EN
TR
Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi
Öz
Sosyal ikilemler bireysel çıkar ile topluluk çıkarının çeliştiği durumlar olarak ifade edilir. Bu çalışma, sosyal ikilemler yazınındaki önemli sorulardan biri olan, sosyal ikilem durumlarında bireyleri topluluk çıkarını kollamaya (iş birliğine) yönelten faktörler nelerdir sorusuna katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, düzenleyici odak ve normatif davranışın odağı teorileri ve sosyal değer yönelimleri alan yazınından yola çıkılarak bireylerin sosyal değer yönelimlerinin, düzenleyici odak ve tanımlayıcı normlar ile etkileşimli olarak iş birliği davranışını etkileyeceği öngörülmüştür. Çalışmanın hipotezleri bir devlet üniversitesinden 289 öğrenci üzerinde bir mahkumun ikilemi deneyi ile test edilmiştir. Sosyal değer yönelimleri deneyden üç hafta önce ölçülmüş, düzenleyici odak (önleme ve yükselme) ve tanımlayıcı normlar (kontrol, bencil davranış normu ve iş birliği normu) manipüle edilmiştir. Bulgular, beklenen sosyal değer yönelimi ve düzenleyici odak etkileşiminin yalnızca erkekler için anlamlı olduğunu göstermiştir. Buna göre, yükselme odağına kıyasla önleme odağı aktifleştirilmiş toplum yanlısı erkekler daha düşük iş birliği davranışı göstermektedir. Ayrıca, tanımlayıcı normun bencil davranışa kıyasla iş birliğini işaret ettiği durumda toplum yanlısı bireylerin iş birliği davranışı artmıştır. Üç yönlü sosyal değer yönelimi, düzenleyici odak ve tanımlayıcı norm etkileşimi ise anlamlı bulunmamıştır. Bulgular, toplum yanlısı bireylerin iş birliği davranışının incelenen durumsal faktörlerden etkilendiğini, kendine yanlıların iş birliği davranışının ise değişmediğini göstermektedir. Buna göre, topluluk çıkarını düşünen bireylerin yüksek iş birliğinin sağlanması için bu durumsal faktörler göz önüne alınmalıdır. Bu çalışma, düzenleyici odak ve normatif davranışın odağı teorileri ile sosyal değer yönelimleri yazınını bütünleştirerek bireylerin sosyal ikilem durumlarındaki tercihlerini anlamaya çalışması bakımından alan yazına özgün katkıda bulunmaktadır. Ayrıca, bu çalışma Türkiye’de sosyal ikilem durumlarında düşük iş birliği davranışı gösterilmesini en azından kısmen açıklayabilecek teorik bir model sınayarak pratik katkı da sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK
Proje Numarası
114K324
Teşekkür
Bu çalışma, TÜBİTAK (proje no: 114K324) tarafından desteklenen ve Dr. Gökhan Karagonlar’ın yürütücülüğünü üstlendiği bilimsel bir proje kapsamında gerçekleştirilmiştir
Kaynakça
- Adler, N. E., Epel, E. S., Castellazzo, G. ve Ickovics, J. R. (2000). Relationship of subjective and objective social status with psychological and physiological functioning: Preliminary data in healthy, White women. Health Psychology, 19(6), 586-592. google scholar
- Au, W. T. ve Kwong, J. Y. Y. (2004). Measurements and effects of social-value orientation in social dilemmas: A review. R. Suleiman, D. V. Budescu, I. Fischer ve D. M. Messick (Ed.), Contemporary psychological research on social dilemmas içinde (s. 71-98). USA: Cambridge University Press. google scholar
- Aydın, M. Ş. (2021). 13-70 aylık çocuklarda prososyal davranışlar: Doğal gözlem çalışması. Psikoloji Çalışmaları -Studies in Psychology. Advance Online Publication google scholar
- Baas, M., De Dreu, C. K. ve Nijstad, B. A. (2011). When prevention promotes creativity: The role of mood, regulatory focus, and regulatory closure. Journal of Personality and Social Psychology, 100(5), 794-809. google scholar
- Balliet, D., Parks, C. ve Joireman, J. (2009). Social value orientation and cooperation in social dilemmas: A Meta-analysis. Group Processes & Intergroup Relations, 12(4), 533-547. google scholar
- Balliet, D. ve Van Lange, P. A. (2013). Trust, punishment, and cooperation across 18 societies: A meta-analysis. Perspectives on Psychological Science, 8(4), 363-379. google scholar
- Batson, C. D. (1991). The altruism question: Toward a social-psychological answer. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum google scholar
- Bless, H., Clore, G. L., Schwarz, N., Golisano, V., Rabe, C. ve Wölk, M. (1996). Mood and the use of scripts: Does a happy mood really lead to mindlessness?. Journal of Personality and Social Psychology, 71(4), 665-679. google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2021
Gönderilme Tarihi
26 Ekim 2020
Kabul Tarihi
17 Kasım 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Cilt: 41 Sayı: 3
APA
Karagonlar, G., & Emirza, S. (2021). Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi. Studies in Psychology, 41(3), 991-1035. https://doi.org/10.26650/SP2020-816761
AMA
1.Karagonlar G, Emirza S. Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi. Studies in Psychology. 2021;41(3):991-1035. doi:10.26650/SP2020-816761
Chicago
Karagonlar, Gokhan, ve Sevgi Emirza. 2021. “Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi”. Studies in Psychology 41 (3): 991-1035. https://doi.org/10.26650/SP2020-816761.
EndNote
Karagonlar G, Emirza S (01 Aralık 2021) Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi. Studies in Psychology 41 3 991–1035.
IEEE
[1]G. Karagonlar ve S. Emirza, “Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi”, Studies in Psychology, c. 41, sy 3, ss. 991–1035, Ara. 2021, doi: 10.26650/SP2020-816761.
ISNAD
Karagonlar, Gokhan - Emirza, Sevgi. “Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi”. Studies in Psychology 41/3 (01 Aralık 2021): 991-1035. https://doi.org/10.26650/SP2020-816761.
JAMA
1.Karagonlar G, Emirza S. Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi. Studies in Psychology. 2021;41:991–1035.
MLA
Karagonlar, Gokhan, ve Sevgi Emirza. “Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi”. Studies in Psychology, c. 41, sy 3, Aralık 2021, ss. 991-1035, doi:10.26650/SP2020-816761.
Vancouver
1.Gokhan Karagonlar, Sevgi Emirza. Sosyal Değer Yönelimi ve Sosyal İkilemlerde İş Birliği: Düzenleyici Odağın ve Tanımlayıcı Normların Etkisi. Studies in Psychology. 01 Aralık 2021;41(3):991-1035. doi:10.26650/SP2020-816761