Pilot öğrenciler açısından tükenmişlik ve karar verme

Öz

Havacılık sektörü, küresel ekonomi ve ulaşım sistemlerinin kritik bir bileşeni olup uçuş emniyeti; yolcuların, mürettebatın ve havacılık personelinin güvenliğiyle doğrudan ilişkilidir. Bu emniyetli yapının merkezinde, uçuşun her aşamasında hızlı ve doğru kararlar alması beklenen pilotlar yer almaktadır. Ancak pilotaj eğitimi sürecinde karşılaşılan yoğun stres, iş yükü ve tükenmişlik, öğrencilerin karar verme süreçlerini olumsuz etkileyerek uçuş emniyeti açısından risk oluşturabilmektedir. Bu çalışma, pilotaj öğrencilerinde tükenmişlik düzeyleri ile uçuşta karar verme stilleri arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. İlişkisel tarama modelinde yürütülen araştırmanın verileri İstanbul, Ankara, Eskişehir ve Samsun illerinde eğitim gören 335 pilotaj öğrencisinden anket yöntemiyle toplanmıştır. Katılımcıların tükenmişlik düzeyleri Maslach Tükenmişlik Ölçeği, karar verme stilleri ise General Decision-Making Styles ölçeğinin Türkçe uyarlaması aracılığıyla ölçülmüştür. Veriler, normallik varsayımı sağlanmadığı için Spearman korelasyon analizi, Kruskal-Wallis H ve Mann-Whitney U testleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, tükenmişlik düzeyinin rasyonel ve sezgisel karar verme stilleriyle negatif; kaçıngan, anlık ve bağımlı karar verme stilleriyle pozitif yönde anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca tükenmişlik düzeyine göre karar verme stillerinde ve bazı demografik değişkenlere göre tükenmişlik ile karar verme boyutlarında anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Sonuçlar, pilotaj eğitiminde psikolojik dayanıklılığı artıran, stres yönetimini destekleyen ve tükenmişliği önleyici uygulamaların karar kalitesi ve uçuş emniyeti açısından önem taşıdığını; bu nedenle eğitim programlarının insan faktörleri yaklaşımıyla yeniden yapılandırılması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Pilot Lisansı Eğitimi
• Karar Verme Stilleri
• Tükenmişlik.

Etik Beyan

Bu araştırma makalesi, İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Havacılık Yönetimi Anabilim Dalı bünyesinde hazırlanan “Uçuşta Karar Verme Stillerinin Tükenmişlik Düzeyine Etkisi: Pilot Öğrencileri Üzerinde Araştırma” başlıklı yüksek lisans tezinin bulgularından üretilmiştir. Bu çalışma kapsamında yürütülen araştırmalar için İstanbul Gelişim Üniversitesi Etik Kurul Başkanlığına yapılan etik kurul izin başvurusu onaylanmıştır. İlgili onay, 30.12.2024 tarihli ve 2024-22-18 sayılı karar ile alınmıştır. Araştırmaya başlanmadan önce katılımcılara çalışmanın amacı ve kapsamı hakkında gerekli bilgilendirme yapılmış; aydınlatılmış onam formu çalışmanın ilk sayfasında sunularak katılımcıların gönüllü katılım onayı alınmıştır. Bu makale araştırma ve yayın etiği standartlarını karşılamaktadır.

Burnout and decision-making from the perspective of pilot students

Öz

The aviation industry is a critical component of global economy and transportation systems, and flight safety is directly associated with the safety of passengers, crew members, and aviation personnel. At the center of this safety-oriented structure are pilots, who are expected to make accurate and timely decisions during every phase of flight. However, intense stress, workload, and burnout experienced during pilot training may impair students’ decision-making processes and create risks for flight safety. This study aims to examine the relationships between burnout levels and in-flight decision-making styles among pilot students. Designed as a correlational survey study, the research collected data through questionnaires from 335 pilot students receiving training in Istanbul, Ankara, Eskişehir, and Samsun. Since the normality assumption was not met, the data were analyzed using Spearman correlation analysis, Kruskal-Wallis H tests, and Mann-Whitney U tests. The findings revealed that burnout levels were negatively and significantly associated with rational and intuitive decision-making styles, and positively and significantly associated with avoidant, spontaneous, and dependent decision-making styles. Significant differences were also found in decision-making styles according to burnout levels and in several burnout and decision-making dimensions according to demographic variables. The results indicate that integrating psychological resilience training, stress management practices, and burnout-prevention interventions into pilot training programs is important for improving decision quality and supporting flight safety.

Anahtar Kelimeler

• Pilot License Training
• Decision-Making Styles
• Burnout.

Kaynakça

1. Baker, M. J., & Cameron, E. (2008). Critical success factors in destination marketing. Tourism and Hospitality Research, 8(2), 79–97. https://doi.org/10.1057/thr.2008.9
2. Baumeister, R. F., Bratslavsky, E., Muraven, M., & Tice, D. M. (1998). Ego depletion: Is the active self a limited resource? Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1252–1265. https://doi.org/10.1037/0022-3514.74.5.1252
3. Cahill, J., Cullen, P., Anwer, S., Wilson, S., & Gaynor, K. (2021). Pilot work related stress (WRS), effects on wellbeing and mental health, and coping methods. The International Journal of Aerospace Psychology, 31(2), 87–109. https://doi.org/10.1080/24721840.2020.1858714
4. Connor, P. E., & Becker, B. W. (2003). Personal value systems and decision-making styles of public managers. Public Personnel Management, 32(1), 155–180.
5. Çeken, S., & Tuncal, A. (2026). Conceptual boundaries between safety and security in aviation. Journal of Aviation, 10(1), 166–175. https://doi.org/10.30518/jav.1860487
6. Çetingüç, M. (2021). Bin bir öykü ile havacılık ve uzay psikolojisi (8. basım, geliştirilmiş ve güncellenmiş). Nobel Akademik Yayıncılık. https://www.nobelyayin.com/e_tanitim/havacilik_ve_uzay_jen_181243.pdf
7. Demerouti, E., Veldhuis, W., Coombes, C., & Hunter, R. (2019). Burnout among pilots: Psychosocial factors related to happiness and performance at simulator training. Ergonomics, 62(2), 233–245. https://doi.org/10.1080/00140139.2018.1464667
8. Ferrari, J. R., Johnson, J. L., & McCown, W. G. (1995). Procrastination and task avoidance: Theory, research, and treatment. Plenum Press. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-0227-6

9. Gadassi, R., Gati, I., & Wagman-Rolnick, H. (2013). The adaptability of career decision-making profiles: Associations with self-efficacy, emotional difficulties, and decision status. Journal of Career Development, 40(6), 503–523. https://doi.org/10.1177/0894845312470027
10. Kızılcan, S., & Mızrak, K. C. (2022). An airline application on burnout syndrome in pilots. Fiscaoeconomia, 6(2), 895–908. https://doi.org/10.25295/fsecon.1088274
11. Leiter, M. P., & Maslach, C. (2005). A mediation model of job burnout. In A. S. G. Antoniou & C. L. Cooper (Eds.), Research companion to organizational health psychology (pp. 544–564). Edward Elgar. https://doi.org/10.4337/9781845423308.00046
12. Masi, G., Amprimo, G., Ferraris, C., & Priano, L. (2023). Stress and workload assessment in aviation—A narrative review. Sensors, 23(7), 3556. https://doi.org/10.3390/s23073556
13. Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Organizational Behavior, 2(2), 99–113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
14. Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52(1), 397–422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
15. National Transportation Safety Board. (2010a). Aircraft accident report: Loss of control on approach, Colgan Air, Inc., operating as Continental Connection Flight 3407, Bombardier DHC-8-400, N200WQ, Clarence Center, New York, February 12, 2009 (Report No. AAR-10/01). https://www.ntsb.gov/investigations/AccidentReports/Reports/AAR1001.pdf
16. National Transportation Safety Board. (2010b). Loss of thrust in both engines after encountering a flock of birds and subsequent ditching on the Hudson River, US Airways Flight 1549, Airbus A320-214, N106US, Weehawken, New Jersey, January 15, 2009 (Report No. NTSB/AAR-10/03). https://www.ntsb.gov/investigations/AccidentReports/Reports/AAR1003.pdf
17. Qin, C., Joslyn, S., Savelli, S., Demuth, J., Morss, R., & Ash, K. (2024). The impact of probabilistic tornado warnings on risk perceptions and responses. Journal of Experimental Psychology: Applied, 30(1), 206–239. https://doi.org/10.1037/xap0000486
18. Schaufeli, W. B., Leiter, M. P., & Maslach, C. (2009). Burnout: 35 years of research and practice. The Career Development International, 14(3), 204–220. https://doi.org/10.1108/13620430910966406
19. Starcke, K. ve Brand, M. (2012). Decision making under stress: A selective review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 36(4), 1228–1248. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2012.02.003
20. Spencer, C., Mill, R. D., Bhanji, J. P., Delgado, M. R., Cole, M. W., & Tricomi, E. (2024). Acute psychosocial stress affects the neural and behavioral foundations of cognitive control. Human Brain Mapping, 45(8), e26716. https://doi.org/10.1002/hbm.26716
21. Simon, H. A. (1955). A behavioral model of rational choice. The Quarterly Journal of Economics, 69(1), 99–118. https://doi.org/10.2307/1884852
22. Tversky, A., & Kahneman, D. (1986). Rational choice and the framing of decisions. The Journal of Business, 59(S4), S251–S278. https://doi.org/10.1086/296365
23. Wang, L., Yang, C., Yan, D., Ye, L., Chen, X., & Ma, S. (2025). The effects of flight training on flying cadets’ brain structure. PLoS One, 20(2), Article e0313148. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0313148
24. Wickens, C. D. (2008). Multiple resources and mental workload. Human Factors: The Journal of the Human Factors and Ergonomics Society, 50(3), 449–455. https://doi.org/10.1518/001872008X288394