Sürdürülebilir Bilim ve Kültür Temelli Turizm Yaklaşımları: Bodrum Örneğinde Tematik ve Analitik Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, çağdaş turizm yaklaşımlarında giderek daha fazla önem kazanan bilim ve kültür temelli turizm kavramlarını, sürdürülebilirlik ilkeleriyle bütünleştirerek Bodrum örneği üzerinden çok boyutlu bir analiz sunmaktadır. Çalışmanın amacı, Bodrum’un bilim ve kültür odaklı turizm potansiyelini ortaya koymak, bu potansiyelin güçlü ve zayıf yönlerini belirlemek ve uluslararası karşılaştırmalar ışığında stratejik yönelimler geliştirmektir. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımıyla yapılandırılmış olup, kapsamlı literatür taraması, SWOT analizi ve Avrupa kentleriyle karşılaştırmalı örneklem yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. SWOT analizi ile Bodrum’un güçlü ve zayıf yönleri, fırsatları ve tehditleri belirlenmiş; karşılaştırmalı örnekler ise Bodrum’un potansiyelinin uluslararası bağlamda değerlendirilmesine olanak sağlamıştır. Bulgular, kültürel mirasın korunması, kent kimliğinin güçlendirilmesi, bilimsel farkındalığın artırılması ve alternatif turizm türlerinin geliştirilmesi açısından Bodrum’un stratejik fırsatlar barındırdığını ortaya koymaktadır. Yerel yönetişim yapılarından dijital dönüşüme, sosyal adalet temelli turizm politikalarından katılımcı planlama ilkelerine kadar çok sayıda öneri geliştirilmiş; bilimsel düşüncenin toplumsallaşması, kültürel mirasın demokratikleşmesi ve yerel kimliğin korunması hedeflenmiştir. Sonuç olarak çalışma, bilim ve kültür temelli turizmi yalnızca ekonomik değil; pedagojik, sosyal ve mekânsal boyutlarıyla değerlendiren özgün bir derleme olarak, hem akademik literatüre hem de yerel ve ulusal politika yapıcılarına yönelik önemli katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bilim Turizmi
• Kültürel Miras
• Sürdürülebilir Turizm
• Kent Kimliği
• Toplumsal Hafıza

Sustainable Science- and Culture-Based Tourism Approaches: A Thematic and Analytical Study on the Case of Bodrum

Öz

This study presents a multidimensional analysis of science- and culture-based tourism approaches within the framework of sustainability principles, focusing on the case of Bodrum, Turkey. The research adopts a qualitative approach, combining an extensive literature review, SWOT analysis, and comparative case evaluations with selected European cities. This study aims to explore Bodrum’s potential for science and culture-oriented tourism by identifying its strengths and weaknesses, while developing strategic orientations through comparative insights from international contexts. Through the SWOT analysis, Bodrum’s strengths, weaknesses, opportunities, and threats were identified, while the comparative examples provided an international perspective on the city’s untapped potential. Findings indicate that Bodrum holds significant strategic opportunities for preserving cultural heritage, strengthening urban identity, increasing scientific awareness, and developing alternative tourism models. Concrete strategies have been proposed, ranging from local governance structures to digital transformation, and from socially inclusive tourism policies to participatory planning principles. The study aims to integrate scientific thought into public life, democratize cultural heritage, and preserve local identity. Ultimately, it offers an original review that assesses science- and culture-based tourism not only in economic terms but also through pedagogical, social, and spatial dimensions, contributing both to the academic literature and to the agendas of local and national policymakers.

Anahtar Kelimeler

• Science Tourism
• Cultural Heritage
• Sustainable Tourism
• Urban Identity
• Collective Memory

Kaynakça

1. Akbulut, E. ve Ekin, Y. (2021). Karanlık turizmin toplumsal bellek üzerindeki etkileri. Turizm Akademik Dergisi, 8(2), 123–140.
2. Alaeddinoğlu, F. ve İzi, M. (2024). İnanç turizmi ve toplumsal hafıza ilişkisi. Journal of Academic Tourism Studies, 5(2), 209–222. https://doi.org/10.29228/jatos.79315
3. Arslan Kalay, H. ve Yıldız, O. (2017). Bilim şenliklerinin öğrencilerin bilimsel süreç becerileri üzerindeki etkisi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(3), 88–105.
4. Ashworth, G. J. ve Graham, B. (2005). Senses of place: Senses of time. Ashgate.
5. Ashworth, G. J. ve Tunbridge, J. E. (2000). The tourist-historic city: Retrospect and prospect of managing the heritage city. Routledge.
6. Assmann, J. (2018). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (Çev. C. Çalışkan). Ayrıntı Yayınları.
7. Bean, G. E. (1971). Turkey beyond the Maeander. Ernest Benn Ltd.
8. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood Press.

9. Bramwell, B. ve Lane, B. (2011). Critical research on the governance of tourism and sustainability. Journal of Sustainable Tourism, 19(4–5), 411–421. https://doi.org/10.1080/09669582.2011.580586
10. Buhalis, D. ve Law, R. (2008). Progress in information technology and tourism management: 20 years on and 10 years after the Internet. Tourism Management, 29(4), 609–623. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2008.01.005
11. Connerton, P. (2021). Toplumlar nasıl hatırlar? (Çev. S. Altuğ). Heretik Yayıncılık.
12. Çelik, M. (2017). Bodrum’un denizcilik, sanat ve bilim kültürü: Tarihsel bir perspektif. Ege Akademik Bakış, 17(1), 75–90.
13. Demirtaş-Malatyali, E., Öztürk, M. Z. ve Albayrak, T. (2022). İklim değişikliğinin kıyı turizmine etkileri: Bodrum örneği. Çevre ve İklim Dergisi, 6(1), 55–70.
14. Doxey, G. V. (1975). A causation theory of visitor–resident irritants: Methodology and research inferences. Travel and Tourism Research Association Conference Proceedings, 6(1), 195–198.
15. Duran, C., Öztürk, M. ve Çelik, H. (2023). Cultural heritage-based tourism policies and city branding in Turkey: An analytical review. Journal of Tourism and Cultural Change, 21(4), 567–584.
16. Erkuş-Öztürk, H. (2011). Planning for tourism in the absence of strategic planning: The case of Bodrum, Turkey. European Planning Studies, 19(3), 399–416. https://doi.org/10.1080/09654313.2011.548468
17. Florida, R. (2002). The rise of the creative class. Basic Books.
18. Geçikli, F., Eren, S. ve Çetin, A. (2024). Cultural heritage as a driver of social resilience and sustainable development: Evidence from Turkey. Sustainability, 16(7), 3452. https://doi.org/10.3390/su16073452
19. Gössling, S., Scott, D. ve Hall, C. M. (2019). Global trends in length of stay: Implications for destination management and climate change. Journal of Sustainable Tourism, 26(12), 2087–2103. https://doi.org/10.1080/09669582.2019.1619154
20. Gössling, S., Scott, D. ve Hall, C. M. (2021). Pandemics, tourism and global change: A rapid assessment of COVID-19. Journal of Sustainable Tourism, 29(1), 1–20. https://doi.org/10.1080/09669582.2020.1758708
21. Gökarslan, H. (2024). Tourism pressure and the fragile balance between conservation and economic benefit in heritage destinations. Journal of Sustainable Tourism, 32(2), 215–232.
22. Graham, B., Ashworth, G. J. ve Tunbridge, J. E. (2000). A geography of heritage: Power, culture and economy. Arnold.
23. Gürdoğan-Bayır, N. ve Şahin, E. (2022). Bilim merkezleriyle informal öğrenmenin desteklenmesi: Bilim şenlikleri örneği. Bilim ve Eğitim Dergisi, 4(2), 55–72.
24. Halbwachs, M. (2022). Toplumsal bellek (Çev. B. Balıkçı). Heretik Yayıncılık. (Orijinal çalışma 1950).
25. Hall, C. M. (2009). Heritage and globalisation. Routledge.
26. Hall, C. M. (2011). A typology of governance and its implications for tourism policy analysis. Journal of Sustainable Tourism, 19(4–5), 437–457. https://doi.org/10.1080/09669582.2011.570346
27. Hanna, S. ve Rowley, J. (2015). Towards a model of place brand equity: The role of place brand equity dimensions. Tourism Management, 48, 100–108. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2014.11.014
28. Jafari, J. (2003). Research and scholarship: The basis of tourism education. Journal of Tourism Studies, 14(1), 6–16.
29. Jia, X., Li, H., Wang, Y. ve Zhang, L. (2025). Landscape features, tourist density, and sustainable site management: Evidence from heritage destinations in China. Journal of Heritage Tourism, 20(1), 44–61.
30. Kadıoğlu, M. (2021). Türkiye’de iklim değişikliğinin turizm sektörüne etkileri ve adaptasyon stratejileri. Türkiye Çevre Vakfı Yayınları, 45, 1–32.
31. Kalla, S. (2024). Cultural heritage and sustainable futures: Reframing identity and tourism. International Journal of Cultural Policy, 30(3), 289–307.
32. Kavaratzis, M. ve Ashworth, G. J. (2005). City branding: An effective assertion of identity or a transitory marketing trick? Cities, 22(5), 365–372. https://doi.org/10.1016/j.cities.2005.05.002
33. Liang, Z. (2010). Science tourism as a form of educational travel: Explorations in the United States. International Journal of Tourism Anthropology, 1(3), 235–248.
34. Lowenthal, D. (2015). The past is a foreign country – Revisited. Cambridge University Press.
35. Lundberg, C., Persson, A. ve Jernsand, E. M. (2023). Science tourism as transformative experience: Conceptual perspectives and policy implications. Annals of Tourism Research, 99, 103530. https://doi.org/10.1016/j.annals.2022.103530
36. Macdonald, S. (2008). Difficult heritage: Negotiating the Nazi past in Nuremberg and beyond. Routledge.
37. Meriç, S. ve Alioğlu, N. (2023). Bilim turizmi: Kavramsal bir çözümleme. Journal of Academic Tourism Studies, 4(2), 177–186. https://doi.org/10.29228/jatos.74128
38. Nora, P. (2006). Les lieux de mémoire. Gallimard.
39. Öztürk, M. ve Çelik, A. (2020). Türkiye’de kültürel mirasın turizm politikalarındaki yeri: Örneklerle analiz. Turizm ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 8(2), 112–130.
40. Raikkönen, J., Honkanen, A. ve Damm, U. (2011). Science centre visitors as potential visitors to science-based tourism destinations. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 11(3), 248–264. https://doi.org/10.1080/15022250.2011.593361
41. Relph, E. (1976). Place and placelessness. Pion Limited.
42. Richards, G. (2018). Cultural tourism: A review of recent research and trends. Journal of Hospitality and Tourism Management, 36, 12–21. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2018.03.005
43. Sharpley, R. (2009). Tourism development and the environment: Beyond sustainability? Earthscan.
44. Smith, L. (2006). Uses of heritage. Routledge.
45. Smith, M. K. (2006). Issues in cultural tourism studies. Routledge.
46. Smith, M. K. (2009). Issues in cultural tourism studies (2nd ed.). Routledge.
47. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2023). Bodrum turizm envanteri ve kültürel miras haritası. https://kulturportali.gov.tr
48. Timothy, D. J. ve Boyd, S. W. (2006). Heritage tourism. Pearson Education.
49. Uğur, E. ve Koçak, Ö. (2015). Yerel toplulukların kültürel miras turizmindeki rolü ve katılım süreçleri. Turizm Akademik Dergisi, 6(1), 45–62.
50. UNDP. (2023). Sürdürülebilir kalkınma hedefleri. https://www.tr.undp.org/content/turkey/tr/home/sustainable-development-goals.html
51. UNEP & UNWTO. (2005). Making tourism more sustainable: A guide for policy makers. United Nations Environment Programme and World Tourism Organization.
52. UNESCO. (2003). Convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage. UNESCO. https://ich.unesco.org/en/convention
53. Urry, J. (2015). Turizm bakışı (Çev. M. Çelik). BilgeSu Yayıncılık.
54. Winter, T. (2009). Heritage tourism: The dawn of a new era? In T. Jamal & M. Robinson (Eds.), The SAGE handbook of tourism studies (pp. 481–493). Sage Publications.
55. Yalçın, E. (2018). Bodrum’un kültürel miras dinamikleri ve turizme etkileri. Akdeniz Araştırmaları Dergisi, 12(3), 45–67.
56. Yücel, Y. (2020). Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nin sergileme teknikleri açısından değerlendirilmesi. Sanat ve Arkeoloji Dergisi, 4(2), 95–113.