Meleis’in Geçiş Kuramına Temellendirilen Emeklilik Eğitiminin Bireylerin Emeklilik Planlaması, Sağlıklı Yaşam Davranışları ve Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi: Randomize Kontrollü Çalışma Protokolü

Öz

Amaç: Araştırma, emekliliği yaklaşan bireylere Meleis’in Geçiş Kuramına temellendirilen emeklilik eğitiminin bireylerin emeklilik planlama süreçlerine, sağlıklı yaşam davranışları ve yaşam kalitesine etkisini değerlendirmek amacıyla planlanmıştır.

Yöntem: Çalışma; ön test-son test, paralel grup randomize kontrollü bir araştırma olarak planlanmıştır. Araştırma, SPIRIT 2025’e göre hazırlanmış ve NCT06839781 numarası ile clinicalTrials.gov adresine kaydedilmiştir. Araştırmaya, bir il merkezinde bulunan 2 fabrikada çalışan ve araştırma kriterlerini karşılayan cinsiyet ve medeni duruma göre tabakalandırılarak randomize edilecek; 53 deney ve 53 kontrol grubundan oluşan 106 birey dahil edilecektir. Verilerin toplanmasında araştırmacılar tarafından literatür incelenerek hazırlanan "Tanıtıcı bilgi formu", ‘‘Emekliliği Planlama Süreci Ölçeği”, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Kısa Formu ve “Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (“Fiziksel Aktivite”, “Beslenme”, “Kişilerarası İlişkiler” ve “Stres Yönetimi” alt boyutları)” kullanılacaktır. Uygulama öncesi tüm bireylerin emeklilik algısı ölçülecek; emeklilik algısı yüksek olan bireyler araştırmaya dahil edilmeyecektir. Her iki gruba ön test uygulandıktan sonra müdahale grubuna 6 hafta boyunca emeklilik eğitimi verilecektir. Verilen eğitim içeriği daha önce emekli olmuş ve emeklilik planı yapan bireylerle odak görüşme yapılarak bireylerin eğitim ihtiyacına göre oluşturulmuştur. Eğitim içeriğinde emekliliğe fiziksel geçiş, sosyal geçiş, ruhsal geçiş ve finansal geçişe yer verilmiştir. Eğitim sonrasında bireylere eğitim içeriğine göre hazırlanan 4 modülden oluşan eğitim kitapçığı verilecektir. Eğitim tamamlandıktan sonra iki gruba son testi uygulanacak; son testin uygulanmasından bir ay sonra iki gruba da izlem testi uygulanacaktır. Veriler SPSS 26.0 paket programı ile uygun istatistiksel testler kullanılarak değerlendirilecektir. Verilerin değerlendirilmesinde, parametrik ve/veya non-parametrik testler, tekrarlı ölçümlerde varyans analizi kullanılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Hemşirelik
• emeklilik
• Meleis’in Geçiş Teorisi

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Araştırma için Üniversite etik kurulundan onay (13.11.2018/24074710-604.01.01-44, 838) ve çalışmanın yapılacağı kurumlardan izin alınmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklerin sorumlu yazarlardan izin alınmıştır. Araştırma, Helsinki Bildirgesi ilkelerine göre (World Medical Association, 2013) yürütülmüş, araştırmanın tamamlanmasından sonra kontrol grubuna da emeklilik eğitimi uygulanmış ve hazırlanan eğitim kitapçığı verilmiştir.

Teşekkür

Yok

The Effect of Retirement Education Based on Meleis's Transition Theory on Individuals' Retirement Planning, Healthy Living Behaviors, and Quality of Life: A Randomized Controlled Trial Protocol

Öz

Purpose: The study was designed to evaluate the effect of retirement education based on Meleis Transition Theory on individuals approaching retirement on their retirement planning processes, healthy lifestyle behaviors, and quality of life.

Method: The study was designed as a pre-test-post-test, parallel-group randomized controlled trial. The study was prepared according to SPIRIT 2025 and registered on clinicalTrials.gov under the number NCT06839781. The study will include 106 individuals (53 in the experimental group and 53 in the control group) working in two factories, and stratified by gender and marital status to meet the research criteria. The following instruments will be used for data collection: a "Descriptive Information Form," the "Retirement Planning Process Scale," the World Health Organization Short Form on Quality of Life, and the "Healthy Lifestyle Behaviors Scale II (sub-dimensions of 'Physical Activity,' 'Nutrition,' 'Interpersonal Relationships,' and 'Stress Management')." Prior to the intervention, all individuals' perceptions of retirement will be measured; individuals with high perceptions of retirement will be excluded from the study. After a pre-test is administered to both groups, the intervention group will receive retirement education for six weeks. The content of the education was developed based on focus group interviews with individuals who have previously retired and are planning a retirement, tailored to their specific educational needs. The education content covers the physical, social, psychological, and financial transitions to retirement. After the education, individuals will receive a training booklet consisting of four modules based on the training content. After the completion of the training, a post-test will be administered to both groups; a follow-up test will be administered to both groups one month after the post-test. The data will be evaluated using appropriate statistical tests with the SPSS 26.0 software package. In the evaluation, parametric and/or non-parametric tests and repeated measures analysis of variance will be used

Anahtar Kelimeler

• Nursing
• retirement
• Meleis Transition Theory

Destekleyen Kurum

None

Etik Beyan

Ethical approval for the study was granted by the University Ethics Committee (13.11.2018/24074710-604.01.01-44, 838), and authorization was obtained from the relevant institutions where the research was conducted. Permissions to use the scales applied in the study were secured from the corresponding authors. The study was conducted in accordance with the principles of the Declaration of Helsinki (World Medical Association, 2013). Upon completion of the research, the retirement education program was also administered to the control group, and the prepared educational booklet was provided.

Teşekkür

None

Kaynakça

1. Abeliansky, A. L., & Strulik, H. (2021). Health and aging before and after retirement. Journal of Population Economics, 36(4), 1-31. DOI: 10.1007/s00148-023-00951-3.
2. Ataman, G. & Khorshid, L. (2025). Yoğun Bakım Ünitesinde Yatan Hastaların Aile Üyelerinin Memnuniyet Düzeyi ve Memnuniyeti Etkileyen Faktörler. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 8(1), 26-41. DOİ: 10.54189/hbd.1511305.
3. Bahar, Z., Beşer, A., Gördes, N., Ersin, F., & Kıssal, A. (2008). Sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği II’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 12(1), 1-13.
4. Çetin, S. (2019). 55 Yaş ve Üzeri Bireylerin Emeklilik Algısı ve Emekliliğe Uyum Süreçlerinin İncelenmesi. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 12(1), 20–31. ISSN 1308-5816.
5. Chan, A. W., Boutron, I., Hopewell, S., Moher, D., Schulz, K. F., Collins, G. S., ... & Hróbjartsson, A. (2025). SPIRIT 2025 statement: updated guideline for protocols of randomised trials. The Lancet, 405(10491), e19-e27. DOI: 10.1016/S0140-6736(25)00770-6.
6. Chao, Y. H., Wang, S. Y., & Sheu, S. J. (2020). Integrative review of breast cancer survivors’ transition experience and transitional care: dialog with transition theory perspectives. Breast Cancer, 27(5), 1-9. DOI: 10.1007/s12282-020-01097-w.
7. Charnock, D., Shepperd, S., Needham, G., & Gann, R. (1999). DISCERN: An instrument for judging the quality of written consumer health information on treatment choices. Journal of Epidemiology & Community Health, 53(2), 105–111. DOI: 10.1136/jech.53.2.105.
8. Cook, A., & Sheikh, A. (2001). Statistical Notes V: Sample size calculations. Primary Care Respiratory Journal: Journal of the General Practice Airways Group, 10(1), 15. DOI: 10.1038/pcrj.2001.5.

9. Çakır, Ö., Çınar, E., & Denizli, U. (2015). Emeklilik Hazırlık Programlarının, Emeklilerin Yaşam Kalitelerini Geliştirmedeki Rolünün Karşılaştırmalı Olarak Değerlendirilmesi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 3(3), 223-232. ISSN: 1308-6693.
10. Demir, F., Özsaker, E., & Özcan İlçe, A. (2008). The quality and suitability of written educational materials for patients. Journal of Clinical Nursing, 17(2), 259–265. DOI: 10.1111/j.1365-2702.2007.02044.x.
11. Doak, C. C., Doak, L. G., & Root, J. H. (1994). Teaching Patients with Low Literacy Skills (2nd ed.). Philadelphia: J. B. Lippincott.
12. Eser, E., Fidaner, H., Fidaner, C., Elbi, H., & Göker, E. (1999). WHOQOL-100 ve WHOQOL-BREF'in Türkçe sürümünün psikometrik özellikleri. 3P Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi, 7(Ek 2), 23–40.
13. Eyimaya, A. O., & Tezel, A. (2020). Menopozal dönemin Meleis’in Geçiş Teorisi’ne göre incelenmesi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 14(4), 676–685. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.723892
14. Gökdoğan, F., Kır, E., Özcan, A., Cerit, B., Yıldırım, Y., & Akbal, S. (2003). Eğitim kitapçıkları güvenilir mi? 2. Uluslararası ve IX. Ulusal Hemşirelik Kongresi Kongre Kitabı, Antalya, Türkiye, 517–521.
15. Hansson, I., Henning, G., Buratti, S., Lindwall, M., Kivi, M., Johansson, B., & Berg, A. (2020). The Role of Personality in Retirement Adjustment: Longitudinal Evidence for the Effects on Life Satisfaction. Journal of Personality, 88(4), 642-658. DOI: 10.1111/jopy.12516.
16. Harris, R. (2017). Development of a retirement longevity planning pre-retirement training program. Northeastern Illinois University.
17. Hopewell, S., Chan, A. W., Collins, G. S., Hróbjartsson, A., Moher, D., Schulz, K. F., ... & Boutron, I. (2025). CONSORT 2025 statement: updated guideline for reporting randomised trials. The Lancet, 405(10489), 1633–1640. DOI: 10.1016/S0140-6736(25)00672-5.
18. Ige, B. P., & Baba, M. M. (2020). Knowledge and preparedness towards retirement: need for preretirement counseling among administrative staff of Nigerian university. International Journal of Engineering and Technology Research, 19 (5): 1, 10. ISSN 2329-7309.
19. Martin, T. K., Guillemette, M. A., & Browning, C. M. (2016). Do retirement planning strategies alter the effect of time preference on retirement wealth? Applied Economics Letters, 23(14), 1003–1005. DOI: 10.1080/13504851.2015.1128068.
20. Meleis, A. I. (2010). Transitions Theory: Middle-Range and Situation-Specific Theories in Nursing Research and Practice. New York: Springer Publishing Company.
21. Meleis, A. I. (2019). Facilitating and Managing Transitions: An Imperative for Quality Care. Investigación en Enfermería: Imagen y Desarrollo, 21(1), 1–3. DOI: 10.11144/Javeriana.ie21-1.famt.
22. Meleis, A. I., Sawyer, L. M., Im, E. O., Hilfiger, M., Deanne, K., & Schumacher, K. (2000). Experiencing transitions: an emerging middle-range theory. Advances in Nursing Science, 23, 12–28.
23. Mooney, A., Tsotsoros, C., Earl, J., Hershey, D., & Mooney, C. (2021). Enhancing Planning Behavior during Retirement: Effects of a Time Perspective Based Training Intervention. Social Sciences, 10(8). DOI: 10.3390/socsci10080306.
24. Mulyono, R., Hubeis, A., Sailah, I., & Baga, L. (2021). Model of Success and Sustainability of Financial Life Skills (FLS) Training Program. International Journal of Business and Applied Social Science. 7(4), 1. DOI: 10.33642/ijbass.v7n4p1.
25. Noone, J., Earl, J., Stephens, C., Rafalski, J., Allen, J., Alpass, F., & Topa, G. (2021). An Application of the Resource-Based Dynamic Process Model in the Context of Retirement Planning. Work, Aging and Retirement. 8(3), 225-240. DOI: 10.1093/workar/waab006.
26. Prakash, K., Virtanen, M., Törmälehto, S., Myllyntausta, S., Pentti, J., Vahtera, J., & Stenholm, S. (2022). Changes in life satisfaction during the transition to retirement: findings from the FIREA cohort study. European Journal of Ageing, 19(4), 1587–1599. DOI: 10.1007/s10433-022-00745-8.
27. Shooshtari, S., Menec, V., Swift, A., & Tate, R. (2020). Exploring ethno-cultural variations in how older Canadians define healthy aging: The Canadian Longitudinal Study on Aging (CLSA). Journal of Aging Studies, 52(1), 1–8. DOI: 10.1016/j.jaging.2020.100834.
28. Siao, G., & Francis, B. (2024). Pre-Retirement Training Programme: Is it a Panacea to Tanzanian Public Sector? Tanzania Journal of Sociology. 10(1), 66-78. DOI: 10.56279/tajoso.v10i1.117.
29. The WHOQOL Group. (1998). Development of the World Health Organization WHOQOL-BREF quality of life assessment. Psychological Medicine, 28(3), 551–558. DOI: 10.1017/S0033291798006667.
30. World Medical Association. (2013). World Medical Association Declaration of Helsinki: Ethical principles for medical research involving human subjects. JAMA, 310(20), 2191–2194. DOI: 10.1001/jama.2013.281053.
31. Voss, M., Richards, L., Price, P., Terrill, A., Wadsworth, L., & Hung, M. (2025). A Mixed-Methods Examination of Lost Occupational Choice in Retirement. OTJR: Occupational Therapy Journal of Research, 45(1), 122–130. DOI: 10.1177/15394492231221964.
32. Yemiscigil, A., & Powdthavee, N. (2021). The Effects of Retirement on Sense of Purpose in Life: Crisis or Opportunity? Psychological Science, 32(11), 1856–1864. DOI: 10.1177/09567976211024248.
33. Zhan, Y., Froidevaux, A., Li, Y., Wang, M., & Shi, J. (2022). Preretirement resources and postretirement life satisfaction change trajectory: Examining the mediating role of retiree experience during retirement transition phase. Journal of Applied Psychology. 108(5), 871. DOI: 10.1037/apl0001043.