Ardahan İlinde Kaz Yetiştiriciliğinin Yapısal Özellikleri ve Yetiştiricilerin Karşılaştığı Sorunlar: Bir Saha Çalışması

Öz

Bu çalışma, Ardahan ilindeki kaz yetiştiriciliğinin genel yapısını değerlendirmek ve yetiştiricilerin karşılaştığı sorunları belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmanın ana materyalini, Ardahan il merkezi, ilçeleri ve köylerinde geleneksel yöntemlerle kaz yetiştiriciliği yapan 100 aile işletmesinden altı bölümlü bir anket aracılığıyla yüz yüze görüşmeyle toplanan veriler oluşturmuştur. Veriler tanımlayıcı istatistikler ve yüzde değerleriyle sunulmuştur. Yetiştiricilerin %56’sının 40 yaş ve altında, %62’sinin lise ve üzeri eğitim düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Bölgede kaz yetiştiriciliği büyük oranda (%73) diğer hayvancılık faaliyetlerine ek olarak yapılmakta; işletmelerin %81’inde yerli ırk kazlarla üretim gerçekleştirilmektedir. Kazlarda cinsiyet belirleme çoğunlukla (%72) dış görünüşe göre yapılmaktadır. Yetiştirici beyanlarına göre, dişi ve erkek damızlıkların elde tutulma süreleri sırasıyla ortalama 3,68±1,48 ve 3,44±1,47 yıl, karkas ağırlığı 3,21±0,78 kg ve barınak büyüklüğü 42,74 m² olarak hesaplanmıştır. Kaz tüyü %85, kaz yağı %80 oranında değerlendirilmektedir. Yetiştiricilerin en sık belirttiği sorunlar yüksek yem fiyatları (%69), yetersiz destek ve teşvik (%59) ve hastalık kaynaklı kayıplar (%56) olmuştur. Bölgedeki kaz yetiştiriciliği, büyük ölçüde aile içi tüketime yönelik, geleneksel ve ticari niteliği sınırlı bir faaliyet olarak sürdürülmekte; bu nedenle ekonomik katkısının önemli bir bölümünün kayıtlı/ticari üretim göstergelerine tam olarak yansımadığı değerlendirilebilir. Faaliyetin sürdürülebilir bir üretim modeline dönüştürülmesi için geleneksel üretimden modern üretime geçilmesi ve belirlenen güncel sorunlara yönelik çözümlerin geliştirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ardahan
• Kaz
• Sorun
• Yetiştiricilik
• Anket

Destekleyen Kurum

Atatürk Üniversitesi BAP

Proje Numarası

TYL-2023-12096

Structural Characteristics of Goose Farming in Ardahan Province and the Problems Faced by Farmers: A Field Study

Öz

This study was carried out to evaluate the general structure of goose farming in Ardahan province and to identify the problems faced by the producers. The main material of the study consisted of data collected through face-to-face interviews using a six-section questionnaire administered to 100 family enterprises engaged in traditional goose farming in the centre, districts and villages of Ardahan province. Data were presented as descriptive statistics and percentage values. It was determined that 56% of the producers were 40 years old or younger and 62% had at least a high-school education. Goose farming in the region was mostly (73%) carried out as a supplement to other livestock activities, and 81% of the enterprises reared local-breed geese. Sex determination in geese was mostly (72%) based on external appearance. According to the producers’ reports, the mean holding periods of female and male breeding geese were 3.68 ± 1.48 and 3.44 ± 1.47 years, respectively, while the mean carcass weight was 3.21 ± 0.78 kg and the mean housing area was 42.74 m². Goose down and goose fat were utilised by 85% and 80% of the producers, respectively. The most frequently reported problems were high feed prices (69%), insufficient support and incentives (59%) and disease-related losses (56%). Goose farming in the region is conducted primarily for household consumption as a traditional activity with limited commercial scope; consequently, it can be assessed that a significant portion of its economic contribution is not fully reflected in recorded or commercial production figures. To transform this activity into a sustainable production model, a transition from traditional to modern production and the development of solutions for the identified current problems are required.

Anahtar Kelimeler

• Ardahan
• Breeding
• Goose
• Problem
• Survey

Proje Numarası

TYL-2023-12096

Kaynakça

1. Akın, Y. (2024). Ege bölgesi kaz yetiştiriciliğinin durumu, sorunları ve çözüm önerileri. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 9(2), 227–233. https://doi.org/10.35229/jaes.1426030
2. Alkan, S., & Eren, E. (2019). Ağrı ilinde kaz yetiştiriciliğinin incelenmesi. Mediterranean Agricultural Sciences, 32(2), 251–256. https://doi.org/10.29136/mediterranean.519410
3. Anitaş, Ö., Göncü, S., Hepsağ, F., Koluman, N., & Özogul, Y. (2026). Macronutrient and micronutrient profiles of meat types: Insights into human health and diet. Journal of the Science of Food and Agriculture. Advance online publication. https://doi.org/10.1002/jsfa.70709
4. Aral, Y., & Aydın, E. (2007). Türkiye’de kaz yetiştiriciliğinin ekonomik önemi ve kaz ürünlerinin değerlendirme olanağı. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 78(3), 31–38.
5. Aslan, S. G., Onbaşılar, E. E., Gündoğar, U. C., & Yalçın, S. (2024). Comparison of fattening performance, carcass traits, meat quality, and leg bone traits among three goose genotypes reared under intensive conditions. Tropical Animal Health and Production, 56(8), 315. https://doi.org/10.1007/s11250-024-04103-x
6. Bilgili, U. (2023). Kadim bir Türk yurdu: Ardahan. Eğitişim Dergisi, 20(80), 62–69.
7. Boz, M. A., Sarıca, M., & Yamak, U. S. (2014). Yozgat ilinde kaz yetiştiriciliği. Tavukçuluk Araştırma Dergisi, 11(1), 16–20.
8. Cao, H., Yang, Z., Wang, L., Li, X., Bian, Y., Zhao, H., Zhao, M., Li, X., Wang, J., Sun, G., Ren, S., Yu, J., Gao, H., Huang, X., & Wang, J. (2024). Diversity analysis, nutrition, and flavor evaluation of amino acids in Chinese native geese germplasms. Veterinary World, 17(12), 2932–2943. https://doi.org/10.14202/vetworld.2024.2932-2943

9. Cilavdaroğlu, E., Yamak, U. S., & Boz, M. A. (2020). Geese meat production. Black Sea Journal of Agriculture, 3(1), 66–70.
10. Demir, P., Kırmızıbayrak, T., & Yazıcı, K. (2013). Kaz yetiştiriciliğinin sosyo-ekonomik önemi. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 60(2), 129–134. https://doi.org/10.1501/Vetfak_0000002566
11. Demirhan, S. A., & Şahinler, N. (2022). Bazı hayvansal ürünlerin beslenme ve sağlık açısından önemi. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 10, 2696–2700. https://doi.org/10.24925/turjaf.v10isp1.26 96-2700.5671
12. El Sabry, M. I., & Almasri, O. (2023). Global waterfowl production: Stocking rate is a key factor for improving productivity and well-being—A review. Tropical Animal Health and Production, 55(6), 419. https://doi.org/10.1007/s11250-023-03835-6
13. Elmadfa, I., & Meyer, A. L. (2017). Animal proteins as important contributors to a healthy human diet. Annual Review of Animal Biosciences, 5(1), 111–131. https://doi.org/10.1146/annurev-animal-022516-022943
14. Ergün, O. F., & Bayram, B. (2021). Türkiye’de hayvancılık sektöründe yaşanan değişimler. Bahri Dağdaş Hayvancılık Araştırma Dergisi, 10(2), 158–175.
15. Eştürk, Ö. (2022). Ardahan ilinde kaz ekonomisinin SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Social Sciences Studies Journal, 8(101), 2757–2772. https://doi.org/10.29228/sssj.63958
16. FAO. (2025). FAOSTAT: Livestock Primary. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome.
17. Karadağ, S. (2025). Current Status, Problems, and Solution Suggestions for Cattle, Goose, Bee, and Horse Breeding in Ardahan Province. Kafkasya Journal of Health Sciences, 2(2), 72–77. https://doi.org/10.5281/zenodo.17999935
18. Kırmızıbayrak, T., Önk, K., & Yazıcı, K. (2011). Kars ilinde serbest çiftlik koşullarında yetiştirilmiş yerli ırk kazların kesim ve karkas özellikleri üzerine yaş ve cinsiyetin etkisi. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 17(1), 41–45. https://doi.org/10.9775/kvfd.2010.2375
19. Kırmızıbayrak, T., Yazıcı, K., & Kuru, B. B. (2016). Kazlarda tüy verimi ve kalite özellikleri ile dünyada ve Türkiye’de kaz tüyü üretimi. Türkiye Klinikleri Reproduction and Artificial Insemination - Special Topics, 2(1), 48–55.
20. Kozák, J. (2021). Goose production and goose products. World’s Poultry Science Journal, 77(2), 403–414. https://doi.org/10.1080/00439339.2021.1885002
21. Li, M., Zi, X., Tang, J., Xu, T., Gu, L., & Zhou, H. (2020). Effects of cassava foliage on feed digestion, meat quality, and antioxidative status of geese. Poultry Science, 99(1), 423–429. https://doi.org/10.3382/ps/pez522
22. Murphy, S. P., & Allen, L. H. (2003). Nutritional importance of animal source foods. The Journal of Nutrition, 133(11), 3932S–3935S. https://doi.org/10.1093/jn/133.11.3932S
23. Oral, O., & Dirgar, E. (2017). Dolgu malzemesi olarak kaz tüyünün kullanım alanları ve özellikleri. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 5(1), 10–14.
24. Ouyang, J., Zheng, S., Huang, M., Tang, H., Qiu, X., Chen, S., Wang, Z., Zhou, Z., Gao, Y., Xiong, Y., Zeng, G., Huang, J., He, J., Ren, J., Chen, H., & Yan, X. (2022). Chromosome-level genome and population genomics reveal evolutionary characteristics and conservation status of Chinese indigenous geese. Communications Biology, 5(1), 1191. https://doi.org/10.1038/s42003-022-04125-x
25. Önk, K., & Kırmızıbayrak, T. (2019). Kars ili yetiştirici koşullarındaki kazların (Anser anser) yumurta verimi, kuluçka, büyüme, kesim ve karkas özellikleri (I. Yumurta verimi ve kuluçka özellikleri). Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 7(3), 543–549. https://doi.org/10.24925/turjaf.v7i3.543-549.2355
26. Pingel, H. (2011). Waterfowl production for food security. Lohmann Information, 46(2), 32–42.
27. Saatçi, M., Tilki, M., Sarı, M., & Yapıcıer, Ö. Ş. (2021). Her yönüyle kaz yetiştiriciliği. Kutlu ve Avcı Ofset.
28. Sarıca, M., Boz, M. A., & Yamak, U. S. (2015). Yozgat ili halk elinde yetiştirilen Beyaz ve Alaca kazların kesim ve karkas özellikleri. Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3(3), 142–147. https://doi.org/10.24925/turjaf.v3i3.142-147.233
29. Schönfeldt, H. C., Pretorius, B., & Hall, N. (2013). The impact of animal source food products on human nutrition and health. South African Journal of Animal Science, 43(3), 394–412. https://doi.org/10.4314/sajas.v43i3.11
30. Song, Y., Liu, C., Zhou, Y., Lin, G., Xu, C., Msuthwana, P., Wang, S., Ma, J., Zhuang, F., Fu, X., Wang, Y., Liu, T., Liu, Q., Wang, J., Sui, Y., & Sun, Y. (2022). Regulation of feather follicle development and Msx2 gene SNP degradation in Hungarian white goose. BMC Genomics, 23(1), 821. https://doi.org/10.1186/s12864-022-09060-z
31. Şahin, M., Şahin, T., Ölmez, M., & Coşkun, M. R. (2022). Halk elinde yetiştirilen Kars kaz etinin besinsel özellikleri. Manas Journal of Agriculture Veterinary and Life Sciences, 12(2), 122–130. https://doi.org/10.53518/mjavl.1126848
32. Şengül, T., & Yeter, İ. (2020). Muş ilindeki kaz yetiştiriciliğinin genel yapısı ve sorunları. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 7(1), 276–282. https://doi.org/10.30910/turkjans.680096
33. Taşkın, A., Karadavut, U., & Camcı, Ö. (2017). Kırşehir ilindeki damızlık kaz yetiştiriciliğini etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 4(2), 138–144.
34. Tilki, M., Gül, B., Sarı, M., Önk, K., & Işık, S. (2011). Yetiştirici koşullarındaki yerli Türk kazlarının büyüme, kesim ve karkas özellikleri. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 6(3), 209–215.
35. Topcuoğlu, A., Oral, İ. O., & Demir, M. (2016). Ardahan ilinin sosyo-ekonomik yapısının görünümü. Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(3), 131–142.
36. TÜİK. (2024). Hayvancılık İstatistikleri: Türlerine Göre Kanatlı Hayvan Sayıları (2000–2023). Türkiye İstatistik Kurumu, Ankara. https://istatistik.tarimorman.gov.tr/sayfa/detay/1934
37. Uçar, A., & Türkoğlu, M. (2018). Kaliteli ve dengeli beslenme açısından kanatlı üretiminin etkinliği. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 6(1), 69–72. https://doi.org/10.24925/turjaf.v6i1.69-72.1739
38. Wang, G., Chen, J., Guo, Y., Weng, K., Zhang, Y., Zhang, Y., Chen, G., Xu, Q., & Chen, Y. (2025). Effects of free-range systems on muscle fiber characteristics and welfare indicators in geese. Animals, 15(3), 304. https://doi.org/10.3390/ani15030304
39. Wang, R., Wang, X., Xiong, Y., Cao, J., Nussio, L. G., Ni, K., Lin, Y., Wang, X., & Yang, F. (2024). Dietary paper mulberry silage supplementation improves the growth performance, carcass characteristics, and meat quality of Yangzhou goose. Animals, 14(3), 359. https://doi.org/10.3390/ani14030359
40. Yıldız, N., Akbulut, Ö., & Bircan, H., (2016). İstatistiğe Giriş: Uygulamalı Temel Bilgiler – Çözümlü ve Cevaplı Sorular. Aktif Yayınları.