Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü

Beytullah Kaya; Shavkat Kushmuratov

Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü

Öz

Bu çalışmanın amacı, XX. yüzyılın başlarında Türkistan’a yayılan Ceditçilik hareketini incelemek ve bu hareketin Türkistan’da gelişmesinde Mahmud Hoca Behbudı’nın rolünü ortaya koymaktır. Cedit-çilik, Türkistan’da XIX. yüzyılın sonralarında ortaya çıkan, XX yüzyılın başlarında iyice şekillenen ve kısa zamanda önemli bir etki meydana getiren, sosyal hayatın bütün cephelerini kapsayan milli bir gelişim hareketi olarak kendini göstermiştir. Ceditçilik hareketi, Türkistan’ın sosyal-politik ve kültürel hayatında daha önce benzeri görülmemiş bir değişimin yaşanmasına sebep olmuştur. Cedit-çiliğin temel amaçları ve idealleri: Türkistan’ı Orta Çağ düşüncelerinden biri olan feodal sadakatten, Eski Çağ’dan kalma batıl inançlardan temizlemek, ülkenin ve insanların modern çağa uyumunu sağlamak, ulusal meclis ve milletvekillerinden oluşan bir devlet kurmak, ulusal para biriminin kabu-lünü sağlamak, devleti yönetenlerin toplumun özgürleşmesi ve zenginleşmesi için politikalar oluştu-rulmasını sağlamak amacıyla yapılan yeniliklerin genel adıdır. Rusya, Müslüman halkları lideri İs-mail Gaspıralı’nın etkisi altında meydana gelmiş bu hareketin ülkede şekillenip yayılmasında Türkis-tanlı aydın, müftü Mahmut Hoca Behbudi esas rolü oynamıştır.

Anahtar Kelimeler

Ceditçilik Hareketi,Türkistanlı Reformcular,Mahmut Hoca Behbudi

Kaynakça

Referans1 Açık, F. (2007). Özbek Edebiyatı. Ankara: Alp Yay.
Referans2, S. ( 2018). Ikki imperiya asoratida, I. Jild. Toshkent: Info Kapital Grup.
Referans3, S. (2018). Mahmudxo’ja Behbudiy Tanlangan asarlar I. Jild . Taşkent: Akademnashr Yay.
Referans4 Akpınar, Y. (2005). İsmail Gaspirali, Seçilmiş Fikri Eserleri. İstanbul: Ötüken Yay.
Referans5 Akyol, T. (1993). Cedidcilik, İslam Ansiklopedisi, C.7. İstanbul: Diyanet Vakfı Yay.
Referans6 Alpargu, M. (2002). Türkistan Hanlıkları, Türkler, C. 8. Ankara: Yeni Türkiye Yay.
Referans7 Andican, A. (2003). Ceditizmdan Bağımsızlığa Hariçte Türkistan Mücadelesi. İstanbul: Eren Yay.
Referans8 Barthold, W. (2018). Türkistan Halkarı Tarihi. Ankara: Astana Yayınları.

Referans9 Baysun, A. R. (1945). Türkistan’de Milli Hareketler. İstanbul: Eren Yay.
Referans10 Bigi, M. Z. (2005). Maveraünnehir’de Seyahat. İstanbul: Kitabevi Yay.
Referans11 Ebubekir Güngör. (2011). Türkistan’da Fikir Akımları: Ceditçilik Türkçülük, İslamcılık. İstanbul : IQ Kültür Sanat Yay.
Referans12 Erşahın, S. (2008). Fıtrat’ın Türkistan için II. Meşrutiyet Mahrecli Tecdid Teklifi Üzerine . Bilig, Türk Dunyası Sosyal Bilimler Dergisi 47, 21-44.
Referans13 Güngör, E. (2011). Türkistan’da Fikir Akımları: Ceditçilik Türkçülük, İslamcılık. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yay. İslam Ansiklopedisi, C. 12/2. ( 1997). Eskişehir: TDY.
Referans 14 Karimov, N. (2008). X asr adabiyoti manzaralari I-kıtob. Taşkent: Özbekistan Yay.
Referans15 Karimov, S., & Shamsutdinov, R. (2003). Vatan tarixi (XVI-XX asr boshlari) K.2. Tashkent: Sharq Yay.
Referans15 Karimov, S., & Shamsutdinov, R. (2003). Vatan tarixi (XVI-XX asr boshlari) K.2. Tashkent: Sharq Yay.
Referans16 Kasımov, B. (1993). Milliy Uyg‘onish va O‘zbek filologiyasi Masalalari. Taskent: Sharq.
Referans17 Kasımov, B. (2009). Milli Uyanış. Ankara: Atatürk Kültür Merkezı.
Referans18 Kasimov, B., & vd. (2004). Milliy uyg’onish davri o’zbek adabiyoti. Taşkent: Sharq Yay.
Referans19 Khalid, A. ( 2002). Ceditçilik ve Orta Asya’daki Yeni Kimliklerin Ayrıntılarına Giriş. Çev: Müfit Balabanlılar. Ankara: Yeni Türkiye Yay.
Referans20 Khalid, A. (2002). Türkler, C.18. Ceditçilik ve Orta Asya'daki Yeni Kimliklerin Ayrıntılarına Giriş. Çev: Müfit Balabanlılar. Ankara: Yeni Türkiye Yay.
Referans21 Koncak, İ. (2011). Ceditçilik hareketi ve Türkistan-Osmanlı devleti ilişkileri. Çankırı Karatekin Üniversitesi Uluslararası Avrasya Strateji Dergisi, 105-114 s.
Referans22 Maraş, İ. ( 2002). Türk Dünyasınde Dini Yenileşme (1850-1917). İstanbul: Ötüken Yay.
Referans23 Milliy Turkiston 92-son. (2003). Jahon adabiyoti 8, p. 146.
Referans24 Muin, H. (1923-yil 25-mart). Mamudxo’ja Behbudiy. Zarafshon gazetasi .
Referans25 Piyaskovskiy, A. (1955). Revolyutsiya 1905-1907 godov v Turkistane. Moskova: Gospolisizdat.
Referans26 Rajabov, Q., & Zamonov, A. (2017). O’zbekiston tarixi (1917-1991 yillar). Tashkent: G. Gulam yay.
Referans27 Saidov, H. (2000). Ma’rifat libosidagi ozodlik. Tashkent: Sharq Yay.
Referans28 Shamsutdinov, R., & vd. (2013). O‘zbekiston tarixi. Tashkent: Sharq Yay.
Referans29 Sodiqov, H., & Shamsutdinov, R. (2000). O‘zbekistonning yangi tarixi, Birinchi kitob. Turkiston Chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida. Toshkent: Sharq Yay.
Referans30 Şimşir, S. (2009). Dünden Yarına Türkistanda Türkler. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yay.
Referans31 Türk Dünyası Edebiyat Tarihi, C.III, . ( 2003). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Referans32 Türkestanskiy Sbornik C. 361. (n.d.). s. 144.
Referans33 Türkistan Müslümanlarında Maarif Işleri. (1981). Tercümen gazetesi sayi 7.
Referans34 Xayrullayev, M., & vd. (1999). Ma’naviyat yulduzlari. Tashkent: Abdulla Qodiriy Yay.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Beytullah Kaya ^*
0000-0002-9060-1664
Türkiye

Shavkat Kushmuratov Bu kişi benim
0000-0002-0031-6051
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

16 Haziran 2020

Gönderilme Tarihi

12 Nisan 2020

Kabul Tarihi

20 Mayıs 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 8 Sayı: 16

IZ

https://izlik.org/JA89JD52ZX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kaya, B., & Kushmuratov, S. (2020). Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 16-27. https://izlik.org/JA89JD52ZX

AMA

1.Kaya B, Kushmuratov S. Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü. İZÜ ÇEKMECE. 2020;8(16):16-27. https://izlik.org/JA89JD52ZX

Chicago

Kaya, Beytullah, ve Shavkat Kushmuratov. 2020. “Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü”. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8 (16): 16-27. https://izlik.org/JA89JD52ZX.

EndNote

Kaya B, Kushmuratov S (01 Haziran 2020) Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8 16 16–27.

IEEE

[1]B. Kaya ve S. Kushmuratov, “Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü”, İZÜ ÇEKMECE, c. 8, sy 16, ss. 16–27, Haz. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA89JD52ZX

ISNAD

Kaya, Beytullah - Kushmuratov, Shavkat. “Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü”. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8/16 (01 Haziran 2020): 16-27. https://izlik.org/JA89JD52ZX.

JAMA

1.Kaya B, Kushmuratov S. Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü. İZÜ ÇEKMECE. 2020;8:16–27.

MLA

Kaya, Beytullah, ve Shavkat Kushmuratov. “Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü”. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 8, sy 16, Haziran 2020, ss. 16-27, https://izlik.org/JA89JD52ZX.

Vancouver

1.Beytullah Kaya, Shavkat Kushmuratov. Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da Yayılmasında Mahmut Hoca Behbudi’nin Rolü. İZÜ ÇEKMECE [Internet]. 01 Haziran 2020;8(16):16-27. Erişim adresi: https://izlik.org/JA89JD52ZX