Çocuklara Türkçe Öğretiminde Çizgi Film Kullanımı: Yusufname Örneği

Öz

“Yusufname” adlı çizgi filmde yer alan sosyokültürel unsurların dağılımını tespit etmek amacıyla yapılan çalışmada doküman analizi deseni kullanılmıştır. İncelenecek çizgi filmi seçmek için öncelikle Televizyon İzleme Araştırmaları Komitesinin (TİAK) 2023 yılı raporu incelenmiştir. Rapora göre en çok izlenen çocuk kanalında yani TRT Çocuk kanalında yer alan çizgi filmlerin listesine internet üzerinden erişilmiştir. Yapılan ön izlemelerde farklı sosyokültürel ögeler içeren, daha önce incelenmemiş olan “Yusufname” adlı yapım incelenmek üzere seçilmiştir. Bu amaçla, kurgunun seçilen altı bölümü, Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Programı’nda yer alan sosyokültürel unsurlar tasnifinde belirtilen günlük yaşam, yaşam koşulları, kişiler arası ilişkiler, değerler, inançlar ve tutumlar, sosyal gelenekler, beden dili ile ritüeller/geleneksel davranışlar başlıkları çerçevesinde betimsel olarak analiz edilmiştir. “Yusufname” adlı çizgi filmde yer alan sosyokültürel unsurların dağılımını tespit etmek amacıyla yapılan çalışmada sosyokültürel ögelerin çoktan aza dağılımının: kişiler arası ilişkiler, değerler, inançlar ve tutumlar, günlük yaşam, sosyal gelenekler, yaşam koşulları şeklinde olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte beden dili, ritüeller/geleneksel davranışlar başlıkları özelinde veriye rastlanmamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuklara Türkçe öğretimi
• kültür aktarımı
• dil öğretimi
• çizgi filmler

The Use of Cartoons in Teaching Turkish to Children: The Example of Yusufname

Öz

This study, conducted to reveal the distribution of socio-cultural elements in the animated film "Yusufname," utilized a document analysis design. To select the animated film to be examined, the 2023 report of the Television Viewing Research Committee (TİAK) was first reviewed. According to the report, a list of animated films broadcast on the most-watched children's channel, TRT Çocuk, was accessed online. During the previews, the production "Yusufname," which contains diverse socio-cultural elements and had not been previously examined, was chosen for analysis. For this purpose, six selected episodes of the film were descriptively analysed within the framework of the socio-cultural elements’ classification in the Turkish as a Foreign Language Teaching Program, specifically focusing on daily life, living conditions, interpersonal relationships, values, beliefs and attitudes, social traditions, body language, and rituals/traditional behaviours. The study aimed to find out the distribution of socio-cultural elements in the animated film "Yusufname," examining the distribution of socio-cultural elements from most to least: interpersonal relationships, values, beliefs and attitudes, daily life, social traditions. Results show that the data was related to living conditions. However, no data was found specifically regarding body language and rituals/traditional behaviours.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Turkish to children
• cultural tranmission
• language teaching
• cartoons

Kaynakça

1. Akdoğan, D. S. (2023). Okuma eğitimi açısından çizgi filmlerin incelenmesi. BUGU Dil ve Eğitim Dergisi, 4(2), 211–223. https://doi.org/10.46321/bugu.124
2. Anderson, D. R., Huston, A. C., Schmitt, K. L., Linebarger, D. L., & Wright, J. C. (2001). Early childhood television viewing and adolescent behavior: The recontact study. Monographs of the Society for Research in Child Development, 66(1), 1–147. https://doi.org/10.1111/1540-5834.00120
3. Atmaca, K. B. (2023). Ortaokul ders kitaplarında türkülerle kültür aktarımı ve değer kazanımı [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi. Ay Yüzügüldü, M., Kavak, E., & Sarıal, N. E. (2025). Farklı kültürlerde çizgi filmlerin analizi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 10(1), 27–35. https://doi.org/10.37754/ijeces.1624247
4. Bedük, M. (2023). Türkçenin yabancı bir dil olarak öğretiminde kültür aktarımı: Babam ve Oğlum filmi örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
5. Birdal, R. (2023). Yabancı dil eğitiminde masalların kültür aktarımındaki rolü ve önemi: Bir masal örneği Rapunzel [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
6. Calvert, S. L. (2008). Children as consumers: advertising and marketing. The Future of Children, 18(1), 205–234. https://doi.org/10.1353/foc.0.0001
7. Cerrah Özsevgeç, L., & Saka, A. (2018). Çocukların izledikleri çizgi filmler ve bu tercihlerinin karakterleri ile ilişkisi. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 725–734. https://doi.org/10.21733/ibad.452142
8. Coşkun, Y., & Önem, A. (2024). Okul öncesi dönem çocuklarının çizgi film karakterleriyle özdeşim kurma eğilimleri. Temel Eğitim Dergisi, 21, 42–54. https://doi.org/10.52105/temelegitim.21.4

9. Çoban, O. (2024). Kültür sanat basımevi İstanbul yabancılar için Türkçe öğretimi ders kitaplarının (B1–B2) kültür aktarımı açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi. Estrada-Chichón, J. L., & Sánchez-Cabrero, R. (2023). Hizmet öncesi erken çocukluk öğretmen eğitiminde kültürel farkındalık: Peppa Pig’deki İngiliz kültürel öğelerinin bir kataloğu. Education Sciences, 13(10), 1021. https://doi.org/10.3390/educsci13101021
10. Fisch, S. M. (2014). Children’s learning from educational television: Sesame Street and beyond. Routledge.
11. Forster, N. (1994). The analysis of company documentation. In C. Cassell & G. Symon (Eds.), Qualitative methods in organizational research: A practical guide (pp. 147–166). Sage.
12. Göçer, A., & Tağman, F. (2024). Anlama becerilerinin geliştirilmesinde çizgi filmlerin kullanılabilirliği üzerine bir araştırma. International Journal of Language Academy, 12(2), 140–153.
13. Gültekin, İ. (2020). Türkçenin yabancı dil olarak öğretim programı. TMV Yayınları.
14. İşbecer, Ö. (2010). Çeviri yoluyla kültür aktarımı: Virginia Woolf öykülerinin değerlendirilmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
15. Kalkan, E. (Yönetmen). (2022). Yusufname [Çizgi Film]. TRT Çocuk; Laciverd Film.
16. Kandemir, İ. G. (2023). Yurt dışında yaşayan iki dilli Türk çocuklarına dijital oyunlarla Türkçe öğretimi ve kültür aktarımı [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
17. Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 71–86. https://izlik.org/JA59EF89MH
18. Kaya, Z., & Uzoğlu, M. (2020). Çizgi filmlerin eğitim alanında kullanılmasıyla ilgili yapılan çalışmaların incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 16(Eğitim ve Toplum Özel Sayısı), 6194–6214. https://doi.org/10.26466/opus.803593
19. Keba Ekinci, D. (2024). Medya ve çocuk bağlamında çizgi filmlerde yer alan şiddet içeriklerinin analizi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, Ö14, 771–793. https://doi.org/10.29000/rumelide.1455135
20. Linebarger, D. L., & Walker, D. (2005). Infants’ and toddlers’ television viewing and language outcomes. American Behavioral Scientist, 48(5), 624–645.
21. Melanlıoğlu, D. (2008). Kültür aktarımı açısından Türkçe öğretim programları. Eğitim ve Bilim, 33(150), 64–73.
22. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
23. Narin, İ. (2025). Çeviri çocuk edebiyatı eserlerinin kültür aktarımındaki rolüne bir örnek: Pollyanna [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
24. Sildir Daşar, E. (2024). Sevilen çizgi karakterlerin değerler açısından incelenmesi (MEB Okul Öncesi Eğitim Programı–2024). Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 9(2), 85–102. https://doi.org/10.37754/ijeces.1495283
25. Songül, S. (1991). Hedef kültürün aktarılmasının amaçları ve öğretim teknikleri. Dil Öğretim Dergisi, 3(1). 43-63.
26. Şimşek, F. (2016). Kültür aktarımı kuramının eleştirisi: Türkiye'nin medenileşme sürecinde çevirinin rolü [Yayınlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi.
27. Taşkın, H., & Boran, T. (2024). Türk kültürünün yeni nesillere aktarımı: TRT Çocuk çizgi filmleri örneği. İletişim ve Diplomasi, 12(25), 25–58. https://doi.org/10.54722/iletisimvediplomasi.1408003
28. Televizyon İzleme Araştırmaları Komitesi A. Ş. (2023). 2023 yılı televizyon izleme davranışları özet verileri. https://tiak.com.tr/upload/dosyalar/olcumun_kunyesi_tr.pdf
29. Ulu, G. (2024). Dede Korkut hikâyeleri çizgi filmi örneğinde yurt dışındaki Türk çocuklarına Türkçe öğretiminde kültür aktarımı [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
30. Uygun, M. (2022). Metropol Yayınları TÖMER yabancılar için Türkçe öğretim seti (A1–A2) ders kitabının yabancılara Türkçe öğretiminde kültür aktarımı bağlamında incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
31. Vardar, Ö. (2023). Yabancılara Türkçe öğretiminde Türk masallarının kültür aktarımında kullanılması üzerine: Az gittik uz gittik masal kitabı örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
32. Wach, E., & Ward, R. (2013). Learning about qualitative document analysis (IDS Practice Paper in Brief No. 13). Institute of Development Studies and Partner Organisations. https://hdl.handle.net/20.500.12413/2989
33. Yeten, G. (2022). Çocuklara Türk kültürünün aktarılmasında çizgi filmlerin yeri ve önemi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4(2), 71–79. https://doi.org/10.54990/okufed.1133866
34. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Seçkin.
35. Yıldırım, T. (2024). Milli değerler ve kültürel öğeler bağlamında çizgi dizilerin incelenmesi: Akıncı. Uluslararası Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırma Dergisi, 11(114), 2503–2514. https://doi.org/10.5281/zenodo.14579694
36. Yılmaz, A., & Yılmaz, Z. (2022). Canım kardeşim çizgi filminin değerler açısından incelenmesi. Pearson Journal, 7(19), 207–213. https://doi.org/10.46872/pj.551
37. Yoğurtçu, M. (2024). Çizgi filmlerde ve çocuk kitaplarında kültür aktarımı [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gaziantep Üniversitesi.