YAPI MALZEMELERİ İÇİN DİJİTAL ÜRÜN PASAPORTU UYGULAMASI VE MİMARLIKTAKİ GELECEĞİ

Öz

Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre, küresel enerji kaynaklı karbondioksit (CO₂) emisyonlarının yaklaşık %37’si inşaat sektöründen kaynaklanmaktadır. IAE, sektörün 2050 yılına kadar karbon nötrlüğe ulaşabilmesi için 2030 yılına kadar “tüm yeni binaların ve mevcut binaların %20’sinin sıfır karbonlu olması” çağrısında bulunmaktadır. Bunun için ise mevcut doğrusal ekonomi modelinden, daha sürdürülebilir ve çevre dostu olan döngüsel ekonomi modeline geçilmesi gerekmektedir. Döngüsel bir model için, malzemelerin ve kaynakların doğru kullanımı ve malzemelerin kullanım sonrasında döngüye dahil ediliyor olması önem arz etmektedir. Malzemelerin yaşam döngüsü boyunca izlenmesini güvenilir bir şekilde doğrulanmasını sağlayan Dijital Ürün Pasaportu sistemi ile malzemelerin döngüye dahil edilmesi hedeflenmektedir. Avrupa Birliğinin 2024 yılı itibariyle uygulamaya aldığı Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Direktifi (ESPR- Eco-design for Sustainable Products Regulation), birçok sektör için gelecekte Dijital Ürün Pasaportu’nun zorunlu olacağına işaret etmektedir. Bu çalışmanın amacı, ESPR direktifini irdelemek, Dijital Ürün Pasaportu’nun yapı malzemeleri sektöründeki kullanım örneklerini araştırmak ve malzeme pasaportunun kullanımının etkilerini ve gelecek perspektifini ortaya koymaktır. Ayrıca bu irdelemeler ışığında, Türkiye’nin bu sistemden nasıl etkilenebileceği sorgulanmıştır. Çalışma sonucunda, Dijital Ürün Pasaportu’nun, yapı malzemeleri sektöründe sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşılmasında önemli bir araç olduğu ve malzeme döngüselliğini artırarak kaynak verimliliğini desteklediği görülmüştür. Türkiye’nin bu dönüşüme uyum sağlayabilmesi için, sektörel altyapıların geliştirilmesi, çevresel veri toplama ve yönetim sistemlerinin kurulması, aynı zamanda uluslararası standartlara uyum sağlayacak yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital ürün pasaportu
• sürdürülebilirlik
• yapı malzemeleri
• yeniden kullanım
• malzeme bankası

DIGITAL PRODUCT PASSPORT FOR BUILDING MATERIALS AND ITS FUTURE IN ARCHITECTURE

Öz

According to the International Energy Agency (IEA), around 37% of global energy-related carbon dioxide (CO₂) emissions come from the construction sector. To achieve carbon neutrality by 2050, the IEA calls for “all new buildings and 20% of existing buildings to be zero-carbon” by 2030. This requires a shift from the current linear economy model to a more sustainable and environmentally friendly circular economy. In a circular model, it is essential that materials are used efficiently and reintegrated into the cycle after use. The Digital Product Passport (DPP) system aims to enable this by providing reliable verification of materials throughout their life cycle. The Eco-design for Sustainable Products Regulation (ESPR), introduced by the European Union in 2024, indicates that DPP will become mandatory across many sectors. This study aims to examine the ESPR directive, explore the use of DPP in the building materials sector, and assess its impacts and future potential. Considering these investigations, the study also considers how Türkiye might be affected by this system. The findings show that DPP is a key tool for achieving sustainability goals in the building materials sector, supporting resource efficiency and material circularity. For Türkiye to adapt to this transformation, it is crucial to develop sectoral infrastructure, establish systems for environmental data collection and management, and implement legal regulations aligned with international standards.

Anahtar Kelimeler

• Digital product passport
• sustainability
• building materials
• reuse
• material bank

Kaynakça

1. uxton, P. (2025). Edenica: A pioneering use of materials passports in the City of London. RIBA Journal. https://www.ribaj.com/intelligence/materials-passport-first-in-city-of-london-edenica-fletcher-priest/
2. Ellen MacArthur Foundation. (2022). A building that can be reused: Brummen Town Hall. 14 Ocak 2025 tarihinde https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-examples/brummen-town-hall adresinden erişildi.
3. European Commission. (2022). Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions on making sustainable products the norm. Brussels. https://ec.europa.eu/info/publications/communication-commission-european-parliament-council-european-economic-and-social-committee-and-committee-regions-making-sustainable-products-norm_en. Erişim tarihi: 14 Ocak 2025.
4. European Commission Joint Research Centre. (2024). Ecodesign for sustainable products regulation: Study on new product priorities (JRC138903). Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2760/7400680 Erişim tarihi: 14 Ocak 2025.
5. European Parliament and Council. (2024). Regulation (EU) 2024/1781 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 establishing a framework for the setting of ecodesign requirements for sustainable products, amending Directive (EU) 2020/1828 and Regulation (EU) 2023/1542, and repealing Directive 2009/125/EC. Official Journal of the European Union, L172, 28 June 2024. https://eur-lex.europa.eu. Erişim tarihi: 14 Ocak 2025.
6. Ghisellini, P., Ripa, M., Ulgiati, S., (2018). Exploring environmental and economic costs and benefits of a circular economy approach to the construction and demolition sector. Literature Rev. J. Cleaner Pro. 178, 618-643.
7. Goswein, V., Carvalho, S., Cerqueira, C., & Lorena, A. (2022). Circular material passports for buildings: Providing a robust methodology for promoting circular buildings. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. Institute of Physics.
8. Heinrich, M., & Lang, W. (2019). Materials passports–best practice: Innovative solutions for a transition to a circular economy in the built environment (pp. 1–74). BAMB.

9. Hoosain, M., Paul, B.S., Raza, S.M., Ramakrishna, S. (2021). Material Passports and Circular Economy. doi: 10.1007/978-981-15-8510-4_8.
10. Luscuere, L. (2016). Materials Passports: Optimising value recovery from materials. Proceedings of the Institution of Civil Engineers - Waste and Resource Management. 170. 1-4. doi: 10.1680/jwarm.16.00016.
11. New London Architecture. (2022, Ekim 11). Pioneering use of materials passports at London’s Edenica. https://nla.london/news/pioneering-use-of-materials-passports-at-londons-edenica
12. OriginBuild. (2025, Ocak 10). Novalis digital product passport – 100277556. www.origin.build/#/passport/novalis/100277556
13. Plociennik, C., Nazeri, A., Rimaz, M. H., Knetsch, S., Lopes, A. do C. P., Hagedorn, T., Baehr, J., Vogelgesang, M., Li, C., Benner, W., Kellerer, B., Ionescu, E., Ruskowski, M., & Weidenkaff, A. (2024). Connecting producers and recyclers: A digital product passport concept and implementation suitable for end-of-life management. 31. CIRP Yaşam Döngüsü Mühendisliği Konferansı (LCE 2024) Bildiriler Kitabı.
14. PublicSpaceInfo. (2011). BAM report 2011. www.publicspaceinfo.nl/media/uploads/files/BAM_2011_0001.pdf
15. Rau, T. ve Oberhuber, S. (2021). The Material Passport: A model for responsible construction. Garland Magazine. 14 Ocak 2025 tarihinde https://garlandmag.com/article/the-material-passport/ adresinden erişildi.
16. Rondinel-Oviedo, D. R. ve Keena, N. (2022). Circular Economy Design towards a Resilient Zero Waste Future. Intersections Research Conference: RESILIENT FUTURES içinde (ss. 178-185). ACSA Press. doi:10.35483/ACSA.AIA.Inter.22.23
17. Russel, P. ve Moffatt, S. (2001). Assessing Buildings for Adaptability. Paris.
18. Thomas Rau. (2024, Aralık 24). Initiatives. https://thomasrau.eu/en/initiatives/
19. Ticaret Bakanlığı. (t.y.). Sürdürülebilir ürünler için eko-tasarım tüzüğü (ESPR). www.ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/yesil-mutabakat/ab-dongusel-ve-surdurulebilir-sanayi-politikalari/surdurulebilir-urunler-icin-eko-tasarim-tuzugu-espr
20. UNEP. (2021). 2021 Global Status Report for Buildings and Construction: Towards a Zero.emission, Efficient and Resilient Buildings and Construction Sector. Nairobi.
21. University of the Built Environment. (2024, Ağustos 1). Edenica: A case study for the circular economy in the built environment. https://www.ube.ac.uk/whats-happening/articles/edenica-100-fetter-lane/
22. WEF. (2023). Circularity in the Built Environment: Maximizing CO2 Abatement and Business Opportunities. Cenevre.
23. Yeşil Büyüme Platformu. (2025, Ocak 10). Döngüsel ekonominin yeni kimlik kartı: Dijital ürün pasaportu. www.yesilbuyume.org/dongusel-ekonominin-yeni-kimlik-karti-dijital-urun-pasaportu/
24. Zu Castell-Rüdenhausen, M., Wahlström, M., Fruergaard Astrup, T., Jensen, C., Oberender, A., Johansson, P. ve Waerner, E. R. (2021). Policies as drivers for circular economy in the construction sector in the nordics. Sustainability (Switzerland), 13(16). doi:10.3390/su13169350