Araştırma Makalesi

Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli

Cilt: 45 Sayı: 2 21 Ağustos 2025
PDF İndir
TR EN

Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli

Öz

Bilişsel kurama göre borderline kişilik bozuklukluğu, kökeni çocukluk çağı deneyimlerine dayanan kendine özgü işlevsiz inançlar ile karakterizedir. Çaresizlik, güvensizlik ve terkedilme korkusunu merkezine alan bu inançlar, yoğun öfke tepkileri ve davranışlarda aşırılıklar gibi belirtilere neden olmaktadır. Çocuklukta ebeveynden algılanan red, ilerleyen yıllarda reddedilme duyarlılığının gelişmesine, bu duyarlılık ise kişiler arası ilişkilerde algılanan red deneyimlerinde artışa yol açabilmektedir. Tekrarlayan reddedilme algısı hayal kırıklığı, acı ve öfke gibi tepkileri şiddetlendirebilir. Yıkıcı duygusal ve davranışsal tepkilerin ilişkilere verdiği zarar ise mevcut işlevsiz inançları pekiştirmektedir. Bu çalışmanın amacı, çocuklukta algılanan ebeveyn reddi ile borderline kişilik bozukluğu inançları arasındaki ilişkide reddedilme duyarlılığı ve sürekli öfkenin sıralı aracı etkisinin sınanmasıdır. Araştırma Türkiye toplumu örnekleminden 18-72 yaş arası 550 katılımcı ile yürütülmüştür. Sosyodemografik ve Kişisel Bilgi Formu, Yetişkin Ebeveyn Kabul-Red Ölçeği/Kısa Form, Yetişkin Reddedilme Duyarlılığı Ölçeği, Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarzı Ölçeği-Sürekli Öfke alt ölçeği ve Kişilik İnanç Ölçeği/Kısa Formu-Borderline Kişilik Bozukluğu alt ölçeği aracılığıyla çevrimiçi veri toplanmıştır. Araştırma bulguları hem anneden hem de babadan algılanan reddin, reddedilme duyarlılığı ve sürekli öfkenin sıralı aracılığıyla borderline kişilik bozukluğu inançlarını yordadığını göstermiştir. Ayrıca kadınlarda hem anneden hem de babadan algılanan reddin önce reddedilme duyarlılığını, ardından sürekli öfkeyi artırarak, borderline kişilik bozukluğu işlevsiz inançlarının gelişiminde rol oynadığını ortaya koymuştur. Erkeklerde ise, algılanan anne ve baba reddinin, reddedilme duyarlılığı ve borderline kişilik bozukluğu inançları ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu, ancak mevcut çalışmada önerilen sıralı aracı etki mekanizmasının yordayıcı gücünün olmadığı görülmüştür. Bu çalışma borderline kişilik özelliklerinin ve bilişsel işleyişinin cinsiyet temelli farklılıklarının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Bulgular, kadınlarda işleyen mekanizmayı açıklamakla birlikte, erkeklerde alternatif modellerin test edilmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akyunus, M. ve Gençöz, T. (2020). The distinctive associations of interpersonal of interpersonal problems with personality beliefs within the framework of cognitive theory of personality disorders. Journal of Rational-Emotive and Cognitive-Behavior Therapy, 18(1), 26–43. https://doi.org/10.1007/s10942-019-00322-6 google scholar
  2. Ali, S., Khatun, N., Khaleque, A. ve Rohner, R. P. (2019). They love me not: A meta-analysis of relations between parental undifferentiated rejection and offspring’s psychological maladjustment. Journal of Cross-Cultural Psychology, 50(2), 185–199. https://doi.org/10. 1177/0022022118815599 google scholar
  3. American Psychiatric Association (APA). (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Amerikan Psychiatric Association. google scholar
  4. American Psychiatric Association (APA). (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). Amerikan Psychiatric Association. google scholar
  5. Armenti, N. A. ve Babcock, J. C. (2021). Borderline personality features, anger, and intimate partner violence: An experimental manipulation of rejection. Journal of Interpersonal Violence, 36(5-6), https://doi.org/10.1177/0886260518771686 google scholar
  6. Armour, J. A., Joussemet, M., Mageau, G. A. ve Varin, R. (2022). Perceived parenting and borderline personality features during adolescence. Child Psychiatry and Human Development, 54(4), 927-938. https://doi.org/10.1007/s10578-021-01295-3 google scholar
  7. Arntz, A., Dietzel, R. ve Dreessen, L. (1999). Assumptions in borderline personality disorder: Specificity, stability and relationship with etiological factors. Behaviour Research and Therapy, 37(6), 545–557. https://doi.org/10.1016/s0005-7967(98)00152-1 google scholar
  8. Ayduk, O. ve Gyurak, A. (2008). Applying the cognitive-affective processing systems approach to conceptualizing rejection sensitivity. Social and Personality Psychology Compass, 2(5), 2016-2033. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2008.00143.x google scholar

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilişsel ve Hesaplamalı Psikoloji (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

21 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

13 Nisan 2023

Kabul Tarihi

29 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 45 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Önürme, G. B., Akyunus, M., & Unver, B. (2025). Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli. Studies in Psychology, 45(2), 120-146. https://doi.org/10.26650/SP2023-1280723
AMA
1.Önürme GB, Akyunus M, Unver B. Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli. Studies in Psychology. 2025;45(2):120-146. doi:10.26650/SP2023-1280723
Chicago
Önürme, Güneş Beyza, Miray Akyunus, ve Buket Unver. 2025. “Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli”. Studies in Psychology 45 (2): 120-46. https://doi.org/10.26650/SP2023-1280723.
EndNote
Önürme GB, Akyunus M, Unver B (01 Ağustos 2025) Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli. Studies in Psychology 45 2 120–146.
IEEE
[1]G. B. Önürme, M. Akyunus, ve B. Unver, “Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli”, Studies in Psychology, c. 45, sy 2, ss. 120–146, Ağu. 2025, doi: 10.26650/SP2023-1280723.
ISNAD
Önürme, Güneş Beyza - Akyunus, Miray - Unver, Buket. “Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli”. Studies in Psychology 45/2 (01 Ağustos 2025): 120-146. https://doi.org/10.26650/SP2023-1280723.
JAMA
1.Önürme GB, Akyunus M, Unver B. Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli. Studies in Psychology. 2025;45:120–146.
MLA
Önürme, Güneş Beyza, vd. “Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli”. Studies in Psychology, c. 45, sy 2, Ağustos 2025, ss. 120-46, doi:10.26650/SP2023-1280723.
Vancouver
1.Güneş Beyza Önürme, Miray Akyunus, Buket Unver. Algılanan Ebeveyn Reddi ve Borderline Kişilik İnançları Arasındaki İlişkide Reddedilme Duyarlılığı ve Öfkenin Aracı Rolü: Cinsiyet Temelli Sıralı Aracı Etki Modeli. Studies in Psychology. 01 Ağustos 2025;45(2):120-46. doi:10.26650/SP2023-1280723

Psikoloji Çalışmaları / Studies In Psychology / ISSN- 1304-4680