İdari İşlem, Dil ve Etki: Söz Eylem Kuramı Perspektifinden İcrailik Kavramının Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Sayı: 24, 40 - 55, 13.01.2026

Yusuf Sinan Canatar

https://doi.org/10.26650/ihid.24.002

https://izlik.org/JA56NF24DS

Öz

Bu makale, idari işlemlerin “icrailik” niteliğinin tespiti sürecinde dilin ve özellikle söz eylem kuramının sağlayacağı teorik katkıyı değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Geleneksel idare hukuku yaklaşımında, bir işlemin icrailiği ve dava edilebilirliği, hukuk düzeninde yarattığı etkiye bağlı olarak belirlenmektedir. Ancak bu analizde, dilin kullanımına bağlı olarak ortaya çıkan ifadelerin performatif işlevi, muhatapları üzerindeki somut etkileri ve bu etkilerin hukuki sonuçları göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bağlamda, özellikle betimleyici gibi görünen tespit edici işlemler veya bilgilendirici işlemlerin muhatapları ve ilgilileri üzerindeki gerçekleşen veya muhtemel etkilerinin anlaşılması bakımından pragmatik bir araca ihtiyaç vardır. İdari işlemlerin icrailik niteliğini ortaya koymak bakımından biçim (instrumentum) ve içerik (negotium) ayrımı önemli bir aşama teşkil etse de idarenin kullandığı dilin muhataplar üzerindeki gerçek etkilerine odaklanmak açısından bu ayrım yeterli değildir. Bu noktada, söz eylem kuramı (speech act theory) önemli bir analitik çerçeve sunmaktadır. İngiliz filozof John Austin tarafından ortaya atılan ve öğrencisi John R. Searle tarafından geliştirilen bu kuram, olanı söylemek ve bilgi aktarmak gibi “saptayıcı” görünen ifadelerle gerçekte performatif eylemlerde bulunulabildiğini göstermektedir. Bu bağlamda, icrai olmayan işlem kategorileri arasında yer alan “bilgilendirici” ve “tespit edici işlemler”in gizledikleri performatif yönü açığa çıkarılarak, söz eylem kuramının sağladığı pragmatik bakış açısıyla idari işlemlerin icrailik niteliğinin daha kapsamlı ve gerçekçi bir biçimde değerlendirilmesi mümkün olmaktadır. Bu bakımdan makale, bu kuramsal perspektif çerçevesinde, idari işlemlerin icrailik unsuru bakımından değerlendirilmesinde dilin işlevselliğinin ve söz eylem kategorilerinin önemini vurgulayarak, yargı kararları ve uygulamadaki somut örnekler üzerinden analizler sunmayı hedeflemektedir

Anahtar Kelimeler

Söz Eylem Kuramı , Dilin İşlevi , İdari İşlem , İcrailik , Hukuki Etki , Dava Edilebilirlik

Administrative Act, Language, and Effect: A Speech Act Theory Perspective on the Concept of Executability

https://izlik.org/JA56NF24DS

Öz

This study aims to evaluate the theoretical contribution of language, and especially speech act theory, in the process of determining the “executability” characteristic of administrative acts. In the traditional administrative law approach, the executability and justiciability of an act are determined based on its effect within the legal order. However, this analysis must consider the performative function of expressions arising from the use of language, their concrete effects on the addressees, and the legal consequences of these effects. In this context, a pragmatic tool is needed to understand the actual or potential effects of declarative-like ascertainment or informative acts on their addressees and third parties. Although the distinction between form (instrumentum) and content (negotium) constitutes an important step in revealing the enforceability characteristic of administrative acts, this distinction is insufficient for focusing on the real effects of the administration’s language on the addressees. Speech act theory provides a significant analytical framework. Developed by the English philosopher John Austin and further elaborated by his student John R. Searle, this theory demonstrates that expressions that appear to be “constative,” such as stating facts and conveying information, can actually perform performative acts. In this context, by uncovering the performative aspect hidden within the categories of non-enforceable acts such as “declaratory” and “informative” acts, it becomes possible—through the pragmatic perspective offered by speech act theory—to evaluate the executability characteristic of administrative acts in a more comprehensive and realistic manner. Accordingly, this article aims to emphasize the importance of the functionality of language and speech act categories in assessing the enforceability element of administrative acts, presenting analyses based on judicial decisions and concrete examples from practice within this theoretical framework.

Anahtar Kelimeler

Speech Act Theory , Function of Language , Administrative Act , Executability , Legal Effect , Justiciability

Kaynakça

• AkYıLmaz B, Sezginer M ve KaYa C, Türk İdare Hukuku (17. Bası, Seçkin 2023). google scholar
• ALtınörs A, ‘Sunuş: DiL FeLsefesi, Söz EdimLeri Kuramı ve John R. SearLe’ in SearLe JR, Söz Edimleri (AYraç 2000). google scholar
• AmseLek P, ‘Autopsie de La contrainte associee aux normes juridiques’ in La force normative: Naissance D'un concept(LGDJ 2009) 3-11. google scholar
• AmseLek P, ‘L’acte juridique â travers La pensee de Charles Eisenmann’ in Etudes De Droit public (Editions Pantheon-Assas 2009). google scholar
• AmseLek P, ‘Le Locutoire et L’iLLocutoire dans Les enonciations relatives aux normes juridiques’ (1990) 95(3) Revue De Metaphysique et De Morale 387. google scholar
• AmseLek P, Cheminements philosophiques Dans le monde Du Droit et Des regles en general (Armand CoLin 2012). google scholar
• Arendt H, Between Past anD Future: Six Exercises in Political Thought (The Viking Press 1961). google scholar
• AtaY Ender E, İDare Hukuku (7. Bası, Turhan Kitabevi 2021). google scholar
• Austin JL, How to Do Things with WorDs (Oxford 1962). google scholar
• BaLta Tahsin B, İDare Hukukuna Giriş I (Sevinç Matbaası 1970). google scholar
• Berkol YK, Normativite ve Pozitivizm (On İki Levha Yayıncılık 2020). google scholar
• Bix BH, ‘KeLsen, Hart, and LegaL normativitY’ (2018) 34 Revus 25. google scholar
• Buge E, ‘La Haute Autorite pour La transparence de La vie publique : un premier bilan' (2020) AJDA 770. google scholar
• CaYla O, La notion de signification en droit: Contribution â une theorie du droit naturel de la communication(unpublished PhD thesis, Universite Paris 2 1992). google scholar
• Cherot J-Y, ‘PauL AmseLek et La normativite en droit' (2014) 38 (numero speciaL) Revue de la Recherche Juridique-Droit Prospectif 2004. google scholar
• D'Aspremont J, ‘Softness in InternationaL Law: A SeLf-Serving Quest for New LegaL MateriaLs: A Rejoinder to TonY D'Amato' (2009) 20(3) The European Journal of International Law 911-917. google scholar
• Deau R, Les actes administratifs unilateraux negocies (PhD thesis, Universite d'Angers 2006). google scholar
• Defoort B, La decision administrative (LGDJ 2015). google scholar
• Doğan G, ‘SöYLemin YorumLanması' in Ahmet Kocaman (ed), Söylem Üzerine (Ankara 1996). google scholar
• Duran L, İdare Hukuku Ders Notları (İÜHF YaYınLarı 1982). google scholar
• Eisenmann C, Cours de droit administratif, voL 2 (LGDJ 1982). google scholar
• Endicott TAO, ‘Law and Language' in JuLes CoLeman and Scott Shapiro (eds), Oxford Handbook of Jurisprudence & Philosophy of Law (Oxford UniversitY Press 2002). google scholar
• Erkut C, İptal Davasının Konusunu Oluşturma Bakımından İdari İşlemin Kimliği (DanıştaY YaYınLarı 2015). google scholar
• Gibbons J, Language and the Law (RoutLedge 1994). google scholar
• Gonod P, ‘Ne pas juger La LegaLite (administrative): Le cas des actes “injusticiabLes”' in Benjamin Defoort and Benjamin Lavergne (eds), Juger de la legalite administrative: Quel(s) juge(s) pour quelle(s) legalite(s)? (LexisNexis 2021) 111. google scholar
• GözLer K, Hukukun Genel Teorisine Giriş (2. Bası, Ekin YaYınevi 2023). google scholar
• GözübüYük Ş and Tan T, İdare Hukuku Cilt II: İdari Yargılama Hukuku (10. Bası, Turhan Kitabevi 2022). google scholar
• GrouLier C, ‘L'imperatif dans La jurisprudence Duvigneres: reflexion sur un “sesame contentieux”' (2008) 24(5) Revue française de droit administratif 941-950. google scholar
• GuYonnet J-B, Les reiterations de norme: Essai de conceptualisation â partir du contentieux administratif français (DaLLoz 2024). google scholar
• GündaY M, İdari Yargılama Hukuku (2. Bası, Turhan Kitabevi 2022). google scholar
• Harris DW and Unnsteinsson E, ‘Wittgenstein's influence on Austin's phiLosophY of Language' (2017) 26(2) British Journal for the History of Philosophy 371-395. google scholar
• KağıtçıoğLu M, ‘İdari İşlemin İcraiLiği' (2012) 103 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 267-284. google scholar
• KapLan O, İdari İşlem Teorisi Açısından İdare Hukukunda Tespit Edici İşlemlerin Yeri (On İki Levha YaYınLarı 2021). google scholar
• KarahanoğuLLarı O, İdare Hukuku (Turhan Kitabevi 2022). google scholar
• KaYa C, ‘Türk İdare Hukukunda İcrai OLmaYan İşLemLer' (2004) 9(1-2) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 253-284. google scholar
• KeLsen H, General Theory of Norms (Oxford 1991). google scholar
• KerimoğLu C, Genel Dilbilime Giriş: Kuram ve Uygulamalarla Dilbilim Göstergebilim ve Türkoloji (8. Bası, Pegem 2024). google scholar
• KıLıç V, Söz-Eylem Kuramı Açısından Türkçe’de “Sen-Siz” Söylemi Üzerine Bir Alan Çalışması (PhD thesis, Ankara Üniversitesi 1993). google scholar
• Lombard M, GiLLes Dumont and Jean SirineLLi, Droit Administratif (13th edn, DaLLoz 2019). google scholar
• Mouchette J, La magistrature d’influence des autorites administratives independantes (LGDJ 2019). google scholar
• Özay İL H, Yargısal Korunma (2. Bası, Alfa 2001). google scholar
• Öztürk YT, ‘Rekabet Kurulu Kararlarına Karşı Açılan İptal Davalarına İlişkin Usul Meseleleri' in Melikşah Yasin and Memduh Cemil Şirin (eds), İdare Hukuku Perspektifinden Rekabetin Korunması (On İki Levha Yayıncılık 2023) 323-368. google scholar
• Öztürkler S, ‘İdari Davaya Konu Olabilen Yürütülebilir İdari İşlemin Dönüşümü', Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2023). google scholar
• Petit J and Pierre-Laurent Frier, Droit Administratif (18th edn, LGDJ 2024). google scholar
• PLessix B, Droit administratif general (LexisNexis 2020) 1003. google scholar
• Dictionnaire juridique (5th edn, Bruylant 2025). google scholar
• Sancakdar O, İdare Hukuku Teorik Çalışma Kitabı (10th edn, Seçkin 2021). google scholar
• Searle JR, Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language (Cambridge University Press 1969). google scholar
• Seiller B, ‘Acte administratif: identification' in Repertoire de contentieux administratif (Dalloz, actualisation juillet 2020). google scholar
• SevgiLi GençaY FD, ‘Adsız DüzenLeYici İşLemLerin NormLar HiYerarşisindeki Yeri' (2014) 63(2) AÜHFD 397. google scholar
• Şanlı Atay Y, Türk İdare Hukukunda Adsız Düzenleyici İşlemler (TODAİE 2011). google scholar
• Şentürk E, Vergi Hukukunda Adsız Düzenleyici İşlemlerin Hukuki Niteliği (Yetkin Yayınları 2024). google scholar
• Tan T, İdare Hukuku (Turhan Kitabevi 2019). google scholar
• Taşatan C, Sözleşmenin Kurulması (On İki Levha YaYıncıLık 2021). google scholar
• Thibierge C, ‘Au creur de La norme: Le trace et La mesure: Pour une distinction entre normes et regLes de droit’ (2008) 51 Archives de philosophie du droit 341-371. google scholar
• ULusoY AD, Yeni Türk İdare Hukuku (4th edn, Yetkin YaYınLarı 2022). google scholar
• WaLine J, Eckert G and MuLLer E, Droit administratif (29th edn, DaLLoz 2023). google scholar
• Weismann P, Soft Law and its Importance in Ensuring Member States' Compliance with Union Law (Nomos 2024). google scholar
• Yayla Y, İdare Hukuku (Beta Basım 2009). google scholar
• Yeşilyurt NI, Türkiye'de İdari İşlem Kuramı (unpublished PhD thesis, Ankara Üniversitesi 2017). google scholar
• Yıldırım T, ‘İdari İşlemler’ in Nur Kaman (ed), İdare Hukuku (9. Bası, On İki Levha YaYınLarı 2024). google scholar
• Yılmaz D, İdari İşlemin İcrailik Özelliği (Astana Yayınları 2014). google scholar
• Zagorski W, Le contentieux des actes administratifs non decisoires: Contribution â uma typologie du droit souple (Mare & Martin 2015). google scholar