EN
TR
Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması
Öz
Bu çalışmada, stresli durumlarda bireylerin duygular üzerinde bilişsel kontrol ile değerlendirme ve başa çıkma esnekliğini ölçme amacı taşıyan Bilişsel Kontrol ve Esneklik Ölçeği’nin (The Cognitive Control and Flexibility Questionnaire; Gabrys, Tabri, Anisman ve Matheson, 2018) Türkçe’ye uyarlanması amaçlanmıştır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, katılımcılarının üniversite öğrencileri olduğu üç farklı aşama ile sınanmıştır. Araştırma, ölçüm aracının dilsel eş değerliğini sınamayı amaçlayan birinci aşamada 47 (%66 kadın, %34 erkek), ölçüm aracının yapı geçerliğini ve güvenirliğini sınamayı amaçlayan ikinci aşamada 241 (%65 kadın, %35 erkek), ölçüm aracının diğer yapılarla ilişkilerinin, iç tutarlılığının, madde geçerliğinin ve güvenirlik değerlerinin incelenmesini amaçlayan üçüncü aşamada 352 (%45 kadın, %55 erkek) olmak üzere toplam 640 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Ölçüm aracının özellikleri dilsel eşdeğerlik, madde analizi, yapı geçerliği ve Cronbach Alpha güvenirlik sınama yöntemleriyle incelenmiştir. Ölçeğin geçerlik sınamaları için katılımcılara Bilişsel Esneklik Envanteri, Sürekli Umut Ölçeği ve Algılanan Stres Ölçeği uygulanmıştır. Yapı geçerliği için gerçekleştirilen doğrulayıcı faktör analizi bulguları ölçeğin Duygular Üzerinde Bilişsel Kontrol ile Değerlendirme ve Başa Çıkma Esnekliği olmak üzere iki faktörlü yapısının yeterli uyum değerlerine sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca beklenildiği gibi, Bilişsel Kontrol ve Esneklik Ölçeği, bilişsel esneklik ve sürekli umut ile pozitif, algılanan stres ile ise negatif yönde anlamlı ilişkiler göstermektedir. İkinci ve üçüncü aşama kapsamında alt faktörler ve ölçeğin tümü için hesaplanan Cronbach Alpha güvenirlik katsayıları .85 ile .91 arasında değişmektedir. Sonuç olarak araştırma bulguları ölçeğin Türk üniversite öğrencilerinin stresli durumlarda duygular üzerinde bilişsel kontrol ile değerlendirme ve başa çıkma esnekliği düzeylerini değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğuna ilişkin destek sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Al Jabari, R. M. (2012). Relationships among self-esteem, cognitive and psychological flexibility, and psychological symptomatology. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). University of North Texas, USA.
- Alper, A. ve Deryakulu, D. (2008). Web ortamlı probleme dayalı öğrenmede bilişsel esneklik düzeyinin öğrenci başarısı ve tutumları üzerindeki etkisi. Eğitim ve Bilim, 33(148), 49-63.
- Altunkol, F. (2011). Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklikleri ile algılanan stres düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çukurova Üniversitesi, Adana.
- Badre, D. (2011). Defining an ontology of cognitive control requires attention to component interactions. Topics in Cognitive Science, 3(2), 217-221. https://10.1111/j.1756-8765.2011.01141.x.
- Beck, A. T., Ward, C. H., Mendelson, M., Mock, J. ve Erbaugh, J. (1961). An inventory for measuring depression. Archives of General Psychiatry, 4(6), 561-571. https://dx.doi.org/10.1001/ archpsyc.1961.01710120031004
- Bilgin, M. (2009). Developing a Cognitive Flexibility Scale: Validity and reliability studies. Social Behavior and Personality, 37(3), 343-353.
- Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (14. baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
- Can, A. (2015). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi (5. baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
24 Aralık 2019
Gönderilme Tarihi
22 Mart 2019
Kabul Tarihi
2 Ağustos 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 39 Sayı: 2
APA
Demirtaş, A. S. (2019). Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması. Studies in Psychology, 39(2), 345-368. https://doi.org/10.26650/SP2019-0028
AMA
1.Demirtaş AS. Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması. Studies in Psychology. 2019;39(2):345-368. doi:10.26650/SP2019-0028
Chicago
Demirtaş, Ayşe Sibel. 2019. “Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması”. Studies in Psychology 39 (2): 345-68. https://doi.org/10.26650/SP2019-0028.
EndNote
Demirtaş AS (01 Aralık 2019) Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması. Studies in Psychology 39 2 345–368.
IEEE
[1]A. S. Demirtaş, “Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması”, Studies in Psychology, c. 39, sy 2, ss. 345–368, Ara. 2019, doi: 10.26650/SP2019-0028.
ISNAD
Demirtaş, Ayşe Sibel. “Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması”. Studies in Psychology 39/2 (01 Aralık 2019): 345-368. https://doi.org/10.26650/SP2019-0028.
JAMA
1.Demirtaş AS. Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması. Studies in Psychology. 2019;39:345–368.
MLA
Demirtaş, Ayşe Sibel. “Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması”. Studies in Psychology, c. 39, sy 2, Aralık 2019, ss. 345-68, doi:10.26650/SP2019-0028.
Vancouver
1.Ayşe Sibel Demirtaş. Stresli Durumlarda Bilişsel Kontrol ve Bilişsel Esneklik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması. Studies in Psychology. 01 Aralık 2019;39(2):345-68. doi:10.26650/SP2019-0028