İnanç Turizmi ve Toplumsal Hafıza İlişkisi

Öz

Bireylerin olduğu gibi toplumların da geçmişle bağ kurmasına imkân tanıyan hafıza, toplulukların dünü ile bugününü birbirine bağlayarak geleceği inşa etmelerine imkân tanımaktadır. Çünkü bugün, ancak dünün var ettiği dini, kültürel, tarihi ve sosyal değerler üzerinden inşa edilebilmektedir. İnsanlığın tarihsel birikimini geleceğe aktarmada ve bir süreklilik dâhilinde onu yeniden kurmasına imkân tanıyan toplumsal hafıza, inanç turizmiyle de yakın bir temas halindedir. Zira, insanların bir yere seyahat etmesini sağlayan başlıca motivasyon kaynaklarından biri olan inanç, toplum hafızasını kuran, koruyan, aktaran ve hatırlatan en eski sosyal kurumdur. Bununla birlikte inançların veya dinlerin kolektif gruplara özgü olduğu ve bu gruplar için hatırlatma ve yeniden inşa görevi gördüğü de unutulmamalıdır. Ayrıca inanç/din hafızası tüm toplumlarda canlı ve etkili olduğu (Assmann, 2018) gibi güçlü bir sosyal aidiyetlik yaratmaktadır. Söz konusu bu duygu turizme konu olmaktadır. Nitekim turizmin tarihine bakıldığında, insanların seyahat kararı üzerinde belirleyici olan en eski çekiciliklerden birinin inanç turizmine konu olan mekânlar olduğu görülecektir. Bu noktada hem turizm hem de hafıza çalışmalarının aynı bağlamda buluşturan inanç, turizmde hafıza çalışmaları için uygun bir zemin sağlamaktadır. Çünkü inanç turizminin bağlamını oluşturan din ve inanca konu olan unsurlar, toplumların kültürü, gelenekleri, anlatıları, yaşama tarzları, davranış kalıpları, hayat algılayışları, mekân düzenlemeleri, insan ve mekân adlandırmaları gibi birçok unsur üzerinde ciddi etkilere sahiptir. Ve bu açıdan, toplumsal hafızanın inşasında belirleyici olan güçlü bir etkendir. Toplumsal hafızayı inanç turizmi üzerinden okumayı amaçlayan bu çalışma bir literatür çalışmasıdır. Bu bağlamda, inanç turizmi ile toplumsal hafızanın kesiştiği ve birbirini etkilediği noktalar bir literatür incelemesine tabi tutulmuş ve tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İnanç
• İnanç Turizmi
• Toplumsal Hafıza

The Relationship between Faith Tourism and Social Memory

Öz

Memory, which enables individuals and societies to connect with the past, enables communities to build the future by linking their past and present. Today can only be built on the religious, cultural, historical and social values created by yesterday. Social memory, which allows humanity to transfer its historical accumulation to the future and to rebuild it within a continuity, is also closely linked to faith tourism. In fact, faith, which is one of the main motivations for people to travel to a place, is the oldest social institution that creates, protects, transmits and reminds the memory of society. However, it should not be forgotten that beliefs or religions are specific to collective groups and serve as a reminder and reconstruction for these groups. Furthermore, the memory of faith/religion is alive and effective in all societies (Assmann, 2018) and creates a strong sense of social belonging. This feeling is the subject of tourism. Indeed, if we look at the history of tourism, we will see that one of the oldest attractions that determine people's travel decisions are the places that are the subject of faith tourism. At this point, faith, which brings together both tourism and memory studies in the same context, provides a suitable ground for memory studies in tourism. Because the elements of religion and faith that form the context of faith tourism have serious effects on many elements such as the culture of societies, traditions, narratives, lifestyles, behavioral patterns, perceptions of life, spatial arrangements, naming of people and places. From this perspective, it is a powerful factor in the construction of social memory. This study, which aims to read social memory through religious tourism, is a literature study. In this context, the points where religious tourism and social memory intersect and affect each other were subjected to a comprehensive literature review and discussed.

Anahtar Kelimeler

• Faith
• Faith Tourism
• Collective Memory

Kaynakça

1. Ahmed, R., & Hertzog A. (2016). Tourism, Memory and Place in a Globalizing World. Tourism and Hospitality Research,16 (3), 201–205. doi: 10.1177/1467358416641254.
2. Ahmed, R., & Hertzog A. (2018). Itineraries of the Great War and the rise of the local on the Western Front: Memory, commemoration and the shifting regimes of remembrance tourism. Memory Studies, 13(6), 1-17, Doi:10.1177/1750698018784117
3. Aksoy, M. (2001). Türkiye’de İnanç Turizmine Genel Bir Bakış ve Hristiyanlığın Seyahate Verdiği Önem. 2000 yılında Hristiyanlık (Dünü, Bugünü ve Geleceği)(417–431) içinde. Dinler Tarihi Derneği Yayınları.
4. Akşit, C. (2017). Dinler Tarihi, İstanbul: Kamer Yayınları.
5. Alaeddinoğlu, F. & Okudum, R. (2015). Van’da Alternatif Bir Turizm Çeşidi İnanç Turizmi ve Akdamar Kilisesini Ziyaret Eden Turistlerin Beklentileri. Coğrafyacılar Derneği Uluslararası Kongresi Bildiriler Kitabı (21-23 Mayıs 2015), Ankara: Gazi Üniversitesi.
6. Alaeddinoğlu, F., & Aliağaoğlu, A., (2007). Savaş Alanları Turizmine Tipik Bir Örnek: Büyük Taarruz ve Başkomutan Tarihî Milli Parkı. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 18 ( 2), 215-225.
7. Assmann, J. (2018). Kültürel Bellek (Çev. Ayşe Tekin), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
8. Atik, A. & Bilginer Erdoğan, Ş. (2014). Toplumsal Bellek ve Medya. Atatürk İletişim Dergisi, 2, 1-16.

9. Avcıoğlu, S. S. & Akın, O. (2017). Kolektif bellek ve Kentsel Mekân Algısı Bağlamında İstanbul. İdealkent Dergisi, 8(22), 423-450.
10. Ayaz, N., & Eren, M., (2020). Türkiye’de İnanç Turizmi Üzerine Nitel Bir Araştırma. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2), 284-300.
11. Bajc, V. (2006). Collective Memory and Tourism: Globalizing Transmission through Localized Experience. Journeys, 7(2), 1–14.
12. Bilgin, A. (2014). Din, Dindar, Dindarlık: Özeleştirel Bir Değerlendirme. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 75-84.
13. Bosch, T.E., (2016). Memory Studies, A brief concept paper. Working Paper. United Kingdom: Media, Conflict and Democratisation (MeCoDEM).
14. Bozkurt, E. (2017). Din Kavramı. Havâss Dergisi, 1, 34-55.
15. Grimwood, B. S. R., & Johnson, C. W. (2019). Collective memory work as an unsettling methodology in tourism. Tourism Geographies, 23(1–2), 11–32. https\://doi.org/10.1080/14616688.2019.1619823
16. Brown, A. D., Kouri, N., Hirst, W. (2012). Memory’s Malleability: Its Role in Shaping Collective Memory and Social Identity. Frontiers in Psychology, 1-3. doi:10.3389/fpsyg.2012.00257
17. Cangöz, B., (2005). Geçmişten Günümüze Belleği Açıklamaya Yönelik Yaklaşımlara Kısa Bir Bakış. Hacettepe Üniversite Edebiyat Fakültesi Dergisi, 22 (1), 51-62.
18. Connerton, P. (2021). Modernite Nasıl Unutturur. (Çev. Kübra Kelebekoğlu). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
19. Çelik, C. (2017). Toplumsal Hafızanın İnşasında İsimler. Sosyoloji Divanı, 5(10), 63-75.
20. Deniz, A., Özgür, E. M., & Öksüz, M. (2018). The effects of religious places on collective memory: The case of Istanbul Hagios Panteleimon Orthodox Church. International Journal of Geography and Geography Education, 39, 171-188
21. Dinçer, H. F. (2022). Kur’an’da Hatırlatma Unsurları Olarak Ritüeller, Mekân, Zaman ve Olaylar. Journal of Analytic Divinity, 6(1), 316-336
22. Emery, M. & Flora, C., (2006). Spiraling-up. Mapping community transformation with community capitals framework. Community Dev. 31, 19-35
23. Eroğlu Bilgin, S., & Yılmaz, E., (2023). Geleneksel Antep İşi Nakışlarda Toplumsal Belleğin İzleri: Bebekli Motif. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 375-400.
24. Gözgeç, M., H. & Küçükaltan, E., G. (2019). İnanç Turizmi Kapsamında Kadınların Beklenti ve Deneyimlerinin Analizi: Birgivi Türbesi Örneği. İşletme Fakültesi Dergisi, 20 (2), 473-498.
25. Gülbetekin, M. (2017). Mekânın Hafızası Yer Adları. Ankara: Hitabevi Yayıncılık
26. Güneş, A., (2014). Sosyolojik Olarak Din ve Toplum İlişkileri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24 (1), 153-164.
27. Gürsoy, Ş., & Çapcıoğlu, İ. (2006-2009). Din-Kimlik İlişkisi Üzerine. Toplum Bilimleri Dergisi, 1‐3: 115‐120.
28. Halbwaschs, M. (2021). Kolektif Bellek (Çev. Banu Barış). Ankara: Heretik Yayınları
29. Halbwaschs, M. (2022). Toplumsal Hafızanın Çerçeveleri (Çev. Büşra Uçar). Ankara: Heretik Yayınları.
30. Harunoğulları, M. (2016). Kilis’in İnanç Turizmi Potansiyeli ve Kutsal Mekânları. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(21), 177-210.
31. Henderson, J. C. (2003). Managing Tourism and Islam in Peninsular Malaysia. Tourism Management, 24, 447–456.
32. Hervieu Leger, D., (2000). Religlon as a Chain of Memory (fr. Siman Lee), Cambrldge: Pollty Press.
33. Iles, J., (2006) Recalling the ghosts of War: performing tourism on the battlefields of the Western Front. Text and Performance Quarterly, 26(2),162–180.
34. Iliev, D. (2020). The evolution of religious tourism: Concept, segmentation and development of new identities. Journal of Hospitality and Tourism Management, 45, 131–140. doi: 10.1016/j.jhtm.2020.07.012
35. İnce, G. B. (2010). Medya ve Toplumsal Hafıza. Kültür ve İletişim Dergisi, 13(1), 9-29.
36. Karaarslan F. (2014). Modern Dünyada Toplumsal Hafıza ve Dönüşümü. (Doktora Tezi). Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
37. Karaoğlan, S. & Duman, M. Z. (2017). Dini inanç ve tutumların doğurganlık üzerindeki etkileri (Van ili örneği). Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(50), 392-404
38. Kaynak, İ.H & Sezgin, M., (2014). İnanç Turizmi Kapsamında Dinlerde Seyahat. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 10 (1-2), 349-360.
39. Kaynak, İ.H. (2014). İnanç Turizminin Medeniyetler Arası İşbirliğine Etkileri: Türkiye Örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 13(1-2), 119-126.
40. Kaynak, İ.H. (2016). Dinlerde Kutsal Zaman ve Mekânın Tarihsel Yapısının Fenomenolojik Algısı. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (SUTAD), 39, 443-455. [https://doi.org/10.21563/sutad.187023.](https://doi.org/10.21563/sutad.187023.)
41. Kervankıran, İ. & Çalışırım, O. (2022). Müzeler ve Toplumsal Hafıza İlişkisi: Süleyman Demirel Demokrasi ve Kalkınma Müzesi Örneği. International Journal of Geography and Geography Education (45), 114-133.
42. Küçük, M.A. (2013). Din-Turizm Çerçevesinde Yahudilikte, Hristiyanlıkta ve İslamiyette Hac Uygulamasına Genel Bakış. Dini Araştırmalar Dergisi, 16(42), 101-128.
43. Leite, N., (2005). Travels to an Ancestral Past: On Diasporic Tourism, Embodied Memory, and Identity.Antropológicas
44. MacDonald, S. (2008). Memory, Materiality and Tourism. Braasch, B., (Ed). Major Concepts in Tourism Research- Memory içinde (3-45). Büyük Britanya: Leeds Metropolitan University.
45. Mancinelli, F., & Palou Rubio, S. (2016). Editorial: Tourism and the Place of Memory. Int. J. Tourism Anthropology, 5, 3(4) 165-171.
46. Marschall, S. (2012). Tourism and Memory. Annals of Tourism Research, 39 (4), 2216-2219.
47. Marschall, S. (2014). Tourism and remembrance: the journey into the self and its past. Journal of Tourism and Cultural Change, 12:4, 335-348, DOI: 10.1080/14766825.2014.890208
48. Murry, M. & Brain G. (1997) “Exploring the Dialectics of Route-Based Tourism: the Camino de Santiago”, Tourism Management.
49. Nora, P. (2006). Hafıza Mekânları. (Çev. M. E. Özcan). Ankara: Dost Kitabevi Yay
50. Nora, P., (2022). Hafıza Mekânları. (Çev. M. E. Özcan). Ankara: Doğu-Batı Yayınları.
51. Okumuş, E., (2014). Din ve Sosyalleşme. International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(11), 429-454.
52. Olcay, A. & Albuz, N., (2016). “İnanç Turizmi ve Türkiye’nin Tanıtımına Katkısı”. Uluslararası Tanıtımda Medya ve Türkiye içinde (197-229), Ed. Mehmet Özdemir.Bursa: Dora Yayıncılık.
53. Orianne J-F & Eustache F (2023) Collective memory: between individual systems of consciousness and social systems. Front. Psychol. 14:1238272. doi: 10.3389/fpsyg.2023.1238272.
54. Özdemir, Y. (2005). Wechsler Bellek Ölçeği -III Mantıksal Bellek ve İşitsel Gecikmeli Tanıma Alttestlerinin Türkçe Geçerlik, Güvenirlik Ön Çalışması. (Yüksek Lisans Tezi). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Sağlık Bilimler Enstitüsü
55. Prager, J., (2001). “Psychology of Collective Memory.” Neil J. Smelser and Paul B. Baltes (Ed), International Encyclopedia of the Social and Behavioral Sciences içinde (2223–27), Oxford, England: Elsevier
56. Raj, R. & Morpeth, N. D. (2007). Religious tourism and pilgrimage festivals management: An international perspective. Wallingford: CABI.
57. Rizzuto, A.M., (2001). Religious Development Beyond the Modern Paradigm Discussion: The Psychoanalytic Point of View. International Journal for the Psychology of Religion, 11(3), 201–214. doi:10.1207/s15327582ijpr1103_06
58. Rossano, M. J., (2006). The Religious Mind and the Evolution of Religion. In Review of General Psychology, 10(4), 346-364.
59. Sakaranaho, T., (2011). Religion and the Study of Social Memory. Finnish Society for the Study of Religion, 47(2), 135-158.
60. Stroumsa, G. G. (2016). Religious memory, between orality and writing. Memory Studies, 9(3), 332–340. doi:10.1177/1750698016645271
61. Tanrıverdi, A., (2020). Din ve Kültür İlişkkisine Sosyolojik Bir Bakış. International Social Sciences Studies Journal, 7(76), 189-200.
62. Turan, Y. (2020). Kutsalın Ziyareti: İnanç Turizminin Altında Yatan Güdüler ve Karadeniz Bölgesi İnanç Turizmi Potansiyeli. ODÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 10 (1), 153-163.
63. Urbaniak J., (2015). Religion as memory: How has the continuity of tradition produced collective meanings?–Part one. HTS Teologiese Studies/Theological Studies, 71(3), 1-8, htp\://dx.doi.org/10.4102/hts. v71i3.2815.
64. Urry, J., (2015). Mekânları Tüketmek. (Çev. R. G. Öğdül). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
65. Usta, Ö.,( 2001), Genel Turizm, İzmir. Anadolu Matbaacılık
66. Wach, J. (1987). Din Sosyolojisine Giriş (Çev. Battal İnandı), Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
67. Winter, C., (2009). Tourism, Social Memory and The Great War. Annals of Tourism Research, 36 (4) 607–626, doi: 10.1016/j.annals.2009.05.002
68. Yavuzer, H. & Cihan, E., (2023). Din ve Toplum İlişkisi. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 6(4), 109-124.
69. Yeneroğlu Kutbay E., & Aykac, A. (2016). Battlefield Tourism at Gallipoli: The Revival of Collective Memory, the Construction of National Identity and the Making of a Long-distance Tourism Network. Almatourism- Journal of Tourism, Culture and Territorial Development, 7(5), 61–83. [https://doi.org/10.6092/issn.2036-5195/6382](https://doi.org/10.6092/issn.2036-5195/6382).
70. Yüksel, Y. F. & Baykal, F. (2022). İnanç Turizmine Genel Bir Bakış ve İzmir İçin Analitik Yaklaşımlar. Eastern Geographical Review, 27,1-18. doi: 10.5152/EGJ.2022.975260.
71. Zaman, M. (2005). Türkiye’nin Önemli İnanç Turizmi Merkezlerinden Biri: Sumela (Meryemana) Manastırı, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 1-24.