Doğu Anadolu Bölgesinde Kış Turizmi Potansiyelleri ve Yapıları: Erzurum Palandöken ve Van Abalı Örnekleri

Öz

Doğu Anadolu Bölgesi, yüksek karlı dağları ve doğal güzellikleri ile kış turizmi için önemli potansiyeller barındırmaktadır. Bu çalışmada, bölgenin en büyük kentlerinden ikisi olan Erzurum ve Van’ın kış turizmi potansiyelleri ve yapılarının mimarlık bakış açısı ile incelenmesi hedeflenmiştir. Bölgenin en eski ve en gelişmiş kış turizm tesisleri Erzurum’un Palandöken Dağında, Palandöken Kayak Merkezinde bulunmaktadır. 2011 ve 2017 yıllarında düzenlenen uluslararası kış olimpiyatları ile uluslararası tanınırlığı artmıştır. Van’da 2011 yılında Artos Dağına inşa edilen Abalı Kayak Merkezi ile kış turizmi ivme kazanmıştır. Erzurum’dakine kıyasla yeni gelişmekte olan bir merkez olmasına karşılık, Van Gölü manzarasına sahip olması, kar örtülü ama büyük ölçüde güneşli bir kış geçirmesi, ulaşımın kolay olması ile gelişme potansiyelleri yüksek bir alandır. Çalışmada ilk olarak, Türkiye’deki kış turizminin genel durumu, en önemli kış turizm merkezleri ve planlama ve gelişim süreçleri literatürden araştırılıp analiz edilmiştir. Çalışmada birinci yazar, Erzurum Palandöken örneğini, 2017 Avrupa Gençlik Olimpik Kış Festivali ziyareti ve 2022 yılında kayak deneyimi, Van Abalı örneğini ise 2017’den 2025 yılına kadar kayak deneyimleri sırasında yerinde gözlemlemiştir. Çalışma, bu yerinde gözlem deneyimleri ile haritaların, ilgili kurumların ve tesislerin tanıtım bilgilerinin incelenmesi ve analizine dayanmaktadır. Erzurum ve Van örneklerindeki kış turizmi alanları, kent merkezlerine göre konumları, yerleşkelerinin genel düzenleri, ulaşım, pistler, açık ve kapalı tesisler, oteller ve diğer sosyal alanlar, mimar bakış açısı ile ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kış Turizmi
• Turizm Yapıları
• Kayak Merkezleri
• Dağ Otelleri
• Doğu Anadolu Bölgesi

Potentials and Buildings of Winter Tourism in the Eastern Anatolia Region: The Cases of Erzurum Palandöken and Van Abalı

Öz

The Eastern Anatolia Region has significant potentials for winter tourism with its high and snowy mountains and natural beauties. In this study, it is aimed to examine the winter tourism potentials and structures of Erzurum and Van, two of the largest cities of the region, from an architectural point of view. The oldest and most developed winter tourism facility of the region is Palandöken Ski Center in Palandöken Mountain in Erzurum. In 2011, the "Erzurum Palandöken Winter Sports and Tourism Master Plan" was prepared. Moreover, the international recognition of Erzurum Palandöken Ski Center increased with the ınternational winter olympics held in 2011 and 2017. In Van, winter tourism has gained momentum with construction of the Abalı Ski Center on Artos Mountain in 2011. Although it is a newly developing center compared to Erzurum, it is an area with high development potential, as it has easy transportation, a view of Lake Van, has a snow-covered but largely sunny and mild winter. In the first stage of the study, the general situation of winter tourism in Turkey, the most important winter tourism centers and their planning and development processes were reviewed and analyzed from the literature. The first author observed the case of Erzurum Palandöken during his visit to the 2017 European Youth Olympic Winter Festival, his skiing experience in 2022, and the case of Van Abalı during his skiing experiences from 2017 to 2025. The study is based on site observations and the examination and analysis of maps, promotional information of relevant institutions and facilities. In both cases, the winter tourism areas are analyzed in architectural point of view according to their location relative to the city centers, the general layouts of their campuses, transportation, runways, indoor and outdoor facilities, hotels and other social areas.

Anahtar Kelimeler

• Winter Tourism
• Tourism Structures
• Ski Resorts
• Mountain Hotels
• Eastern Anatolia Region

Kaynakça

1. ATC Consultants (2025). Turkey: Masterplan for sustainable winter tourism on Erciyes Mountain, Kayseri. http://atc-consultants.com/projects/asia/item/132-turkey-masterplan-for-sustainable-winter-tourism-on-erciyes-mountain-kayseri
2. Aydın, B. (2016). Van ve Bitlis İllerinde Kış Turizm Potansiyelinin Belirlenmesi ve Planlamaya Yönelik Öneriler. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi yüksek lisans tezi.
3. Aydın, B. & Alaeddinoğlu, F. (2020). Kayak Merkezlerinde Yer Seçimi: Van ve Bitlis İli Örnekleri. Journal of Academic Studies, 1(1), 59-83.
4. Cansız, A. U. (2025). Maceraperest Bir Mimarın Fotoğrafhanesi: Arif Hikmet Koyunoğlu 1893-1982. Arkitera. https://www.arkitera.com/etkinlik/maceraperest-bir-mimarin-fotografhanesi-arif-hikmet-koyunoglu-1893-1982/
5. Cıngı, M. C. (2021). Destinasyonlarda Kış Turizminin Geliştirilmesinde Kış Sporları ve Turizm Merkezlerinin Önemi: Erciyes Kış Sporları ve Turizm Merkezine Yönelik Bir Değerlendirme. Erciyes Akademi, 35(4), 134-1337.
6. Duran, R. (2020). Arif Hikmet Koyunoğlu (1889-1982): Mimar ve fotoğrafçı. Atatürk Ansiklopedisi. https://yeni.ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/870/Arif-Hikmet-Koyuno%C4%9Flu-(1889-1982)
7. EJDER3200 (2021). Palandöken Planlama ve Yatırım Süreci. https://www.ejder3200.com/Main/BlogDetay/23/PALANDOKEN-PLANLAMA-VE-YATIRIM-SURECI-
8. Erciyes Kayak Merkezi (2025). Erciyes kayak Merkezi Kış & Yaz Dağ Aktiviteleri Kataloğu. https://www.kayserierciyes.com.tr/kataloglar

9. Erten, S. & Gündüz, S. (2011). Peyzaj Planlama ve Kentsel Tasarımda Koruma-Kullanma için Yeni Bir Sistem Yaklaşımı Önerisi: Uludağ Milli Parkı ve “Rejenerasyon”. Megaron, 6(2), 109-122.
10. ETSO (2023). Erzurum Ticaret ve Sanayi Odası 2023-2026 Stratejik Plan.
11. Evren, S. (2023). Bir Cumhuriyet Projesi Olarak Türkiye’de Kış Turizmi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, (Cumhuriyetin 100. Yılında Türk Turizmi Özel Sayısı – 1923 – 2023), 34(3), 163-175.
12. Gürer, N. & Eke, F. (2012). Dağlık Alanlarda Turizm ve Ekonomik Kalkınma İlişkisinin Sürdürülebilirlik Göstergeleri ile İrdelenmesinde Bir Yöntem Önerisi; Erzurum, Erzincan, Bayburt Bölgesi Örneği. Gazi Ünversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 27(1), 125-133.
13. KUDAKA (2018). Erzurum Kış Turizmi Değerlendirme Raporu, Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/e4520-erzurum-kis-turizmi-degerlendirme-raporu.pdf
14. Özyıldıran, G. (2022). Geçmişten Günümüze Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yerleşkesi ve Yapılarının Mimari Gelişimi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 58, 190-217.
15. Subaşı, B. & Özyıldıran, G. (2025). Doğu Anadolu Bölgesinde Kış Turizmi Potansiyelleri ve Yapıları: Erzurum Palandöken ve Van Abalı Örnekleri. IWACT 9th International West Asia Congress of Tourism Research, Abstract Book, 252-253.
16. Türk, F. N. & Öztürk Kurtaslan, B. (2022). Van Gölü Çevresinin Turizm ve Rekreasyonel Kullanım Açısından İncelenmesi. International Conference on Sustainable Cities and Urban Landscapes (ICSULA 2022), Konya, 455-477.
17. Türkiye Kayak Federasyonu (2025). Tarihçe. https://tkf.org.tr/tarihce/
18. Türkiye Kültür Portalı (2025). Kar Kayağı - Gevaş Abalı Kayak Merkezi – Van. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/van/turizmaktiviteleri/gevas-abali-kayak-merkezi
19. Van Büyükşehir Belediyesi (2025). Abalı Kayak Merkezi. https://van.bel.tr/Syf/abali-kayak-merkezi.html
20. Van İpekyolu Belediyesi (2025). Abalı Kayak Tesisleri. https://kentrehberi.ipekyolu.bel.tr/gezilecek-yerler/dogal-alanlar/abali-kayak-tesisleri/43