AFET SONRASI GEÇİCİ BARINMA BİRİMLERİNDE DÖNGÜSEL TASARIM

Öz

Afetler sonrası barınma ihtiyacını karşılamak üzere hızla üretilen geçici yapılar, çoğu zaman sınırlı ömürlü, enerji verimsiz ve atık üreten sistemler olarak kalmakta; böylece çevresel sürdürülebilirlik, ekonomik verimlilik ve sosyal uyum hedeflerini tam olarak karşılayamamaktadır. Bu bağlamda çalışmada, afet sonrası alanlarda geçici barınma birimlerinin yalnızca kısa süreli çözümlerinin değil, kaynak döngüsünü koruyan, yeniden kullanılabilir ve uzun ömürlü sistemlerle ele alınan döngüsel tasarım ilkelerinin uygulanabilirliğinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, yapıların yaşam döngüsü boyunca çevresel yüklerini minimize eden stratejik müdahaleler kuramsal bir çerçevede tartışılmıştır. Çalışmada, afet sonrası geçici barınma yaklaşımlarının mevcut durumu, bu sistemlerdeki çevresel sorunlar ve döngüsel tasarımın bu sorunlara getirebileceği alternatif çözümler incelenmiş; modüler sistemler, malzeme bankaları, esnek tasarım rehberleri ile yenilenebilir enerji ve su döngüsü entegrasyonu odak noktalarını oluşturmuştur. Bu kapsamda, uluslararası örneklerden Shigeru Ban’ın “Paper Log House”u, IKEA Foundation’ın “Better Shelter” projesi gibi projeler incelenmiş, bu projelerin Türkiye bağlamındaki uygulanabilirliği değerlendirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; ilgili literatür doğrultusunda örnek olay analizi ve karşılaştırmalı değerlendirme teknikleri kullanılmış, afet sonrası mimari uygulamalarda döngüsel tasarımın sistematik dönüşüm alanları incelenmiş, yapısal ve malzeme odaklı yaklaşımlar, enerji, su ve toplumsal etkileşim döngülerine odaklanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler, sökülebilir ve dönüştürülebilir yapı sistemlerinin kentsel dayanıklılık üzerindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, karşılaştırmalı analizler sonucunda afet sonrası geçici barınma birimlerinde ‘Dinamik Barınma Döngüsü’ (Dynamic Shelter Cycle) olarak adlandırılan döngüsel tasarım temelli bir model önerisi geliştirilmiştir. Bu model, barınma birimlerinin lojistik, kullanım ve afet sonrası dönüşüm evrelerini kapsayan bütüncül bir yol haritası sunarak, geçici müdahalelerin sürdürülebilir projelere dönüştürülmesini tartışmaktadır. Elde edilen model, tasarımcılar ve karar vericiler için kaynak verimliliğine dayalı bütüncül bir yol haritası sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Döngüsel Tasarım
• Afet Sonrası Barınma
• Sürdürülebilir Mimarlık
• Modüler Sistemler
• Yenilenebilir Enerji.

CIRCULAR DESIGN IN POST-DISASTER TEMPORARY HOUSING UNITS

Öz

Post-disaster temporary housing units, rapidly produced to meet urgent sheltering needs, often persist as short-lived, energy-inefficient, and waste-generating systems. Consequently, they fail to fully align with the objectives of environmental sustainability, economic efficiency, and social cohesion. In this context, the study aims to examine the applicability of circular design principles, treating temporary housing not merely as ephemeral solutions but as reusable, long-lasting systems that preserve resource loops. Accordingly, strategic interventions designed to minimize environmental burdens throughout the building life cycle are discussed within a theoretical framework. The research investigates the current state of post-disaster temporary housing, the inherent environmental challenges, and the alternative solutions offered by circular design; focusing on modular systems, material banks, flexible design guidelines, and the integration of renewable energy and water cycles. Within this scope, international precedents such as Shigeru Ban’s “Paper Log House” and the IKEA Foundation’s “Better Shelter” project are analyzed, and their applicability within the Turkish context is evaluated. Adopting a qualitative research methodology, the study employs case study analysis and comparative evaluation techniques based on pertinent literature. It scrutinizes the systematic transformation areas of circular design in post-disaster architectural practices, concentrating on structural and material-oriented approaches as well as energy, water, and social interaction cycles. The data derived from the research underscores the significant impact of demountable and transformable building systems on urban resilience. In this framework, based on the comparative analysis, a circular design-based model titled ‘Dynamic Shelter Cycle’ has been developed for post-disaster housing units. The proposed model provides a holistic roadmap based on resource efficiency by managing the logistical, operational, and post-disaster transformation phases of the units, offering strategic guidance for both designers and policy-makers.

Anahtar Kelimeler

• Circular Design
• Post-Disaster Housing
• Sustainable Architecture
• Modular Systems
• Renewable Energy

Kaynakça

1. Akanbi, A. O., Oyedele, L. O., Akinade, O. O., Ajayi, S. O., Davila Delgado, M., Bilal, M., and Bello, S. A. (2018). Salvaging building materials in a circular economy: A BIM-based whole-life performance assessment. Resources, Conservation and Recycling, 129, 175-186. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2017.10.026
2. Avlar, E., Limoncu, S., ve Tızman, D. (2023). Deprem sonrası geçici barınma birimi: CLT E-BOX. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 38(1), 471-482. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1027894
3. Ayvaz, E., ve Arpacıoğlu, Ü. (2024). Afet sonrası geçici barınma alanları için konteyner model önerilerinin geliştirilmesi: Hatay örneği. Mimarlık ve Yaşam, 9(1), 169-193. https://doi.org/10.26835/my.1396352
4. Ban, S. (1995). Paper Log House – Kobe, Japan. Shigeru Ban Architects. http://www.shigerubanarchitects.com/works/1995_paper-log-house-kobe/
5. Çetin, S., Kirchherr, J. The Build Back Circular Framework: Circular Economy Strategies for Post-Disaster Reconstruction and Recovery. Circ.Econ.Sust. 5, 1689-1726 (2025). https://doi.org/10.1007/s43615-024-00495-y
6. Ellen MacArthur Foundation. (2019). Completing the picture: How the circular economy tackles climate change. https://ellenmacarthurfoundation.org/completing-the-picture
7. García-García, M., Carnero, M., and Viveros, P. (2023). Sustainability of temporary housing in post-disaster scenarios: A requirement-based design strategy. Buildings, 13(12), 2952. https://doi.org/10.3390/buildings13122952
8. Gorfe, H. N., and Ensarioğlu, S. A. (2025). Exploring the potential of modular design in addressing post-disaster temporary housing needs. Kent Akademisi, 18(5), 2937-2954. https://doi.org/10.35674/kent.1495579

9. İdemen, B. (2022). Afet sonrası geçici barınma amacıyla kullanılacak kamusal yapıların seçimi için bir model: Geçici İşlevsel dönüşüm (adaptive reuse). (Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi). İTÜ POLEN Academic Open Archive. http://hdl.handle.net/11527/24302
10. Johnson, C., and Lizarralde, G. (2012). Post-disaster housing and reconstruction. In S. J. Smith (Ed.), International Encyclopedia of Housing and Home (pp. 340-346). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-047163-1.00046-1
11. Kahvecioğlu, B., ve Selçuk, S. A. (2025). Review of sustainable temporary housing and reuse strategy for post-disaster architectures: Current trends and strategic gaps. Journal of Engineering and Applied Science, 72, Article 8. https://doi.org/10.1186/s44147-025-00581-4
12. Kalak, M., Zenter, Ö., and Özmen, E. F. (2024). Flexible model proposals for post-disaster temporary housing in architectural design. Journal of Design for Resilience in Architecture and Planning, 5(3), 496-509. https://doi.org/10.47818/DRArch.2024.v5i3145
13. Karimi, R., Shirowzhan, S., and Sepasgozar, S. M. E. (2023). Architectural design criteria considering the circular economy and buildability for smart disaster relief shelter prototyping. Buildings, 13(7), 1777. https://doi.org/10.3390/buildings13071777
14. Leising, E., Quist, J., and Bocken, N. (2018). Circular economy in the building sector: Three cases and a collaboration tool. Journal of Cleaner Production, 176, 976-989. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2017.12.010
15. Serter, M., and Gümüşburun Ayalp, G. (2025). Deprem Sonrası Geçici Konutların Tasarım, Yapım ve Kullanım Süreçlerindeki Evrensel Risklerin Belirlenmesi. Resilience, 9(1), 23-48. https://doi.org/10.32569/resilience.1594157
16. UN-Habitat. (2022). Water and sanitation in post-disaster settlements: Circular approaches. Nairobi: UN- Habitat Press.
17. UNHCR. (2021). Better Shelter: A transitional housing innovation. United Nations High Commissioner for Refugees.
18. Yemişoğlu, E. (2023). Afet sonrası geçici barınmada pasif enerji stratejileri. Megaron, 18(4), 567-582. https://doi.org/10.14744/megaron.2023.98765