Çocuk Edebiyatında Eleştirel Düşünme Becerileri ve Yeterlilikleri Üzerine Bir Çalışma: Kitaplardan Korkan Çocuk Örneği

Öz

Bu çalışma, Susanna Tamaro’nun “Kitaplardan Korkan Çocuk” adlı eserini, çocuk edebiyatı bağlamında eleştirel düşünme becerisi ve yeterlilikleri açısından incelemektedir. Eleştirel düşünme; bireyin düşüncelerini yapılandırma, sorgulama, değerlendirme ve karar verme süreçlerinin gelişimini sağlamaktadır. Bu bağlamda, çocuklara sunulan edebi metinlerin bu düşünme biçimini desteklemesi büyük önem taşımaktadır. İlgili çalışma nitel olarak yapılandırılmıştır. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılırken elde edilen verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz kullanılmıştır. Bulgulardan elde edilen veriler neticesinde eleştirel düşünme becerilerinden çözümleme, yorumlama, değerlendirme ve çıkarsamaya sıklıkla yer verildiği görülmektedir. Eserde yer verilen bu eleştirel düşünme becerileri içsel sorgulamaların, otoriteyle çatışmaların ve bireysel karar süreçlerinin metne hâkimiyetini göstermektedir. Ayrıca eserde, eleştirel düşünme yeterliliklerinden soru formüle etme, çözümleme ve başka kişilerle etkileşim kurma becerilerinin sıklıkla kullanıldığı görülmektedir. Bu bulgular; eserin çocukların eleştirel düşünme yetilerini geliştirici nitelikte olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak “Kitaplardan Korkan Çocuk” adlı çocuk edebiyatı eseri, çocukların eleştirel düşünen bireyler olarak yetiştirilmesini sağlayacak örnek bir eser konumundadır.

Anahtar Kelimeler

• Eleştirel düşünme
• Kitaplardan Korkan Çocuk
• beceri
• yeterlilik

A Study on Critical Thinking Skills and Competencies in Children’s Literature: The Case of The Child Who Was Afraid of Books

Öz

This study examines Susanna Tamaro’s The Child Who Was Afraid of Books in terms of critical thinking skills and competencies within the context of children’s literature. Critical thinking is considered a developmental process that enables children to organize their thoughts, question assumptions, evaluate situations, and make reasoned decisions. Therefore, literary texts addressed to children play an important role in supporting this mode of thinking. The study was designed as qualitative research. Document analysis, one of the qualitative research methods, was employed, and the data obtained from the text were analysed through descriptive analysis. The findings indicate that the work frequently includes the critical thinking skills of analysis, interpretation, evaluation, and inference. These skills are reflected through the protagonist’s inner questioning, conflicts with authority, and individual decision-making processes. In addition, among the critical thinking competencies, formulating questions, analysing problems, and interacting with others were identified as prominent. Overall, the findings suggest that The Child Who Was Afraid of Books has the potential to contribute to the development of children’s critical thinking and may be regarded as a valuable example of children’s literature.

Anahtar Kelimeler

• Critical thinking
• The Child Afraid of Books
• skills
• competencies

Kaynakça

1. Aybek, B. ve Destegüloğlu, B. (2021). Kurgusal nitelikli çocuk kitaplarında bulunan karakterlerin eleştirel düşünme özellikleri üzerine bir inceleme. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 10(4), 1551–1565. https://doi.org/10.7884/teke.5392
2. Bruner, J. (1986). Actual minds, possible worlds. Harvard University Press.
3. Demirel, Ö. (1999). Kuramdan uygulamaya eğitimde program geliştirme. Pegem-A Yayıncılık.
4. Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750
5. Ennis, R. H. (1987). A taxonomy of critical thinking dispositions and abilities. In J. B. Baron & R. J. Sternberg (Eds.), Teaching thinking skills: Theory and practice (pp. 9–26). W. H. Freeman.
6. Erol, S. ve Kara, Ö. T. (2020). Çocuk yazınında eleştirel düşünme becerileri, yeterlikleri ve tutumları üzerine bir inceleme: Küçük Kara Balık örneği. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 9(3), 1125–1135. https://doi.org/10.7884/teke.5126
7. Facione, P. A. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction: Research findings and recommendations (ERIC No. ED315423). American Philosophical Association. https://eric.ed.gov/?id=ED315423
8. Facione, P. A., Facione, N. C., & Giancarlo, C. A. (2000). The disposition toward critical thinking: Its character, measurement, and relationship to critical thinking skill. Informal Logic, 20(1), 61–84. https://doi.org/10.22329/il.v20i1.2254

9. Gönül, D. A. ve Dilidüzgün, S. (2022). Çocuk edebiyatında 4C becerileriyle ilgili yapılan çalışmalara yönelik bir meta sentez çalışması. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 1–16.
10. Kanmaz, F. E. ve Aslan, C. (2022). Eleştirel düşünme becerisi edindirme bağlamında çocuk ve gençlik kitaplarının incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 55(2), 447–483. https://doi.org/10.30964/auebfd.1082458
11. Langer, J. A. (1995). Envisioning literature: Literary understanding and literature instruction. International Reading Association.
12. Lipman, M. (2003). Thinking in education (2nd ed.). Cambridge University Press.
13. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
14. Murphy, P. K., Rowe, M. L., Ramani, G., & Silverman, R. (2014). Promoting critical-analytic thinking in children and adolescents at home and in school. Educational Psychology Review, 26(4), 561–578. https://doi.org/10.1007/s10648-014-9281-3
15. Olson, D. R., & Astington, J. W. (1993). Thinking about thinking: Learning how to take statements and hold beliefs. Educational Psychologist, 28(1), 7–23. https://doi.org/10.1207/s15326985ep2801_2
16. Piaget, J. (1972). The psychology of the child. Basic Books.
17. Rosenblatt, L. M. (1978). The reader, the text, the poem: The transactional theory of the literary work. Southern Illinois University Press.
18. Sever, S. (2007). Çocuk ve edebiyat. Tudem Yayınları.
19. Sever, S. ve Aslan, C. (2009). Eleştirel düşünme becerisini kazandırma bağlamında çocuk edebiyatı yapıtlarının işlevi üzerine bir çözümleme. M. Artar (Ed.), Türkiye’de çocuk yetiştirme, yaklaşımlar, yöntemler, sorunlar, çözümler; VI. Ulusal Çocuk Kültürü Kongresi bildirileri içinde (ss. 231–251). Ankara Üniversitesi Çocuk Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
20. Spiro, R. J., Coulson, R. L., Feltovich, P. J., & Anderson, D. K. (1988). Cognitive flexibility theory: Advanced knowledge acquisition in ill-structured domains. In V. L. Patel & G. J. Groen (Eds.), Proceedings of the 10th Annual Conference of the Cognitive Science Society (pp. 375–383). Lawrence Erlbaum Associates. https://escholarship.org/uc/item/1dr9x302
21. Şimşek, Ş. ve Özkan, A. (2022). Anooshirvan Miandji’nin çocuk kitaplarının eleştirel düşünme becerileri bağlamında incelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 1–17. https://dergipark.org.tr/tr/pub/chedar/article/1183230
22. Tamaro, S. (2018). Kitaplardan korkan çocuk (E. Cendey, Çev.). Can Çocuk Yayınları.
23. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
24. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. bs.). Seçkin Yayıncılık.