Kültürel Miras Alanlarında Sürdürülebilir Destinasyon Yönetimi Model Önerisi: Van Gölü Havzası Örneği

Öz

Bu çalışma, kültürel miras alanlarında sürdürülebilir turizm hedefleri doğrultusunda yönetişim temelli bir destinasyon yönetim modeli geliştirmeyi amaçlamaktadır. Van Gölü Havzası örneğinden hareketle çok aktörlü, kapsayıcı ve ağ temelli bir örgütlenme yapısı önerilmektedir. Araştırma, literatür temelli analiz ve doküman incelemesi yaklaşımıyla tasarlanmış; ulusal ve uluslararası politika belgeleri, UNESCO ve ICOMOS raporları, kalkınma ajansı stratejileri ve akademik çalışmalar temel veri kaynakları olarak değerlendirilmiştir. Önerilen model; Van Gölü Havzası Destinasyon Konseyi’ni merkezine alarak, stratejik planlama, kriz yönetimi, ürün çeşitlendirme, tanıtım, altyapı geliştirme ve insan kaynakları gibi işlevsel alanları bütüncül bir yapıda ele almaktadır. Model, yerel halkın katılımını önceleyen, kurumsal kapasiteyi artıran ve kültürel mirasın korunmasını teşvik eden yönetişim ilkelerine dayanmaktadır. Çalışma, önerdiği yönetim modeliyle kültürel miras alanlarında sürdürülebilir turizmi kurumsallaştıracak, yerel katılımı güçlendirecek ve stratejik yönetişim ilkelerini uygulamaya taşıyacak somut bir model önerisi sunmuştur. Çalışma sonunda; modelin pilot düzeyde uygulanması, yerel paydaşların kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesi ve yönetişim mekanizmalarının mevzuatla desteklenmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Anahtar Kelimeler: Van Gölü Havzası
• Sürdürülebilirlik
• Destinasyon Yönetimi
• Yönetişim
• Birlikte Yönetim
• Kültürel Miras

Proposed Model for Sustainable Destination Management in Cultural Heritage Areas: The Case of Lake Van Basin

Öz

This study aims to develop a governance-based destination management model in line with sustainable tourism goals in the field of cultural heritage. In the study, based on the example of the Lake Van Basin, a multi-actor, inclusive, and network-based organizational structure has been proposed. In the study conducted based on qualitative research methods, literature review, regional analyses, and stakeholder-based evaluations were the main focus. The proposed model, centered around the Lake Van Basin Destination Council, addresses functional areas such as strategic planning, crisis management, product diversification, promotion, infrastructure development, and human resources in a holistic manner. The model is based on governance principles that prioritize local community participation, enhance institutional capacity, and promote the preservation of cultural heritage. As a result of the study, it was evaluated that the proposed structure offers a viable and scalable solution for sustainable destination management and would be effective in creating a strategic governance framework in multi-layered regions such as the Lake Van Basin.

Anahtar Kelimeler

• Lake Van Basin
• Sustainability
• Destination Management
• Governance
• Co-Management
• Cultural Heritage

Kaynakça

1. Aas, C., Ladkin, A., ve Fletcher, J. (2005). Stakeholder collaboration and heritage management. Annals of Tourism Research, 32, 28-48. https://doi.org/10.1016/j.annals.2004.04.005
2. Akdoğan, S. (1992). Van Gölü ve Çevresinde Turizm Gelişme Potansiyeli. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
3. Akyol, C. (2021). Sürdürülebilir Turizm Anlayışı Kapsamında Bir Destinasyon Yönetim Modeli Önerisi. İmgelem, 5(9), 507-540. doi:10.53791/imgelem.979911
4. Alaeddinoğlu, F., Can, A. S., ve Yılmaz, E., (2011). Van Gölü Havzası Batı Kesiminde Ekoturizm Potansiyel Kaynakların Derecelendirilmesi ve Turist Profilinin Belirlenmesi. Ankara: Elvan Yayınları.
5. Alkan, H., Toker, M., ve Akkaya, İ. (2023). Van Gölü Havzası ve Civarının Depremselliğine Genel Bir Bakış. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 28(1), 317-333. https\://doi.org/10.53433/yyufbed.1138320
6. Atıcı, A. A., Sepil, A., ve Şen, F. (2021). Van Gölü Havzası Tuzlu Sularının Su Kalitesi Özellikleri ve Ağır Metal Kirlilik İndeksinin Belirlenmes. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 58(2), 285-294. https\://doi.org/10.20289/zfdergi.750813
7. Baggioa, R., ve Cooper, C. (2010). Knowledge transfer in a tourism destination: the effects of a network structure. The Service Industries Journal, 30(10), 1-15. doi:10.1080/02642060903580649
8. Baytar, İ., ve Bozkoyun, M. (2021). Van Gölü Kıyısında Yer Alan Turizm Kaynakları ve Rotaları. S. Koday, ve C. Sevindi içinde, Atatürk Üniversitesi Coğrafya Araştırmaları Serisi 2021 (s. 291-302). Gazi Üniversitesi Yayınları.

9. Becken (2017). Tourism Planning in Natural World Heritage Sites: Griffith Institute for Tourism, Griffith University.
10. Bendz, Anna. 2015. “Paying Attention to Politics: Public Responsiveness and Welfare Policy Change.” Policy Studies Journal 43(3):309–32.
11. Beritelli, P. (2011). Cooperation among prominent actors in a tourist destination. Annals of Tourism Research, 38(2), 607–629. https://doi.org/10.1016/j.annals.2010.11.015
12. Bertacchini, E., ve Donatella, S. (2011). Toward a Political Economy of World Heritage. Journal of Cultural Economics, 36(4). https\://doi.org/10.2139/ssrn.1757864
13. Bornhorst, T., Ritchie, J. B., ve Sheehan, L. (2010). Determinants of tourism success for DMOs ve destinations: An empirical examination of stakeholders' perspectives. Tourism Management, 31(5), 572-589. https\://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.06.008
14. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https\://doi.org/10.3316/QRJ0902027
15. Bramwell, B., ve Lane, B. (1993). Sustainable Tourism: An Evolving Global Approach. Journal of Sustainable Tourism, 1-25.
16. Bramwell, B., ve Lane, B. (2011). Critical research on the governance of tourism and sustainability Introduction. Journal of Sustainable Tourism, 19(4-5), 411-421. doi:10.1080/09669582.2011.580586
17. Buhalis, D. (2000) Marketing the Competitive Destination of the Future. Tourism Management, 21, 97-116. http://dx.doi.org/10.1016/S0261-5177(99)00095-300095-3)
18. Camilleri, M. A. (2017). Tourism Distribution Channels. M. A. Camilleri içinde, Travel Marketing, Tourism Economics and the Airline Product: An Introduction to Theory and Practice. Milano/Italy: Springer. doi:10.1007/978-3-319-49849-2_6
19. Campbell, Andrea Louise. 2011. “Policy Feedbacks and the Impact of Policy Designs on Public Opinion.” Journal of Health Politics, Policy and Law, 36(6), 961–73
20. Cooper, C., Katona, C., Livingston G. (2008) Validity and Reliability of the Brief COPE in Carers of People with Dementia: The LASER-AD Study. The Journal of Nervous and Mental Disease, 196, 838-843. https://doi.org/10.1097/NMD.0b013e31818b504c
21. Crouch, G. I., ve Ritchie, J. (1999). Tourism, Competitiveness, and Societal Prosperity. Journal of Business Research, 44(3), 137-157. https\://doi.org/10.1016/S0148-2963(97)00196-3
22. Çetin, F. G. (2021). Türkiye’de Kamu Politikası Oluşturma Sürecinde Gündem Belirleme: Sağlıkta Dönüşüm Programına Yönelik Bir İnceleme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 11(2), 667-682. DOI: https\://doi.org/10.30783/nevsosbilen.801838
23. Çetinel, F. G. (2001). Turizmde Tanıtım ve Reklam Faaliyetlerinin Önemi, Anatolia: Turizm Araştirmaları Dergisi, (12), 151-161.
24. Dağlı, Z. (2018). Sürdürülebilir Turizmin Gelişimine Yönelik Yerel Halkın Tutumlarını İncelemeye İlişkin Bir Araştırma: Akçakoca Destinasyonu. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 15(3), 603-619.
25. DAKA. (2019). Van-Bitlis Odaklı Tanıtım ve Markalaşma Eylem Planı. Van: Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı .
26. Demir, C., ve Çevirgen, A. (2006). Turizm ve Çevre Yönetimi, Sürdürülebilir Gelişme Yaklaşımı. Ankara: Nobel.
27. Demir, C., ve Yılmaz, M. K. (2010). Stratejik Planlama Süreci ve Örgütler Açısından Önemi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(1), 69-88.
28. Dinç, Y., Kömür, T., ve İlban, M. O. (2021). Sürdürülebilir Destinasyon Yönetimi İçin Bir Model Önerisi: Ayvalık Örneği. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 17(37), 4376-4399. https\://doi.org/10.26466/opus.896321
29. Doğan, M., ve Gümüş, M. (2014). Sürdürülebilir Destinasyon Yönetimi, Sürdürülebilir Bozcaada: Bir Model Önerisi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 11(3), 6-25.
30. Doxey, G.V. (1975) A Causation Theory of Visitor-Resident Irritants: Methodology and Research Inferences. 6th Annual Conference Proceedings of the Travel Research Association, San Diego, 8-11 September 1975, 195-198.
31. Dredge, D., ve Jamal, T. (2015). Progress in tourism planning and policy: A post-structural perspective on knowledge production. Tourism Management, 51(2). doi:10.1016/j.tourman.2015.06.002
32. Dredge, D. (2006). Networks, conflict and collaborative communities. Journal of Sustainable Tourism, 14, 562-581. https\://doi.org/10.2167/jost567.0
33. Dredge, D., ve Jenkins, J. M. (2011). Stories of practice: Tourism policy and planning. Ashgate Publishing.
34. Eagles, P. F., F., S., McCool ve Haynes, C. D. (2002). Sustainable Tourism in Protected Areas Guidelines for Planning and Management. IUCN – The World Conservation Union.
35. Edwards, D., ve Griffin, T. (2013). Understanding tourists’ spatial behaviour: GPS tracking as an aid to sustainable destination management. Journal of Sustainable Tourism, 21(4), 580–595. https\://doi.org/10.1080/09669582.2013.776063
36. Elmastaş, N., ve Adıgüzel, F. (2024). Bitlis İli Turizminin Mevcut Durumu Ve Ziyaretçi Projeksiyonları. N. Elmasatş içinde, Bitlis Turizm Araştırmaları (s. 1-13). Bitlis: Bitlis Eren Üniversitesi.
37. Eriçok, A. K. (2019). Van Gölü Havzasında Kültür Rotası Önerisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 45(Autumn), 173-199.
38. Eriksson, R. (2021). Policy Feedback and Public Opinion The impact of Swedish welfare reforms on public attitudes to privatisation. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Uppsala University.
39. Eryiğit, B. H. (2013). Stratejik Planlama, Stratejik Planlamaya İlişkin Alternatif Yaklaşımlar ve Stratejik Yönetim Okulları. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 4(9), 152-177.
40. Faulkner, B. (2001) Towards a Framework for Tourism Disaster Management. Tourism Management, 22, 135-147. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(00)00048-000048-0)
41. Genç, K. (2021). Toplum katılımı Öncelikli DestinasyonYönetim Örgütü Düşüncesi Üzerine Bir Değerlendirme. Destinasyon Konulu Güncel Araştırmalar I (s. 336-349). içinde Çizgi Kitabevi.
42. Gössling, S., Scott, D., ve Hall, C. M. (2021). Pandemics, tourism and global change: A rapid assessment of COVID-19. Journal of Sustainable Tourism, 29(1), 1–20. https://doi.org/10.1080/09669582.2020.1758708
43. Graci, S. (2012). Collaboration and Partnership Development for Sustainable Tourism. Tourism Geographies, 15(1), 1-18. doi:10.1080/14616688.2012.675513
44. Gümüş, N. E., Aşıkkutlu, B., Keskinkaya, H. B., ve Akköz, C. (2021). Comparison Of Heavy Metal Absorption Of Some Algae Isolated From Altınapa Dam Lake (Konya). Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 6(1), 50-56. https\://doi.org/10.35229/jaes.809876
45. Haid, M., Albrecht, J. N., ve Finkler, W. (2021). Sustainability implementation in destination management. Journal of Cleaner Production, (312), 127718. https\://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.127718
46. Halis, M., Karagöz, Y., ve Savgın, E. C. (2009). Bitlis İli Turistik Arz Potansiyelinin Belirlenmesine Yönelik Bir Çalışma. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 6(3), 30-43.
47. Hall, C.M. (2008) Tourism Planning: Policies, Processes and Relationships. Pearson Education, London.
48. Hall, C. M. (2011). A typology of governance and its implications for tourism policy analysis. Journal of Sustainable Tourism, 19(4-5), 437-457. doi:10.1080/09669582.2011.570346
49. Hanafiah, M. H., Jamaluddin, M. R., ve Riyad, A. (2021). Local community support, attitude and perceived benefits in the UNESCO World Heritage Site. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development, 11(1), 95-108. doi:I 10.1108/JCHMSD-03-2020-0034
50. Hodder, I. (2000). The İnterpretation of Documents and Material Culture. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Edts.) Handbook of qualitative research, Thousand Oaks: Sage.
51. Hunter, C. (1997). Sustainable tourism as an adaptive paradigm. Annals of Tourism Research, 24(4), 850-867. https\://doi.org/10.1016/S0160-7383(97)00036-4
52. Inskeep, E. (1991). Tourism Planning: An Integrated and Sustainable Development Approach. John Wiley ve Sons.
53. Karapınar, E., ve Barakazı, M. (2017). Kültürel Miras Turizminin Sürdürülebilir Turizm Açısından Değerlendirilmesi; Göbeklitepe Ören Yeri. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(1), 5-18.
54. Kavaratzis, M. (2004). From City Marketing to City Branding: Towards a Theoretical Framework for Developing City Brands. Place Branding, 1, 58-73. https\://doi.org/10.1057/palgrave.pb.5990005
55. Kliykov, A. (2025, Temmuz 06). Crisis Management in Tourism. unwto-tourismacademy.
56. Koyuncu, B., ve Karakılçık, Y. (2019). Van Gölü Havzasının Yönetsel Sorunları Üzerine Teorik Bir İnceleme. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(27), 170-187. doi:10.20875/makusobed.515600
57. McCool, S. ve Lime, D. (2001) Tourism Carrying Capacity: Tempting Fantasy or Useful Reality? Journal of Sustain Tourism, 9, 372-388. http\://dx.doi.org/10.1080/09669580108667409
58. McCool, S. F., ve Moisey, R. N. (2001). Tourism, recreation and sustainability: linking culture and the environment. CABI Publishing.
59. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass
60. Meriç, S., Subaşı, A., ve Şahin, S. (2021). Van Gölü Havzasının Glamping Turizmi Potansiyeli. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (53), 401. https\://doi.org/10.53568/yyusbed.1003697
61. Middleton, V. and Clarke, J. (2001) Marketing in Travel and Tourism. 3rd Edition, Elsevier, Oxford
62. Morgan, N., Pritchard, A., ve Pride, R. (2011). Destination Brands. London: Routledge.
63. Morrison, A. M., Gowreesunkar, V. G., ve Seraphin, H. (2020). Destination marketing organizations: Roles and challenges. Routledge. doi:10.4324/9781315101163-3
64. Mrđa, A., ve Carić, H. (2019). Models of Heritage Tourism Sustainable Planning. Cultural Urban Heritage (s. 165). içinde Springer. doi:10.1007/978-3-030-10612-6
65. Munir, S., Haq, I. u., Cheema, A. N., Almanjahie, I. M., ve Khan, D. (2025). The Role of Tourists, Infrastructure and Institutions in Sustainable Tourism: A Structural Equation Modeling Approach. Sustainability, 17(7), 2841. https://doi.org/10.3390/su17072841
66. Paskaleva-Shapira, K. (2007). “New paradigms in city tourism management: Redefining destination promotion”, Journal of Travel Research, Vol. 46, No.1, pp. 108-114
67. Pelit, E. ve Çetin, A. (2020). Turizm işletmelerinde insan kaynakları yönetimi işlevi olarak insan kaynakları planlaması ve sorunlar üzerine bir değerlendirme. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(2), 1268-1287
68. Pierre, J., ve Peters, G. (2000). Governance, Politics and the State. Basingstoke: Macmillan.
69. Pike, S., ve Page, S. J. (2014). Destination Marketing Organizations and destination marketing: A narrative analysis of the literature. Tourism Management (41), 202-227. https\://doi.org/10.1016/j.tourman.2013.09.009
70. Presenza, A., Sheehan, L. and Ritchie, J.R.B. (2005) Towards a Model of the Roles and Activities of Destination Management Organizations. http\://www\.academia.edu/1009194/Towards_a_model_of_the_roles_and_activities_of_destination_management_organizations
71. Reed, M. S. (2008). Stakeholder Participation for Environmental Management: A Literature Review. Biological Conservation, 141, 2417-2431. http://dx.doi.org/10.1016/j.biocon.2008.07.014
72. Reed, M. S., Graves, A., Dandy, N., Posthumus, H., Hubacek, K., Morris, J., . . . Stringer, L. C. (2009). Who's in and why? A typology of stakeholder analysis methods for natural resource management. Journal of Environmental Management, 90(5), 1933-1949. https\://doi.org/10.1016/j.jenvman.2009.01.001
73. Richards, J. C. (2001). Curriculum Development in Language Teaching. Cambridge: Cambridge University Press. http://dx.doi.org/10.1017/CBO9780511667220
74. Ritchie, J. R., ve Crouch, G. I. (2003). The competitive destination: a sustainable tourism perspective. CABI Publishing. https\://doi.org/10.1079/9780851996646.0000
75. Ritchie, J. R., ve Hudson, S. (2009). Understanding and meeting the challenges of consumer/tourist experience research. International Journal of Tourism Research, 11(2), 111-126. https\://doi.org/10.1002/jtr.721
76. Rodríguez, J. R., Parra-López, E., ve Yanes-Estévez, V. (2008). The sustainability of island destinations: Tourism area life cycle and teleological perspectives. The case of Tenerife. Tourism Management, 29(1), 53-65. https\://doi.org/10.1016/j.tourman.2007.04.007
77. Ruhanen, Lisa, Scott, Noel, Ritchie, Brent, Tkaczynski, Aaron. (2010). Governance: A review and synthesis of the literature. Tourism Review. 65. 4-16. https\://doi.org/10.1108/16605371011093836.
78. Salman, A; Jaafar, M., ve Mohammad, D. (2020). Endeavours: Exploring the significance of stakeholder management in ecotourism implementation, GATR Global J. Bus. Soc. Sci. Review, 8(4): 236 – 245. https://doi.org/10.35609/gjbssr.2020.8.4(5))
79. Saraniemi, S., ve Kylänen, M. (2010). Problematizing the Concept of Tourism Destination: An Analysis of Different Theoretical Approaches. Journal of Travel Research, 50(2), 133-143. https://doi.org/10.1177/0047287510362775 (Original work published 2011)
80. Saxena, K.B.C. (2005) Towards Excellence in E-Governance. International Journal of Public Sector Management, 18, 498-513. http://dx.doi.org/10.1108/09513550510616733
81. Sezgin, M., ve Karaman, A. (2008). Turistik Destinasyon Çerçevesinde Sürdürülebilir Turizm Yönetimi ve Pazarlaması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (19), 429-438.
82. Scott, N., Baggio, R., ve Cooper, C. (2009). Network Analysis and Tourism From Theory to Practice. Clevedon • Buffalo • Toronto: CHANNEL VIEW PUBLICATIONS.
83. Sharmin, F., Sultan, M. T., Badulescu, D., ve Badulescu, A. (2021). Sustainable Destination Marketing Ecosystem through Smartphone-Based Social Media: The Consumers’ Acceptance Perspective. Sustainability, 13(4), 2308. doi:10.3390/su13042308
84. Sharpley, R. (2002). Rural Tourism and the Challenge of Tourism Diversification: The Case of Cyprus. Tourism Management, 23, 233-244. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(01)00078-400078-4)
85. Sofronov, B. (2019). The devepolment of Marketing in Tourism. Annals of Spiru Haret University Economic Series, 1(1), 117-127. doi:10.26458/1917
86. Swarbrooke, J. (1999). Sustainable Tourism Management. CABI Publishing.
87. Tabak, G., ve Özdemir, E. G. (2020). Sürdürülebilir Turizm Kapsamında Sosyal Taşıma Kapasitesi: Nevşehir Örneği. Journal Of Tourısm And Gastronomy Studıes, Special Issue (4), 287-303. doi:DOI: 10.21325/jotags.2020.686
88. TGA. (2019). Sustainable Destination Management: Transformation of Tourism Industry and Destinations. Ankara: Republic of Türkiye Ministry of Culture and Tourism.
89. Timothy, D. J., ve Boyd, S. W. (2003). Heritage Tourism. Harlow: Prentice Hall.
90. Timothy, D. J. (2011). Cultural Heritage and Tourism: An Introduction. Bristol: Channel View Publications.
91. Tuna, M., Ozyurt, B., Dugler, A. S., Turkmen, F. ve Uyamk, N., (2022). A Qualitative Research on the Cooperation-Based Development of Tourism in the Turkic World Countries. BILIG, no.100, 137-176.
92. Tunç, Volkan ve Pınar, Mehmet (2020), “Çok Partili Dönemde Van Gölü Havzası’nda Tarım Alanında Yapılan Kamu Yatırımları ve Harcamaları (1946- 1960)”, Türk Kültürü ve Medeniyeti Araştırmaları Dergisi – Journal of Turkish Culture and Civilization Researches, 1 (1), (Ocak – January), 231-254.
93. Türk, F. N., ve Kurtaslan, B. Ö. (2022). Van Gölü Çevresinin Turizm Ve Rekreasyonel Kullanım Açısından İncelenmesi. International Conference on Sustainable Cities and Urban Landscapes (ICSULA 2022), (s. 455-476). Konya.
94. E, O. (2014). Destinasyon Yönetimi: Yönetimbilim Bakış Açısıyla İşlevler, Yaklaşımlar ve Araçlar. Ankara: Detay Yayıncılık.
95. UNESCO. (1972). Recommendation concerning the Protection at National Level, of the Cultural and Natural Heritage. Madrid: UNESCO.
96. UNESCO. (2025, HAZİRAN 22). Policy Document for the Integration of a Sustainable Development Perspective into the Processes of the World Heritage Convention. UNESCO: https\://whc.unesco.org adresinden alındı
97. UNWTO. (2005). Making tourism more sustainable: A guide for policy makers. United Nations Environment Programme and World Tourism Organization. https://doi.org/10.18111/9789284408214
98. UNTWO. (2013). UNTWO Tourism Highlight. Madrid: UNTWO.
99. Uz, E., ve Öger, A. (2021). Uzak doğu ülkelerinde kültürel miras ve sürdürülebilir turizm yaklaşımları. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1(1), 22-29.
100. Vantso. (2021). Turizm Sektör Raporu 2020. Van: Van Ticaret ve Sanayi Odası.
101. Van Valiliği,(2024). Van İli 2023 Yılı Çevre Durum Raporu. Van: Van Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü.
102. Varol, F. (2020). Sürdürülebilir Kültürel Miras Yönetimi: Turizm Paydaşlarına. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1140-1156.
103. Volgger, M., Erschbamer, G., ve Pechlaner, H. (2021). Destination design: New perspectives for tourism destination development. Journal of Destination Marketing ve Management (19). https\://doi.org/10.1016/j.jdmm.2021.100561
104. WCED. (1987). Our common future. Oxford University Press.
105. Weaver, D. (2006). Sustainable Tourism: Theory and Practice. London: Butterworth-Heinemann
106. Wut, T. M., Xu, J. ve Wong, S. (2021). Crisis management research (1985–2020) in the hospitality and tourism industry: A review and research agenda. Tourism Management (85). https\://doi.org/10.1016/j.tourman.2021.104307
107. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
108. Yılmaz, V., ve Günay, M. C. (2021). Van Gölü’nün Korunmasına Yönelik Yapılan Faaliyetlerinin Değerlendirilmesi: Adilcevaz, Ahlat ve Tatvan Belediyeleri Örneği. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 4(3), 574-583. https\://doi.org/10.33712/mana.1031371