Kanser Hastalarının Kadın Yakınlarında Jinekolojik Kanser Farkındalığı ve Etkileyen Faktörler

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 3, 204 - 216, 29.12.2025

Serkan Karakoyun , Emel Ege

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı kanser hastası yakını olan kadınların jinekolojik kanser farkındalığı ve etkileyen faktörleri belirlemektir.
Yöntem: Tanımlayıcı modeldeki araştırmanın örneğini bir üniversite hastanesinde tedavi alan 268 hastanın 18 yaş ve üzeri kadın yakınları oluşturmuştur. Veriler toplanmasında araştırmacı tarafından hazırlanan anket formu ve Jinekolojik Kanser Farkındalık Ölçeği (JİKFÖ) kullanıldı. Analizler SPSS programında yapıldı. Anlamlılık seviyesi 0,05 olarak alındı.
Bulgular: Çalışmaya katılanların yaş ortalaması 38,96±12,89’dır. Menopoz yaşı ortalaması 48,39±1,93, beden kitle indeksi (BKİ) ortalamaları 24,07±3,90’dır. Katılımcıların JİKFÖ toplam puanı 149,43±17,68 olarak hesaplanmış olup ortalamanın üzerindedir. Katılımcıların eğitim düzeyleri, yaşadıkları yer, meslekleri, maddi gelirleri, aile planlaması yöntemi kullanması, çocuğunun olması, düzenli doktor muayenesine gitmesi, menopoza girmesi, dengeli beslenmesi, kronik rahatsızlığının olması, kanser hastası ile yakınlığı, kanser taraması yaptırması, KETEM’i duyması, erken tanı ve teşhisin tedavide etkin olduğuna inanması ile JİKFÖ toplam puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Katılımcının yaşı, beden kitle endeksi, menopoza girdiği yaş ve kanser hastasının yaşı ile JİKFÖ toplam puan ortalaması arasında negatif yönde zayıf bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0,05).
Sonuç: Sonuç olarak çalışmada JİKFÖ toplam puanı ortalamanın üzerinde çıkmıştır. Bu durum kanser hastası yakını olmanın bir sonucu olarak değerlendirilmiştir. Hemşirelerin ve diğer sağlık profesyonellerinin bakım verdikleri hasta ve yakınlarını bütüncül olarak değerlendirmesinin bu farkındalığı arttırarak risk gruplarının erken teşhis ve tedaviye başvurmlarına katkı sağlayacağı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Farkındalık , Kanser , Jinekolojik Kanser , Kanser Farkındalığı

Awaneress of Gynecologıcal Cancer in The Women Relatıves of Cancer Patıents and its Affectıng Factors

Öz

Objective: This resarch was conducted to identify the awareness of gynecological cancer and the factors influencing it among women who are relatives of cancer patients.
Method: The research is descriptive in nature, and its sample consisted of 268 female relatives, aged 18 and above, of patients receiving treatment at a university hospital. Data were collected using a Participant Information Form and the Gynecological Cancer Awareness Scale (GICAS), which were prepared by the researcher. The data were analyzed using the SPSS program, with a significance level set at 0.05.
Findings: The average age of the participants was 38.96 ± 12.89 years. The average age at menopause was 48.39 ± 1.93, and the average body mass index (BMI) was 24.07 ± 3.90. The total GICAS score of the participants was calculated as 149.43 ± 17.68, which is above the average. However, significant differences were found in the participants' total GICAS scores based on their education levels, places of residence, occupations, income levels, use of family planning methods, having children, regular doctor visits, menopausal status, balanced diet, presence of chronic illnesses, relationship with the cancer patient, history of cancer screening, awareness of cancer screening centers (KETEM), and belief in the effectiveness of early diagnosis and treatment (p < 0.05). A weak negative correlation was found between the participants' age, BMI, age at menopause, the age of the cancer patient, and their total GICAS score (p <0.05).
Results: In conclusion, the total GICAS score of the participants was above average, which was considered a result of being a caregiver for a cancer patient. It was concluded that nurses and other healthcare professionals should assess both the patient and their relatives holistically, as this would increase awareness and contribute to early diagnosis and treatment among risk groups.

Anahtar Kelimeler

Awareness , Cancer , Gynecological Cancer , Cancer Awareness

Kaynakça

• 1 Akalın A., Pınar G. (2016). Unmet needs of women diagnosed with gynecologic cancer: An overview of literature. J Palliat Care Med 2016; 6: 249. Doi:10.4172/2165-7386.1000249.
• 2 Alp Dal, N., Akkuzu, G., Çetinkaya, ŞY. (2020). Ufuk Üniversitesi kadın çalışanlarının jinekolojik kanser farkındalığının incelenmesi. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi 2020; 3(2): 91-99.
• 3 Alp Dal N., Ertem. (2017). Jinekolojik kanserler farkındalık ölçeği geliştirme çalışması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 2017;6(5): 2351-2367.
• 4 Alpar, R. (2012). Uygulamalı İstatistik ve Geçerlik-Güvenirlik, Detay Yayıncılık 2. Baskı, Ankara Türkiye, s:338
• 5 Atlas, B., Er Güneri, S. (2022). Kadınların Jinekolojik Kanserlerle İlgili Farkındalığı ve Farkındalığı Etkileyen Faktörler. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 77-85.
• 6 Burucu, R., Kıyak, S. (2022) Üniversite Öğrencilerinin Jinekolojik Kanser Farkındalıkları ve İlişkili Faktörler. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 31(3), 172-182 Doi:10.17942/sted.883678.
• 7 Bray, F., Laversanne, M., Sung, H., Ferlay, J., Siegel, R. L., Soerjomataram, I., & Jemal, A. (2024). Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA: a cancer journal for clinicians, 74(3), 229-263. Doi:10.3322/caac.21834.
• 8 Eker A., Aslan, E. (2017). Jinekolojik kanser hastalarında psiko-sosyal yaklaşım. HEAD 2017;14 (4): 298-303. Doi:10.5222/HEAD.2017.298.
• 9 GLOBOCAN. (2022). New Global Cancer Data. https://www.uicc.org/news/globocan-2022-new-global-cancer-data
• 10 Gözüyeşil, E., Düzgün, A.A., Aslan K.S.Ü. (2020). Kadınların serviks kanserinden korunma ve erken tanıya yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. STED 2019; 28(4): 228-237. Doi:10.17942/sted.444170.
• 11 Gürsoy, M. Y., & Tepebaşı, B. (2025). Do women's fatalistic tendencies affect their attitudes toward the early diagnosis of cervical cancer?. Eur. J. Gynaecol. Oncol, 46(2), 64-70. Doi:10.22514/ejgo.2025.021.
• 12 Huang, HY., Tsai, WC., Chou, WY. (2017). Quality of life of breast and cervical cancer survivors. 2017;12;17(1):30. Doi:10.1186/s12905-017-0387-x.
• 13 Köse. (2008). S. K. Korelasyon ve Regresyon Analizi. http://tr.Scribd.Com/Doc/2066772/Korelasyon Analizi, 9
• 14 Köse, S., & Karakurt, P. (2023). Kadınların Jinekolojik Kanserler ile İlgili Farkındalık Düzeyinin Artmasında Sağlık Okuryazarlığının Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi Ve Folklorik Tıp Dergisi, 13(1), 196-206. Doi:10.31020/mutftd.1175176.
• 15 Öztaş, H.G., Toker, E., & Kamalak, H. (2023). Kadınların Sağlık Algılarının Jinekolojik Kanser Farkındalıklarına Etkisi Kesitsel Bir Çalışma. Turkish Journal Of Family Medicine And Primary Care, 17(2), 210-219. Doi:10.21763/tjfmpc.1206594.
• 16 Petersen, Z., Jaca, A., Ginindza, T. G., Maseko, G., Takatshana, S., Ndlovu, P., ... & Moyo, S. (2022). Barriers to uptake of cervical cancer screening services in low-and-middle-income countries: a systematic review. BMC women's health, 22(1), 486. Doi:10.1186/s12905-022-02043-y.
• 17 Siegel, RL, Miller, KD. & Wagle, NS. (2023). Cancer statistics, 2023. Ca Cancer J Clin, 73(1), 17-48. Doi:10.3322/caac.21763.
• 18 Tekbaş, S. (2023). Postmenopozal Dönemdeki Kadınlarda Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının Jinekolojik Kanser Farkındalığına Etkisinin Değerlendirilmesi. Turkish Journal Of Family Medicine And Primary Care, 17(3), 398-406 Doi:10.21763/tjfmpc.1240761.
• 19 Thapa, M. (2018). Cervical Cancer Awareness And Practice Of Pap Smear Test Among Women With Gynecological Problems. Jnma: Journal Of The Nepal Medical Association, 56(211), 654. Doi:10.31729/jnma.3633.