EN
TR
Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi
Öz
Çevresel kaos yüksek seviyede gürültülü, düzensiz, kalabalık ve çocukların kendilerini güvende hissetmelerini sağlayan rutinlerin eksik olduğu mikrosistemleri tanımlamaktadır. Mevcut çalışmalar ev ortamındaki kaosun yarattığı karmaşıklığın, öngörülemezliğin ve dikkat dağıtıcı uyaranların çok olmasının bilişsel esneklik, çalışma belleği ve ketleyici kontrol bileşenlerinden oluşan yönetici işlev gelişimi ile negatif yönde ilişkili olduğuna işaret etmektedir. Ancak, okul öncesi eğitim kurumlarındaki çevresel kaosun yönetici işlev becerileri ile ilişkisi ve ev ortamındaki çevresel kaos düzeyi ile olan etkileşimi daha önce incelenmemiştir. Bu çalışmanın amacı, evdeki ve okul öncesi eğitim kurumlarındaki çevresel kaos ile çocukların yönetici işlev becerileri arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Çalışmaya 244 okul öncesi dönemdeki çocuk (%50’si kız, Ortyaş = 60.89 ± 8.39 ay) ile bu çocukların anne ve öğretmenleri katılmıştır. Anne tarafından doldurulan Aile Çevresi Kaos Ölçeği (AÇKÖ) ve öğretmen tarafından doldurulan Erken Çocukluk Programlarında Yaşam Ölçeği (EÇPYÖ) aracılığıyla sırasıyla evdeki ve okul öncesi eğitim kurumundaki kaos düzeyi ölçülmüştür. Çocukların yönetici işlev becerileri dört görevden oluşan bir batarya kullanılarak doğrudan gözlem yöntemiyle değerlendirilmiştir. Korelasyona dayalı bulgular, evdeki ve okul öncesi eğitim kurumundaki çevresel kaos ile çocukların yönetici işlev becerileri arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönde ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Çevresel kaosun temel ve etkileşimli ilişkilerinin incelendiği düzenleyici değişken analizi bulguları, evdeki ve okul öncesi eğitim kurumundaki çevresel kaos arasında anlamlı düzeyde bir etkileşim olduğunu göstermiştir. Bu etkileşim, evdeki kaos düzeyi yüksek olan çocuklar için okul öncesi eğitim kurumlarındaki sakin, yapılandırılmış ve öngörülebilir bir çevrenin koruyucu rolüne; öte yandan ev ve okul öncesi eğitim ortamlarının her ikisinin de yüksek düzeyde kaos içermesinin “çifte olumsuzluk” oluşturarak çocuklar için yüksek risk yaratan bir durum olduğuna işaret etmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular, uygulamaya yönelik olarak çevresel kaos düzeyi yüksek koşullarda yaşayan çocukların yönetici işlevlerini desteklemeye yönelik müdahale programlarının nasıl geliştirilebileceğine dair tartışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Boğaziçi Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri
Proje Numarası
10120
Teşekkür
Araştırmaya sağladığı finansal destek için Boğaziçi Üniversitesi BAP’a ve sorumlu yazara sunduğu lisans ve lisansüstü eğitim bursları için Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumuna (TÜBİTAK) teşekkürler.
Kaynakça
- Andrews, K., Atkinson, L., Harris, M. ve Gonzalez, A. (2021). Examining the effects of household chaos on child executive functions: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 147(1), 16-32. https:// doi.org/10.1037/bul0000311 google scholar
- Andrews, K., Dunn, J. R., Prime, H., Duku, E., Atkinson, L., Tiwari, A. ve Gonzalez, A. (2021). Effects of household chaos and parental responsiveness on child executive functions: A novel, multimethod approach. BMC Psychology, 9(1), 1-14. https://doi.org/10.1186/s40359-021-00651-1 google scholar
- Barnett, W. S. ve Yarosz, D. J. (2007). Who goes to preschool and why does it matter? Preschool Policy Matters, 7, 1-4. https://nieer.org/wp-content/uploads/2016/08/18-1.pdf google scholar
- Beauchaine, T. P. ve Cicchetti, D. (2019). Emotion dysregulation and emerging psychopathology: A transdiagnostic, transdisciplinary perspective. Development and Psychopathology, 31, 799-804. https://doi.org/10.1017/S0954579419000671 google scholar
- Belojevic, G., Evans, G. W., Paunovic, K. ve Jakovljevic, B. (2012). Traffic noise and executive functioning in urban primary school children: The moderating role of gender. Journal of Environmental Psychology, 32(4), 337-341. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2012.05.005 google scholar
- Bernier, A., Carlson, S. M., Deschenes, M. ve Matte-Gagne, C. (2012). Social factors in the development of early executive functioning: A closer look at the caregiving environment. Developmental Science, 15(1), 12-24. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2011.01093.x google scholar
- Berry, D., Blair, C., Willoughby, M., Garrett-Peters, P., Vernon-Feagans, L., Mills-Koonce, W. R. ve Family Life Project Key Investigators. (2016). Household chaos and children’s cognitive and socio-emotional development in early childhood: Does childcare play a buffering role?. Early Childhood Research Quarterly, 34, 115-127. http://dx.doi.org/10.1016/j.ecresq.2015.09.003 google scholar
- Best, J. R. ve Miller, P. H. (2010). A developmental perspective on executive function. Child Development, 81(6), 1641-1660. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01499.x google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
8 Mayıs 2023
Gönderilme Tarihi
1 Ağustos 2022
Kabul Tarihi
12 Ocak 2023
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2023 Cilt: 43 Sayı: 1
APA
Eroğlu Ada, F., Çorapçı, F., & Duman, E. A. (2023). Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi. Studies in Psychology, 43(1), 141-170. https://doi.org/10.26650/SP2022-1152303
AMA
1.Eroğlu Ada F, Çorapçı F, Duman EA. Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi. Studies in Psychology. 2023;43(1):141-170. doi:10.26650/SP2022-1152303
Chicago
Eroğlu Ada, Figen, Feyza Çorapçı, ve Elif Aysimi Duman. 2023. “Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi”. Studies in Psychology 43 (1): 141-70. https://doi.org/10.26650/SP2022-1152303.
EndNote
Eroğlu Ada F, Çorapçı F, Duman EA (01 Mayıs 2023) Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi. Studies in Psychology 43 1 141–170.
IEEE
[1]F. Eroğlu Ada, F. Çorapçı, ve E. A. Duman, “Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi”, Studies in Psychology, c. 43, sy 1, ss. 141–170, May. 2023, doi: 10.26650/SP2022-1152303.
ISNAD
Eroğlu Ada, Figen - Çorapçı, Feyza - Duman, Elif Aysimi. “Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi”. Studies in Psychology 43/1 (01 Mayıs 2023): 141-170. https://doi.org/10.26650/SP2022-1152303.
JAMA
1.Eroğlu Ada F, Çorapçı F, Duman EA. Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi. Studies in Psychology. 2023;43:141–170.
MLA
Eroğlu Ada, Figen, vd. “Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi”. Studies in Psychology, c. 43, sy 1, Mayıs 2023, ss. 141-70, doi:10.26650/SP2022-1152303.
Vancouver
1.Figen Eroğlu Ada, Feyza Çorapçı, Elif Aysimi Duman. Ev Ortamı ve Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Çevresel Kaosun Çocukların Yönetici İşlevleri ile İlişkisinin İncelenmesi. Studies in Psychology. 01 Mayıs 2023;43(1):141-70. doi:10.26650/SP2022-1152303