Araştırma Makalesi

Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği

Cilt: 2 Sayı: 1 29 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği

Öz

Doğal ortam koşullarındaki antropojenik baskı yoğunluğu ve etkisinin artması dinamik süreçlerde farklı boyutlu değişimlere yol açabilmektedir. Jeomorfolojik, klimatolojik, hidrografik ve floristik unsurların çeşitli etkileşimi ile meydana gelen erozyonda da insan faaliyetlerinin doğrudan ve dolaylı etkileri olmaktadır. Bu etkiler bütüncül yaklaşımlarla incelenen ve sürdürülebilir planlaması yapılan üst ve alt ölçekli havzalarda analizlerle incelenmesi gereken ilk unsurların başında gelmektedir. Bu çalışmada da Uluabat Gölü drenaj havzası kapsamında antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ortaya konmuş, iki verinin etkileşim analizi 233 alt havza kapsamında değerlendirilmiştir. Araştırmada ilk olarak havzanın 10 farklı ana kriteri ve 58 alt kriteri ele alınarak Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) ile antropojenik baskı yoğunluğu verisi üretilmiştir. Daha sonra RUSLE yöntemi kullanılarak havzanın toprak kaybı ve erozyon duyarlılığı ortaya konmuştur. Elde edilen verilerin ortalaması alt havza kapsamında analiz edilmiş, doğal kırılım yöntemi ile her bir veri 5 kategorik sınıfa ayrılmıştır. Son olarak alt havzaların antropojenik baskı yoğunluğu ve erozyon duyarlılığı verileri korelasyona tabi tutulmuştur. Elde edilen bulgulara göre havzanın %3’ünde yüksek düzeyde antropojenik baskı yoğunluğu saptanmıştır. Havzanın ortalama toprak kaybı miktarı 4,7 t/ha-1/yıl-1‘dir. Alt havza tabanlı olarak antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığının 54 havzada yüksek-çok yüksek düzeyde korelasyon olduğu saptanmıştır. Her iki verinin yüksek düzeyde ilişkili olduğu alt havza miktarı toplam havzaların %23’ünü oluşturmaktadır. Özellikle Orhaneli batısı, Tavşancıl kuzeyi ve Dursunbey çevresindeki madencilik ve tarım faaliyetlerinin yoğun olduğu alt havzalarda, bu antropojenik faaliyetlerin erozyonu arttırdığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Amobichukwu, C. A. & Mossa, J. (2024). Machine learning insights of anthropogenic and natural influences on riverbed deformation in a large lowland river. Geomorphology, 446, 108986. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2023.108986
  2. Arnolds, H.M.J. (1977). Methodology used to determine the maximum potential average annual soil loss due to sheet and rill erosion in Morocco. FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) Soils Bulletin.
  3. Asgari, M. A. (2021). Critical review on scale concept in GIS-based watershed management studies. Spatial Information Research, 29, 417–425. https://doi.org/10.1007/s41324-020-00361-7
  4. Bremer, L. L., Hamel, P., Ponette‐González, A. G., Pompeu, P. V., Saad, S.I. & Brauman, K. A. (2020). Who arewe measuring and modeling for? Supporting multilevel decision‐makingin watershed management. Water Resources Research, 56, 1-18. https://doi.org/10.1029/2019WR026011
  5. Bruno, L., Meli, M. & Garberi, M. L. (2024). Human-induced landscape modification in the in the last two centuries in the Po delta plain (Northern Italy). Anthropocene, 48, 100453. https://doi.org/10.1016/j.ancene.2024.100453
  6. Chen, T., Niu, R. Q., Li, P., X., Zhang, L. P. & Du, B. (2010). Regional soil erosion risk mapping using RUSLE, GIS and remote sensing: A case study in Miyun Watershed, North China. Environmetal Earth Science, 63, 533–541 https://doi.org/10.1007/s12665.010.0715-z
  7. Choi, C-H., You, J-H. & Jung, S-G. (2013). Estimation of danger zone by soil erosion using RUSLE model in Gyeongju National Park. Korean J. Environ. Ecol., 27(5), 614-624. https://doi.org/10.13047/KJEE.2013.27.5.614
  8. Crutzen, P.J. & Stoermer, E.F. (2000) The anthropocene. Global Change Newsletter, 41, 17-18.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Mekansal Veri Modelleme , Havza Yönetimi , Fiziki Coğrafya

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

8 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

15 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 2 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Uzun, M. (2025). Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği. Journal of Anatolian Geography, 2(1), 48-62. https://izlik.org/JA78GL89ZK
AMA
1.Uzun M. Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği. JAG. 2025;2(1):48-62. https://izlik.org/JA78GL89ZK
Chicago
Uzun, Murat. 2025. “Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği”. Journal of Anatolian Geography 2 (1): 48-62. https://izlik.org/JA78GL89ZK.
EndNote
Uzun M (01 Haziran 2025) Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği. Journal of Anatolian Geography 2 1 48–62.
IEEE
[1]M. Uzun, “Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği”, JAG, c. 2, sy 1, ss. 48–62, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA78GL89ZK
ISNAD
Uzun, Murat. “Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği”. Journal of Anatolian Geography 2/1 (01 Haziran 2025): 48-62. https://izlik.org/JA78GL89ZK.
JAMA
1.Uzun M. Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği. JAG. 2025;2:48–62.
MLA
Uzun, Murat. “Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği”. Journal of Anatolian Geography, c. 2, sy 1, Haziran 2025, ss. 48-62, https://izlik.org/JA78GL89ZK.
Vancouver
1.Murat Uzun. Antropojenik baskı yoğunluğu ile erozyon duyarlılığı ilişkisinin alt havza kapsamında analizi: Uluabat Gölü Havzası örneği. JAG [Internet]. 01 Haziran 2025;2(1):48-62. Erişim adresi: https://izlik.org/JA78GL89ZK

Bu derginin içeriği https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.tr lisansı altındadır.

31700