EN
TR
Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme
Öz
Sosyal Anksiyete Bozukluğu (SAB) toplumda sık karşılaşılan anksiyete bozukluklarından biridir. SAB olan bireylerin, topluluk önünde konuşma yapma gibi diğerleri tarafından değerlendirilebileceği ve performans sergilemesini gerektirecek durumlarda kaygılanmasına, gergin ve rahatsız hissetmesine neden olmaktadır. Günümüzde psikoterapilerin SAB belirtilerini azaltmada etkili olduğu bilinmektedir. Üçüncü dalga bilişsel terapilerin önemli bir bileşeni olarak bilinçli farkındalığın psikoterapideki kullanımının ruhsal bozuklukların tedavi edilmesinde etkili olduğu görülmektedir. Mevcut sistematik gözden geçirme çalışmasında, SAB’da bilinçli farkındalık (mindfulness) temelli müdahalelerin etkililiğini değerlendirmek için araştırma makalelerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bilinçli farkındalık temelli müdahalelerin etkililiğini değerlendirmek amacıyla öncelikle ulusal alan yazın taranmış ancak bu konuda gerçekleşmiş bir derleme çalışmasına rastlanmamıştır. Bu nedenle, bu doğrultuda “mindfulness based therapy”, “mindfulness based intervention”, “social anxiety” ve “social phobia” anahtar sözcükleriyle uluslararası veritabanları taranmıştır. SAB bakımından sadece farkındalık temelli stres azaltma programı ve kabul temelli tedavi ve müdahaleleri ele alma, yetişkin örneklemiyle gerçekleştirilme gibi dahil etme kriterlerini karşılayan 21 çalışma incelenmiştir. Kriterleri karşılayan 21 çalışmanın yöntemsel ve uygulama özellikleri karşılaştırılarak sunulmuştur. Bu çalışmaların sonuçlarında genel olarak bilinçli farkındalık temelli müdahalelerin SAB belirtilerini azalttığı, sosyal anksiyete ile ilgili tutum ve özellikler üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Gözden geçirilen çalışmaların sonuçları kıyaslandığında bilinçli farkındalık temelli müdahalelerin kontrol grubu ya da bekleme listesi grubuna göre daha etkili olduğu, ancak diğer tedavi grupları ile karşılaştırıldığı bazı çalışmalarda anlamlı farklılıklar bulunmadığı görülmüştür. Karşılaştırma ve kontrol grubunun dahil edilmediği ön test, son test ve izlem verilerine dayanan etkililik çalışmalarında FTM’nin etkili olduğu ve SAB belirtilerini anlamlı düzeyde azalttığı gösterilmiştir. Araştırma bulguları ışığında sosyal anksiyete bozukluğunda bilinçli farkındalık temelli uygulamaların güvenirliliğinin ve genellenebilirliğinin artması için yöntemsel olarak daha kontrollü, daha uzun izlem süreli yeni çalışmalara ihtiyaç olduğu düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Acarturk, C., Graaf, R., Straten, V. A., Have, M. T. ve Cuijpers, P. (2008). Social phobia and number of social fears, and their association with comorbidity, health-related quality of life and help seeking: A population-based study. SocialPsychiatry Psychiatr Epidemiology, 43, 73-279. google scholar
- Acarturk, C., Graaf, R., Straten, V. A., Have, M. T. ve Cuijpers, P. (2008). Social phobia and number of social fears, and their association with comorbidity, health-related quality of life and help seeking: A population-based study. SocialPsychiatry Psychiatr Epidemiology, 43, 73-279. google scholar
- Afshari, B. ve Hasani, J. (2020). Study of dialectical behavior therapy versus cognitive behavior therapy on emotion regulation and mindfulness in patients with Generalized Anxiety Disorder. Journal of Contemporary Psychotherapy, 50, 305-312. DOI: 10.1007/s10879-020-09461-9 google scholar
- Afshari, B. ve Hasani, J. (2020). Study of dialectical behavior therapy versus cognitive behavior therapy on emotion regulation and mindfulness in patients with Generalized Anxiety Disorder. Journal of Contemporary Psychotherapy, 50, 305-312. DOI: 10.1007/s10879-020-09461-9 google scholar
- Amerikan Psikiyatri Birliği (2000). Mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı: Dördüncü baskı (DSM-IV) (E. Köroğlu, Çev.). Ankara: Hekimler Yayın Birliği. google scholar
- Amerikan Psikiyatri Birliği (2000). Mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı: Dördüncü baskı (DSM-IV) (E. Köroğlu, Çev.). Ankara: Hekimler Yayın Birliği. google scholar
- Amerikan Psikiyatri Birliği (2014). Mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı: Beşinci baskı (DSM-V) (E. Köroğlu, Çev.). Ankara: Hekimler Yayın Birliği. google scholar
- Amerikan Psikiyatri Birliği (2014). Mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı: Beşinci baskı (DSM-V) (E. Köroğlu, Çev.). Ankara: Hekimler Yayın Birliği. google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
30 Ağustos 2021
Gönderilme Tarihi
26 Aralık 2020
Kabul Tarihi
1 Şubat 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Cilt: 41 Sayı: 2
APA
Muhtar, G., & Çakmak Tolan, Ö. (2021). Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme. Studies in Psychology, 41(2), 427-458. https://izlik.org/JA65TM28WJ
AMA
1.Muhtar G, Çakmak Tolan Ö. Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme. Studies in Psychology. 2021;41(2):427-458. https://izlik.org/JA65TM28WJ
Chicago
Muhtar, Gül, ve Özlem Çakmak Tolan. 2021. “Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme”. Studies in Psychology 41 (2): 427-58. https://izlik.org/JA65TM28WJ.
EndNote
Muhtar G, Çakmak Tolan Ö (01 Ağustos 2021) Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme. Studies in Psychology 41 2 427–458.
IEEE
[1]G. Muhtar ve Ö. Çakmak Tolan, “Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme”, Studies in Psychology, c. 41, sy 2, ss. 427–458, Ağu. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA65TM28WJ
ISNAD
Muhtar, Gül - Çakmak Tolan, Özlem. “Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme”. Studies in Psychology 41/2 (01 Ağustos 2021): 427-458. https://izlik.org/JA65TM28WJ.
JAMA
1.Muhtar G, Çakmak Tolan Ö. Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme. Studies in Psychology. 2021;41:427–458.
MLA
Muhtar, Gül, ve Özlem Çakmak Tolan. “Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme”. Studies in Psychology, c. 41, sy 2, Ağustos 2021, ss. 427-58, https://izlik.org/JA65TM28WJ.
Vancouver
1.Gül Muhtar, Özlem Çakmak Tolan. Sosyal Anksiyete Bozukluğu Olan Yetişkinlerde Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahalelerin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme. Studies in Psychology [Internet]. 01 Ağustos 2021;41(2):427-58. Erişim adresi: https://izlik.org/JA65TM28WJ