ETİK İLKELER

JATOS (Journal of Academic Tourism Studies), bilimsel araştırma ve yayın süreçlerinde dürüstlük, şeffaflık, hesap verebilirlik ve akademik etik ilkelerine bağlılığı en üst düzeyde tutmayı taahhüt eder. Dergi, bilimsel yayıncılıkta etik davranış standartlarını belirleyen Committee on Publication Ethics (COPE), International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) ve ilgili uluslararası indeksleme kuruluşlarının (TR Dizin, DOAJ, Scopus, Web of Science) etik ilkelerini esas alır.

Etik Kurul İzni

İnsan katılımcılarından veri toplanmasını içeren araştırmalar, anket, ölçek uygulamaları, görüşme, odak grup görüşmeleri, deneysel çalışmalar, gözlem, psikolojik testler, biyolojik örnekler veya kişisel verilerin işlendiği tüm araştırmalar için ilgili kurum veya kuruluşlardan alınmış Etik Kurul Onayı zorunludur.

Etik kurul izni gerektiren çalışmaların dergiye gönderimi sırasında, etik kurul kararı (tarih ve karar numarasını içeren resmi belge) dergi sistemine yüklenmeli ve makalenin "Yöntem" bölümünde etik kurul onayına ilişkin açıklama belirtilmelidir.

Derleme makaleleri, meta-analiz ve meta-sentez çalışmaları, kavramsal çalışmalar, kitap incelemeleri, editöre mektuplar, kamuya açık veri tabanlarının yeniden analizine dayalı araştırmalar ve insan katılımcılarından doğrudan veri toplanmasını içermeyen doküman incelemeleri genel olarak etik kurul izni gerektirmemektedir.

Ancak etik kurul izni gerekmeyen çalışmalar için de yazar(lar), makale gönderimi sırasında “Etik Kurul İzni Gerektirmediğine İlişkin Beyan Formu” doldurarak sisteme yüklemekle yükümlüdür. Beyan formunda çalışmanın neden etik kurul izni kapsamı dışında kaldığı açık ve gerekçeli şekilde belirtilmelidir.

Etik kurul belgesi veya çalışmanın etik kurul izni gerektirmediğine ilişkin beyan formu dergi sistemine yüklenmeyen çalışmalar değerlendirme sürecine alınmaz.

Araştırma Etiği

Araştırma etiği kapsamında yazarlar;

• araştırmaya katılımın gönüllülük esasına dayanmasını sağlamak,

• gerektiğinde aydınlatılmış onam almak,

• katılımcıların özel yaşamını ve kişisel verilerini korumak,

• araştırma verilerini doğru biçimde toplamak ve raporlamak,

• hiçbir şekilde veri uydurmamak, değiştirmemek veya seçici raporlama yapmamak,

• araştırma sürecini dürüstlük ve bilimsel bütünlük ilkelerine uygun yürütmek

zorundadır.

Yayın Etiği

JATOS aşağıdaki etik ihlalleri kesinlikle kabul etmez. Etik ihlal şüphesi bulunan durumlarda; yazarlardan açıklama talep edilir, gerekli görüldüğünde kurumlarla iletişime geçilir, bağımsız uzman görüşü alınabilir ve yayın süreci durdurulabilir. İhlalin doğrulanması halinde makale reddedilir veya yayımlanmış ise geri çekilir.

• İntihal (Plagiarism): Başkalarına ait fikir, yöntem, veri, bulgu, şekil, tablo veya metinlerin uygun atıf yapılmaksızın kısmen veya tamamen kendi eseri gibi sunulması.

• Veri Çarpıtma (Falsification): Araştırma verilerinin, analizlerin, yöntemlerin veya bulguların araştırmanın gerçek sonuçlarını değiştirecek şekilde manipüle edilmesi, değiştirilmesi, seçici olarak sunulması ya da gizlenmesi.

• Mükerrer Yayın (Duplicate Publication): Aynı veya büyük ölçüde benzer içerikteki bir araştırmanın, gerekli açıklama yapılmaksızın birden fazla dergide veya yayın organında yayımlanması ya da değerlendirmeye gönderilmesi.

• Dilimleme (Salami Publication): Tek bir araştırmadan elde edilen bütüncül sonuçların bilimsel gerekçe olmaksızın küçük parçalara ayrılarak birden fazla yayın şeklinde sunulması.

• Haksız Yazarlık (Gift/Honorary Authorship): Araştırmaya bilimsel açıdan anlamlı katkısı bulunmayan kişilerin yazar olarak gösterilmesi veya yazarlık ölçütlerini karşılamayan kişilere çeşitli nedenlerle yazarlık hakkı verilmesi.

• Hayalet Yazarlık (Ghost Authorship): Araştırmanın tasarımı, yürütülmesi veya makalenin yazımına önemli katkı sağlamasına rağmen yazarlık ölçütlerini karşılayan kişi veya kişilerin yazar listesine dâhil edilmemesi.

• Çarpıtılmış Kaynak Gösterimi (Misleading or Inappropriate Citation): Bilimsel katkıyı olduğundan farklı göstermek amacıyla ilgisiz, yanlış, eksik veya yanıltıcı kaynaklara atıf yapılması; kullanılmayan kaynakların kullanılmış gibi gösterilmesi ya da gereksiz ve aşırı öz-atıf veya karşılıklı atıf uygulamalarıyla atıf sayılarının yapay olarak artırılması.

• Çıkar Çatışmasının Gizlenmesi (Undisclosed Conflict of Interest): Araştırmanın planlanması, yürütülmesi, değerlendirilmesi veya yayımlanmasını etkileyebilecek mali, kurumsal, mesleki veya kişisel ilişkilerin editöre ve okuyuculara beyan edilmemesi.

Benzerlik Denetimi

JATOS'a gönderilen tüm makaleler editöryal ön inceleme aşamasında benzerlik tespit yazılımları aracılığıyla kontrol edilir. Dergi politikası gereği benzerlik oranının kaynakça ve özet hariç bırakılmak üzere her bir benzerlik oranının %2'yi toplam benzerlik oranının da %15’i geçmemesi beklenmektedir.

Benzerlik oranı tek başına kabul veya ret ölçütü değildir. Editör Kurulu; benzerliğin niteliğini, kaynak gösterim biçimini, metindeki özgün katkıyı birlikte değerlendirerek karar verir.

Yayınlarda Yapay Zeka Kullanımı

JATOS (Journal of Academic Tourism Studies), bilimsel araştırmalarda ve akademik yazım süreçlerinde yapay zekâ (Artificial Intelligence-AI) destekli araçların kullanımının giderek yaygınlaştığını kabul etmekte; ancak bu araçların kullanımının bilimsel dürüstlük, araştırma etiği, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde gerçekleştirilmesini zorunlu görmektedir.

Yazarlar, yapay zekâ destekli araçlardan aşağıdaki amaçlarla yararlanabilirler:

• Dil bilgisi, yazım ve imla düzeltmeleri,

• Akademik anlatımın geliştirilmesi,

• Metnin okunabilirliğinin artırılması,

• Başlık, özet veya anahtar kelimelerin geliştirilmesine yardımcı olunması,

• Programlama kodlarının açıklanması veya geliştirilmesi,

• Veri analizi süreçlerinde araştırmacı tarafından doğrulanmak koşuluyla teknik destek sağlanması,

• Görsel düzenleme veya şekil tasarımına yardımcı olunması.

Yazarlar, makalenin hazırlanması yapay zekâ araçlarından yararlanmışlarsa bunu şeffaflık ilkesi gereği makale içinde açıklamalıdır. Beyanda kullanılan yapay zekâ aracının adı, sürümü, kullanım amacı, yapay zekânın hangi aşamada kullanıldığı, yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin yazarlar tarafından doğrulandığı ve nihai sorumluluğun yazarlara ait olduğu belirtilmelidir.

Hakemler, değerlendirmek üzere kendilerine gönderilen makaleleri veya bu makalelere ait herhangi bir bölümü, yazarların fikrî mülkiyet haklarını ve gizliliği korumak amacıyla, üretken yapay zekâ araçlarına yüklememelidir.

Yazarlık İlkeleri

YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile COPE ilkeleri doğrultusunda yazar olarak gösterilen her kişi çalışmaya önemli düzeyde akademik katkı sağlamış olmalıdır.

Sadece finansman sağlamak, veri toplama sürecine teknik destek vermek veya idari görev üstlenmek tek başına yazarlık hakkı doğurmaz.

Çalışmalarda yapay zekâ sistemleri (dil modelleri, sohbet robotları veya diğer üretken yapay zekâ araçları) hukuken ve etik açıdan sorumlu tutulamayacağı için yazar olarak gösterilemez. Makalenin bilimsel ve etik sorumluluğu tamamen yazarlara aittir.

Makalenin belirli yönlerine katkı sağlayan kişiler veya kurumlar varsa, bu bilgilerin teşekkür bölümünde belirtilmesi gerekir.

Çıkar Çatışması ve Finansman

Yazarlar, editörler ve hakemler değerlendirme sürecini etkileyebilecek her türlü mali, kurumsal veya kişisel çıkar çatışmasını editöre bildirmekle yükümlüdür.

Varsa; proje desteği, araştırma fonu, kurum desteği, sponsorluk bilgileri makalede açıkça belirtilmelidir.

Yazar Beyanı

Makale gönderen tüm yazarlar;

• çalışmanın özgün olduğunu,

• daha önce yayımlanmadığını ve başka bir dergiye yayınlanmak üzere değerlendirilmediğini,

• araştırmanın bilimsel araştırma ve yayın etiğine uygun olarak yürütüldüğünü,

• etik kurul onayı gerektiren araştırmalarda gerekli izinlerin alındığını ve etik kurul belgesinin sisteme yüklendiğini,

• etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalarda Etik Kurul İzni Gerektirmediğine İlişkin Beyan Formu'nun sisteme yüklendiğini,

• yazarların makalenin son hâlini onayladığını,

• çıkar çatışmalarını eksiksiz beyan ettiklerini

kabul ve taahhüt eder.

Bu yükümlülüklerin ihlal edilmesi durumunda doğabilecek tüm hukuki, idari ve etik sorumluluk yazarlara aittir.

SORUMLULUKLAR

Yazar Sorumlulukları

JATOS'a gönderilen tüm çalışmaların bilimsel, etik ve hukuki sorumluluğu yazarlara aittir. Yazarlar, araştırmanın tasarımından verilerin analizine, yorumlanmasından raporlanmasına kadar tüm süreçleri bilimsel dürüstlük ilkelerine uygun şekilde yürütmekle yükümlüdür. Makalede sunulan bilgi, bulgu, yorum ve sonuçların doğruluğundan yazarlar sorumludur. Makaleye yalnızca araştırmaya anlamlı bilimsel katkı sağlayan kişiler yazar olarak dâhil edilmeli; tüm yazarlar çalışmanın son hâlini görmeli ve yayımlanmasını onaylamalıdır. Makale değerlendirme sürecinde editör veya hakemler tarafından talep edilen açıklama, veri veya belgeler makul süre içerisinde sunulmalıdır. Yazarlar, yayımlanmış çalışmalarında önemli bir hata veya etik sorun tespit etmeleri durumunda bunu gecikmeksizin editöre bildirmek ve gerekli düzeltme veya geri çekme sürecinde iş birliği yapmakla yükümlüdür. Değerlendirme süreci boyunca editörlerle kurulan tüm iletişimde dürüst, saygılı ve şeffaf davranılması esastır.

Editör Sorumlulukları

JATOS editörleri, tüm değerlendirme süreçlerini bilimsel kalite, tarafsızlık, şeffaflık ve gizlilik ilkeleri doğrultusunda yürütür. Editöryal kararlar yalnızca çalışmanın akademik niteliği, özgünlüğü, yöntemi ve derginin kapsamına uygunluğu dikkate alınarak verilir; yazarların kimliği, kurumu, unvanı, cinsiyeti, milliyeti, siyasi veya dini görüşleri değerlendirme sürecini etkilemez. Editörler, hakem seçimini uzmanlık alanı ve tarafsızlık ilkelerine göre gerçekleştirir; değerlendirme sürecinin zamanında ve etik kurallara uygun şekilde yürütülmesini sağlar. Etik ihlal şüphesi bulunan durumlarda COPE ilkeleri doğrultusunda gerekli incelemeleri yürütür ve gerektiğinde düzeltme, geri çekme veya diğer editöryal işlemleri gerçekleştirir. Editörler, değerlendirme sürecinde elde edilen tüm bilgi ve belgelerin gizliliğini korur, yayımlanmamış çalışmalardaki bilgileri kişisel çıkar amacıyla kullanmaz ve olası çıkar çatışmalarından kaçınır.

Hakem Sorumlulukları

Hakemler, değerlendirmeyi bilimsel uzmanlık alanları kapsamında, tarafsız, yapıcı, nesnel ve gizlilik ilkelerine uygun şekilde yürütmekle yükümlüdür. Değerlendirme sürecinde kişisel görüşler yerine bilimsel kanıt ve akademik gerekçelere dayalı değerlendirme yapılmalı; yazarların kişiliğine yönelik ifadelerden kaçınılmalıdır. Hakemler, değerlendirmeyi kabul ettikten sonra makul süre içerisinde tamamlamalı; değerlendirmeyi engelleyecek bir durum oluştuğunda editörü gecikmeden bilgilendirmelidir. İncelenen makalelerde fark edilen olası etik ihlaller, önemli benzerlikler veya yayımlanmış çalışmalarla dikkat çekici örtüşmeler editöre bildirilmelidir. Hakemler, değerlendirme sürecinde eriştikleri bilgi ve belgeleri gizli tutmalı, üçüncü kişilerle paylaşmamalı ve kişisel veya akademik çıkar amacıyla kullanmamalıdır. Ayrıca, tarafsız değerlendirme yapmalarını engelleyebilecek herhangi bir çıkar çatışması bulunduğunda hakemlik görevini kabul etmemelidir.