Derleme

Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları

Cilt: 4 Sayı: 1 29 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları

Öz

Uçuşlar sırasında gürültü, yıldırım çarpması, ani motor arızası gibi beklenmedik uyaranların aniden belirmesi karşısında açığa çıkan istemsiz bir tepki olarak irkilme refleksi (startle effect) üzerinde az durulmuş olmasına rağmen havacılık operasyonlarının en kritik unsurlarından biridir. Zira, bu refleks nefes kesilmesi, kas kasılması, çarpıntı, motor becerilerde kesinti, kontrol kaybı gibi fizyolojik, karar almada gecikme, düşünsel boşluk, durumsal farkındalık kaybı, kognitif tünelleme gibi bilişsel etkiler gösterebilmektedir. Tüm bunlar uçuş esnasında bilhassa ani, acil gelişen, hızlı ve doğru karar verilmesi gereken durumlarda kritik karar alma süreçlerini, dolayısıyla da emniyeti etkileyebilmektedir. Bu bağlamda sivil havacılık emniyet yönetimi, insan faktörleri açısından bu faktörün incelenmesi önem arz etmektedir. Ancak literatürde bu konu üzerine eğilen araştırmaların sınırlılık arz ettiği görülmektedir. Bu önemden ve literatür boşluğundan hareket eden bu çalışma spesifik olarak irkilme refleksine odaklanarak, bu olgunun sivil havacılık bağlamında çeşitli yönleriyle incelenmesini amaçlamıştır. Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak doküman analizi vasıtasıyla sivil havacılık otoritelerinin yayınladığı resmi raporlar, ulusal ve uluslararası hava yolu şirketlerinin emniyet prosedürleri, eğitim müfredatları ve operasyonel kılavuzları ile ilgili literatürde konuya ilişkin olarak yürütülmüş olan araştırmalar taranmıştır. Veriler, uçuş operasyonları bağlamında değerlendirilmiştir. Uçuş operasyonlarında yalnızca anlık bireysel bir tepki değil, emniyet performansı ve kültürü açısından da kritik bir faktör olduğu tespit edilen irkilme refleksine ilişkin değerlendirmeler ile bu çalışmanın sivil havacılık yönetimi literatürüne özgün bir katkı sunması ve uygulamaya yönelik farkındalık oluşturması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aero Safety World (2025). The Crash of AF447: Sustained Stall. Erişim adresi: https://flightsafety.org/wp-content/uploads/2012/08/asw_aug12.pdf
  2. APS Training (2025). Pilot resilience: Stretching beyond the breaking point. https://blog.apstraining.com/resources/pilot-resilience-stretching-beyond-the-breaking-point
  3. Aviation Safety Network (2025). Ural Airlines Flight 178. Erişim adresi https://asn.flightsafety.org/asndb/319362
  4. Aviation Safety Network (2025). Accident Airbus A321-211-VQ-BOZ. https://aviation-safety.net/asndb/319362
  5. Barnett, J., Wong, W., Westley, D., Adderley, R., & Smith, M. (2012). Startle reaction: Capturing experiential cues to provide guidelines towards the design of realistic training scenarios. In Proceedings of the Human Factors and Ergonomics Society Annual Meeting (Vol. 56, No. 1, pp. 2477-2481). Los Angeles, CA: SAGE Publications.
  6. BBC (2025). Mucizevi kurtuluşları Sully filmine konu olan yolcular 10 yıl sonra aynı koltuklarında. Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-46893834
  7. Belcastro, C., & Foster, J. (2011). Aircraft loss-of-control accident analysis. In AIAA Guidance, Navigation, and Control Conference (p. 8004). 8-11 August 2011, Portland, Oregon, USA.
  8. Blumenthal, T. D., Cuthbert, B. N., Filion, D. L., Hackley, S., Lipp, O. V., & Van Boxtel, A. (2005). Committee report: Guidelines for human startle eyeblink electromyographic studies. Psychophysiology, 42(1), 1-15.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İş Süreçleri Yönetimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

1 Aralık 2025

Kabul Tarihi

29 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 4 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Kaynak, Ö. M. (2026). Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları. Journal of Aerospace Science and Management, 4(1), 1-23. https://izlik.org/JA59RS98KF
AMA
1.Kaynak ÖM. Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları. JASAM. 2026;4(1):1-23. https://izlik.org/JA59RS98KF
Chicago
Kaynak, Özlem Munise. 2026. “Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları”. Journal of Aerospace Science and Management 4 (1): 1-23. https://izlik.org/JA59RS98KF.
EndNote
Kaynak ÖM (01 Haziran 2026) Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları. Journal of Aerospace Science and Management 4 1 1–23.
IEEE
[1]Ö. M. Kaynak, “Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları”, JASAM, c. 4, sy 1, ss. 1–23, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59RS98KF
ISNAD
Kaynak, Özlem Munise. “Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları”. Journal of Aerospace Science and Management 4/1 (01 Haziran 2026): 1-23. https://izlik.org/JA59RS98KF.
JAMA
1.Kaynak ÖM. Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları. JASAM. 2026;4:1–23.
MLA
Kaynak, Özlem Munise. “Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları”. Journal of Aerospace Science and Management, c. 4, sy 1, Haziran 2026, ss. 1-23, https://izlik.org/JA59RS98KF.
Vancouver
1.Özlem Munise Kaynak. Uçuş Emniyetini Tehdit Eden İrkilme Refleksi ve Operasyonel Yansımaları. JASAM [Internet]. 01 Haziran 2026;4(1):1-23. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59RS98KF

ERÜ Havacılık ve Uzay Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Dergisi 2021 | jasam@erciyes.edu.tr

Bu eser Creative Commons Atıf-Gayri Ticari-Türetilemez (CC BY-NC-ND) 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. by-nc-nd.png