Enflasyon ve Likidite İlişkisi: TCMB Sektör Bilançolarından Kanıtlar (2009–2024)

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 20 - 48, 31.12.2025

Oğuz Yusuf Atasel , Yasin Şeker

https://doi.org/10.7596/jebm.1820306

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, bilanço esasına göre defter tutan işletmelerde likidite oranları ile enflasyon oranları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bu doğrultuda, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan sektör bilançolarından yararlanılarak 2009–2024 dönemine ait 17 farklı sektöre ilişkin veriler kullanılmıştır. Çalışmada likiditeyi temsilen cari oran, asit test oranı, nakit oranı, stoklar/toplam aktif oranı ve stok bağımlılık oranı incelenmiştir. Enflasyon göstergesi olarak ise hem cari dönem hem de bir dönem gecikmeli Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) değerleri dikkate alınmıştır. Analiz yöntemi olarak panel veri analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, cari dönemde TÜFE ve ÜFE artışlarının cari oran ve asit test oranı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etkisi olduğunu göstermektedir. Bir dönem gecikmeli enflasyon verileri dikkate alındığında, TÜFE ve ÜFE’nin cari oran, asit test oranı ve nakit oranı üzerinde yine negatif yönlü ve anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık, cari dönem TÜFE ve ÜFE artışlarının stoklar/toplam aktif oranı ile pozitif, bir dönem gecikmeli TÜFE ve ÜFE artışlarının ise aynı oranla negatif ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Enflasyon Oranı , Likidite Oranları , Panel Veri Analizi

The Relationship Between Inflation and Liquidity: Evidence from CBRT Sectoral Balance Sheets (2009–2024)

Öz

The aim of this study is to examine the relationship between liquidity ratios and inflation rates in enterprises that keep their accounting records based on the balance sheet method. For this purpose, the balance sheet data of 17 different sectors for the period 2009–2024 were obtained from the sectoral balance sheets published by the Central Bank of the Republic of Türkiye (CBRT). The liquidity indicators used in the analysis include the current ratio, quick ratio, cash ratio, inventories/total assets ratio, and inventory dependency ratio. As inflation indicators, both the current and one-period lagged values of the Consumer Price Index (CPI) and the Producer Price Index (PPI) were employed. Panel data analysis was used as the empirical method. The empirical results reveal that increases in current CPI and PPI have a statistically significant and negative effect on the current ratio and quick ratio. Furthermore, lagged CPI and PPI values are negatively and significantly associated with the current ratio, quick ratio, and cash ratio. Conversely, current CPI and PPI are found to have a positive relationship with the inventories/total assets ratio, while their lagged values exhibit a negative relationship with the same variable.

Anahtar Kelimeler

Inflation , Liquidity Ratios , Panel Data Analysis

Kaynakça

• Açık, S. (2006). Enflasyonun finansal tablolar üzerindeki etkilerini giderici bir tedbir olarak enflasyon muhasebesi ve Türkiye’deki yasal düzenlemeler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(2), 345–360.
• Adıgüzel, İ. (2025). Enflasyonun Borsa İstanbul’da işlem gören otomotiv sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin finansal performansları üzerindeki etkisi. Uluslararası Muhasebe ve Finans Araştırmaları Dergisi, 7(1), 1–11.
• Akdoğan, N. ve Tenker, N. (2007). Finansal Tablolar ve Mali Analiz Teknikleri, 12. Baskı, Ankara: Gazi Kitabevi.
• Aksay, M. (2025a). Türkiye’de enflasyon muhasebesi alanında yayımlanmış tezlerin bibliyometrik analizi. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3), 673–685. https://doi.org/10.30692/sisad.1705211
• Aksay, M. (2025b). Enflasyon muhasebesi ve stoklar uygulaması: BİST 100 tekstil, giyim eşyası, deri firmaları üzerine bir uygulama. Muhasebe ve Denetime Bakış, 25(76), 257–272.
• Altınışık, İ. (2019). Enflasyonun işletmeler üzerindeki etkisi ve bu etkileri gidermeye yönelik yöntemler. Iksad Publishing House.
• Boyd, J. H., Levine, R., & Smith, B. D. (2001). The impact of inflation on financial sector performance. Journal of Monetary Economics, 47(2), 221–248. https://doi.org/10.1016/S0304-3932(01)00049-6
• Dinler, Z. (2007) İktisada Giriş, 13. Baskı, Bursa: Ekin Kitabevi Yayınları.
• Hossain, M., & Rafiq, F. (2012). Global commodity price volatility and domestic inflation: Impact on the performance of the financial sector in Bangladesh. MPRA Paper No. 52167.
• Kantar, M. A., & Öndeş, T. (2022). Enflasyonun işletmelerin finansal faaliyetlerine ve finansal oranlarına etkisinin teorik çerçevesi. Global Journal of Economics and Business Studies, 11(21), 39–47.
• Kantar, M. A., Abar, H. ve Öndeş, T. (2021). Enflasyonun İşletmelerin Finansal Oranlarına Etkisi: BIST İmalat Sektöründe Bir Uygulama, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Nisan, 90, 1-18.
• Karapınar, A. ve Gürdal, K. (2003). TESMER Melek İçi Eğitim Serisi 1 Enflasyon Muhasebesi, Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Keleş, D. (2015). TMS 29 yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal raporlama standardı çerçevesinde finansal tabloların düzeltilmesi ve finansal analiz sonuçları üzerine etkileri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 31–52.
• Özdemir, F. S. ve Arslan, S. (2007). Enflasyonun Muhasebesinde Kullanılan Yöntemlerin Karşılaştırmalı Analizi, Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, 2, 87-104.
• Özkan, T. (2005). Enflasyon muhasebesi uygulamasının firmaların finansal yapıları üzerine etkileri. Muhasebe ve Denetime Bakış, (15), 49–72.
• Özulucan, A. (2002). Enflasyonun Muhasebe Verileri Üzerindeki Etkisinin Giderilmesinde Kullanılan Otofinansman Yöntemleri ve Enflasyon Muhasebesi Üzerine Bir Araştırma, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 57(4), 127-152.
• Riordan, D. A., ve Riordan, M. P. (2009). Inflation and financial statement analysis in the international accounting classroom. Journal of Teaching in International Business, 20(2), 174–187. https://doi.org/10.1080/08975930903022932
• Saçan, E. (2024). Enflasyonun mali rasyolar üzerindeki etkisi: Borsa İstanbul’da işlem gören imalat sektöründe bir araştırma. Muhasebe Enstitüsü Dergisi, (71), 39–57. https://doi.org/10.26650/MED.1468635
• Saraç, T. B. ve Karagöz, K. (2010). Türkiye’de Tüketici ve Üretici Fiyatları Arasındaki İlişki: Yapısal Kırılma ve Sınır Testi, Maliye Dergisi, 159, 220-232.
• Stojanova, P., Popovski, N., & Petreska, L. (2022). Financial reporting in terms of inflation accounting. International Dialogue East-West, 9(1), 129–137.
• Tolulope, A. O., & Oyeyinka, O. L. (2014). The impact of inflation on financial sector performance: A case study of Sub-Saharan Africa. Indian Journal of Finance, 8(1), 43–50.
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2025). https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=enflasyon-ve-fiyat-106&dil=1 (Erişim tarihi: 1.11.2025)
• Ünver, A. (1988). Enflasyonun Mali Tablolar Üzerindeki Etkileri ve Bu Etkilerin Giderilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Wang, Y., Ji, Y., Chen, X., & Song, C. (2014). Inflation, operating cycle, and cash holdings. China Journal of Accounting Research, 7(4), 263–276. https://doi.org/10.1016/j.cjar.2014.09.002
• Yenisu, E. (2022). Enflasyonun finansal tablolara etkisi ve enflasyon muhasebesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 717–741. https://doi.org/10.38155/ksbd.1165484
• Yerdelen Tatoğlu, F. (2020), Panel Veri Ekonometrisi Stata Uygulamalı. (5. Baskı), Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.