primary instruments for the protection, use and planning of water resources. Although legal frameworks have been developed in Turkey and worldwide to strengthen this approach, the issue of legal bindingness remains problematic. This study aims to examine the legal nature of RBMPs within Turkish planning law, their level of binding force, and their relationship with spatial plans.

The scope of the study covers the status of RBMPs under Turkish legislation in line with the EU Water Framework Directive (2000/60/EC), and their position within the planning hierarchy and the principle of gradual integration. In this context, the analysis draws on international regulations, national legislation, legal scholarship and relevant case law. The findings indicate that, although RBMPs substantively exhibit the characteristics of upper-scale environmental plans, their lack of explicit legal status in Turkish law creates problems of bindingness in spatial planning and administrative decision-making.

Furthermore, within the framework of the Directive, RBMPs should be regarded as “programmatic yet binding” plans with respect to environmental quality objectives. The study concludes that expressly defining RBMPs as upper-scale and binding planning instruments in Turkish planning law is essential for basin-based sustainable water management, institutional coordination and the realization of the public interest.

Anahtar Kelimeler

River Basin Management Plans , planning hierarchy , principle of gradual integration , bindingness , Water Framework Directive

Kaynakça

• Akel Ünal Y, Türkiye’de Su Hakkı, (On İki Levha Yayıncılık, 2021). google scholar
• Arslanoğlu M, Su Kaynaklarından İktisadi Amaçlı Yararlanmanın Hukuki Rejimi, (On İki Levha Yayıncılık, 2020). google scholar
• Bosnjakovic B, ‘UN/ECE Strategies for Protecting the Environment with Respect to International Watercourses: The Helsinki and Espoo Conventions’ in International Watercourses: Enhancing Cooperation and Managing Conflict, Proceedings of a World Bank Seminar, Edited by Salman SMA, de Chazournes LB, World Bank Technical Paper No.414, (Washington, DC: World Bank, 1998), 47-64. google scholar
• Braaksma L, ‘The programmatic approach in environmental law: towards a legal design in the European Union and the Netherlands that pursues sustainability’, (University of Groningen, PhD Thesis, 2023). google scholar
• Busscher T, ‘Towards a programme-oriented planning approach: Linking strategies and projects for adaptive infrastructure planning’, (University of Groningen, 2014). google scholar
• Coşkun AA, ‘AB Su Çerçeve Direktifi Açısından Türk Hukukunda Nehir Havza Yönetim Planlaması’, (2010) Seri (A-1) Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 43-55. google scholar
• Çavuş A, ‘Alt ve Üst Ölçekli Planların Nehir Havza Yönetim Planları İle Entegrasyonu’, Orman ve Su İşleri Bakanlığı, (Uzmanlık Tezi, 2014). google scholar
• Dalkılıç Y, Harmancıoğlu N, ‘Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi’nin Türkiye’de Uygulama Olanakları’ (2008) TMMOB 2. Su Politikaları Kongresi, 415-424. google scholar
• Duran L, ‘Türkiye’de Planlamanın Hukuki Rejimi’ in Ekonomi-Hukuk Kongresine Sunulan Tebliğler, (Türkiye Barolar Birliği, 1976). google scholar
• Embid A, ‘The Transfer From the Ebro Basin to the Mediterranean Basins as a Decision of the 2001 National Hydrological Plan: The Main Problems Posed’ (2003) 19 International Journal of Water Resources Development, 399-411. google scholar
• Girgin E, ‘Bütüncül Havza Planlaması ve Yönetiminin Hukuki Temele Dayandırılması’ in TMMOB 2. Su Politikaları Kongresi, (2008), 377-388. google scholar
• Güran S, ‘İşbirliği Mi, Karşıtlık Mı’, (2011) 1-3, İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi, 267-275. google scholar
• Kalabalık H, İmar Hukuku Cilt-1, (Seçkin Yayıncılık, 2012). google scholar
• Köroğlu Ö, İmar Hukukunda Planlama Süreci ve Arsa ve Arazi Düzenlemeleri (Parselasyon), (On İki Levha Yayıncılık, 2016). google scholar
• Körbalta H, ‘Kentlerde Su Krizi ve Mekânsal Planlama’ in Kent ve Kriz, ed: Ömer Faruk Tekin, Özgür Yayınları, Gaziantep, 2023, 37-65. google scholar
• Marleen B, Van den Broek B, ‘The Programmatic Approach: A Flexible and Complex Tool to Achieve Environmental Quality Standards’, (2012) 8(3) Utrecht Law Review, 64-80. google scholar
• Orta E, İmar Hukukunda Plan Hiyerarşisi ve Planların Çatışması, (Legal Yayıncılık, 2006). google scholar
• Özonat Ç, ‘Arazi Kullanım Değişikliklerinin İçme Suyu Havzaları Üzerindeki Etkilerinin Değerlendirilmesi; Elmalı Baraj Gölü Havzası Örneği’, Tarım ve Orman Bakanlığı, (Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Uzmanlık Tezi, 2017). google scholar
• Rahaman MM, Varis O, ‘Integrated Water Resources Management: Evolution, Prospects and Future Challenges’ (2005) 1(1) Sustainability: Science, Practice & Policy, 1-8. google scholar
• Rijswik HFMV, Backes C W, ‘Ground Breaking Landmark Case on Environmental Quality Standards? The Consequences of the cjeu ‘Weser-judgment’ (C-461/13) for Water Policy and Law and Quality Standards in eu Environmental Law’, (2015) 12, Journal for European Environmental & Planning Law, 363-377. google scholar
• Sancakdar O, ‘Kamusal Su Koruma Havzalarında İdari Kolluk Yetkilerinin Yarışması-Çatışması Sorunu ve Çözüm Perspektifleri’ in Prof. Dr. Mahmut Tevfik Birsel’e Armağan, (DEÜ Yayını, 2001). google scholar
• Schrödter W, ‘Binding Land-use Plan’ in Planning Law, ARL International Glossary, 2023. google scholar
• Tan T, Planlamanın Hukuki Düzeni, (TODAİE Yayınları, 1976). google scholar
• Tan T, Ekonomik Kamu Hukuku Dersleri, (Turhan Kitabevi, 2015). google scholar
• Taze F, Aydın A, Nehir Havza Yönetiminde Plan Hiyerarşisi ve Katılımcılık, (E-Kitap Projesi, 2022). google scholar
• Uluçay H, ‘Sürdürülebilir Bölgesel Planlama Bağlamında Türkiye’de Havza Planlaması ve Önemi’ (2020) 4 (1) ATA Planlama ve Tasarım Dergisi, 33-44. google scholar
• Varis O, Rahaman MM, Stucki V, Integrated water resources management plans: a key to sustainability? in Modern Myths of the Mekong A Critical Review of Water and development Concepts, Principles and Policies, (ed: M. Kummu, M. Keskinen, O. Varis) (2008), 173-183. google scholar
• Yeşil Y, İdare Hukuku Açısından Stratejik Çevresel Değerlendirme, (Adalet Yayınevi, 2024). google scholar
• Yılmaz S, İmar Planlarının Hukuki Rejimi, (Seçkin Yayıncılık, 2021). google scholar
• Yüksek T, ‘Türkiye’nin Su Kaynakları ve Havza Planlamasına Dönük Genel Değerlendirmeler’ (2004) 1 (2) Kafkas Üniversitesi Artvin Orman Fakültesi Dergisi, 71-83. google scholar