DEVELOPMENT IN THE CAPITALIST WORLD ORDER: THEORETICAL APPROACHES TO THE ECONOMIC EFFECTIVENESS OF STATES

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 1 , 70 - 91 , 28.03.2026

Seda Gözde Tokatlı

https://doi.org/10.46959/jeess.1829432

https://izlik.org/JA74XB23LF

Öz

Capitalism is an economic system in which the means of production are privately owned, profit is the primary goal, and free market mechanisms prevail. The concepts of capitalism and development are two important phenomena that are frequently discussed, especially in disciplines such as development economics, political economy and sociology. This study aims to develop different perspectives on the economic efficiency of states by addressing the phenomenon of development with capitalism. In this study, the geostrategic position of developing countries within the capitalist world economy, their historical background, global division of labor, sectoral specialization, and relations between labor and the state are examined. This article examines the views of classical theorists of capitalism, Robert Gilpin, Karl Polanyi, Max Weber, and Ernest Mandel, together with the analyses of contemporary world-system theorists Immanuel Wallerstein and Giovanni Arrighi, in order to examine the phenomenon of development in the capitalist world order in a theoretical framework. Although each theorist included in this study has adopted different theoretical approaches, their common point is based on the explanation of the phenomenon of development and underdevelopment. This study, based on qualitative research, examines the increasing economic effectiveness of developing countries with a theoretical framework and supports it with a discourse analysis of key theorists. The most important conclusion from this study is that while the developed countries in the capitalist world economy continue their economic development, the periphery and developing countries continue their dependence on the developed countries.

Anahtar Kelimeler

capitalism , globalization , state

KAPİTALİST DÜNYA DÜZENİNDE GELİŞMİŞLİK OLGUSU: DEVLETLERİN EKONOMİK ETKİNLİĞİNE YÖNELİK TEORİK YAKLAŞIMLAR

https://izlik.org/JA74XB23LF

Öz

Kapitalizm, üretim araçlarının özel mülkiyete dayandığı, kâr amacı güdülen, serbest piyasa mekanizmalarının işlediği bir ekonomik sistemdir. Kapitalizm ve gelişmişlik kavramları, özellikle kalkınma iktisadı, siyasi ekonomi ve sosyoloji gibi disiplinlerde sıkça tartışılan iki önemli olgudur Bu çalışma, kapitalizm ile gelişmişlik olgusunu ele alarak, devletlerin ekonomik etkinliğine yönelik farklı bakış açıları geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada, kapitalist dünya ekonomisi içerisinde gelişmekte olan ülkelerin jeostratejik konumu, tarihsel geçmişi, küresel iş bölümü, sektörel uzmanlaşma ve emek–devlet arasında ilişkiler incelenmektedir. Bu makale, kapitalist dünya düzeninde gelişmişlik olgusunu kuramsal bir çerçevede incelemek amacıyla kapitalizmin klasik teorisyenleri Robert Gilpin, Karl Polanyi, Max Weber ve Ernest Mandel’in görüşlerini, çağdaş dünya-sistem kuramcıları Immanuel Wallerstein ve Giovanni Arrighi’nin analizleriyle birlikte ele almaktadır. Bu çalışmada yer alan her teorisyen farklı teorik yaklaşımlar benimsemiş olsa da ortak noktası gelişmişlik ve az gelişmişlik olgusunun açıklanması temelindedir. Nitel bir araştırmadan yola çıkan bu çalışma, gelişmekte olan ülkelerin ekonomik temelde artan etkinliğini teorik altyapı ile incelemekte ve önemli teorisyenlerin söylem analizleri ile desteklemektedir. Bu çalışmadan elde edilen en önemli çıkarım ise, kapitalist dünya ekonomisi içerisinde yer alan gelişmiş ülkeler iktisadi gelişimlerini devam ettirirken, çevre ve gelişmekte olan ülkeler gelişmiş olan ülkelere yönelik bağımlılıklarını sürdürdüğü yönündedir.

Anahtar Kelimeler

kapitalizm , küreselleşme , devlet

Kaynakça

• Arrighi, G., ve Silver, B. (2001) “Empires, Systems and States: Great Transformations in International Politics”, Review of International Studies, 57.
• Arrighi, G. (1994) “The Long Twentieth Century: Money, Power, and the Origins of Our Times”, Verso
• Arrighi, G.(2016) “Uzun Yirminci Yüzyıl”, İmge Kitabevi Yayınları.
• Aslantürk, O. ve Tunç, Y. E. (2018) “Türkiye’de Yabancıların Çalışma İzinleri ve Suriyeliler”, Ombudsman Akademik, 5(9), 141-180.
• Blaut, J. M. (2012) “Sömürgeciliğin Dünya Modeli, Coğrafi Yayılmacılık ve Avrupa-merkezci Tarih”, Dergâh Yayınları.
• Brinkman, R. L. (2001) “Cultural Lag: A Relevant Framework for Social Justice”, 76th Western Economic Association, 105-106.
• Danışoğlu, A. (2007) “Küreselleşme, Gelir Eşitsizliği ve Yoksulluk Üzerindeki Etkileri”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Dergisi, 215-239.
• Dumludağ, D. (2008) “Küreselleşmeyi Büyük Dönüşüm Üzerinden Okumak”, Marmara Üniversitesi İİBF Dergisi, 8-9.
• Foster, J. B. (2006) “Emperyalizmin Yeniden Keşfi”, Çev. Çiğdem Çidamlı, Kalkedon Yayınları.
• Hentch, T. (1996) “Hayali Doğu”,Metis Yayınları.
• Hiatt, S. (2009) “Bir Ekonomik Tetikçinin İtirafları”, 3. Bs., Çev. Cihat Taşçıoğlu, Ankara: April Yayıncılık.
• Gökser, G. (2015) “İkinci Dünya Savaşının Ardından Türkiye'de Amerikan Yardımları, Kebikeç”, İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, 323-324.
• Gilpin, R. (2000) “The Challange of Global Capitalism”, Princeton University Press.
• Gilpin, R. (2001) “Chapter Fourteen. The Nation-State in the Global Econom”,. In Global Political Economy: Understanding the International Economic Order (pp. 362-376). Princeton: Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400831272-016.
• Gilpin, R., ve Gilpin, J. M. (2001) “Global Political Economy: Understanding the International Economic Order”, Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctvcm4j53.
• Gilpin, G. (2011) “Uluslararası İlişkilerin Ekonomi Politiği”, Çev. Murat Duran vd., Ankara: Kripto Yayınları.
• Kara, I. (2007) “Küreselleşme, Medeniyetler ve Dünya Düzeni”, Disiplinlerarası Çalışma Dergisi, 12(23), 21-37.
• Kindleberger, C. (1973) “An Explanation of the 1929 Depression, The World in Depression- 1929-1939”, Berkeley: University of California Press, 1-344.
• Kurmuş, O. (2007) “Emperyalizmin Türkiye’ye Girişi”, İstanbul: Yordam Kitap.
• Mandel, E. (1972) “The Dialectic of Growth”, La Dialectique de la Croissance Journal, 47-48.
• Mandel, E. (2013) “Geç Kapitalizm”, Versus Kitap Yayınları.
• Marx, K. (2015) “Kapital”,Yordam Kitap.
• Özel, M. (1995) “Piyasa Düşmanı Kapitalizm”, İz Yayıncılık.
• Örmeci, O. (2014) “Robert Gilpin’in Gözünden Küresel Ekonomi Politik”, Uluslararası Politik Akademi Yayıncılık,https://politikaakademisi.org/2014/10/02/robert-gilpinin-gozunden-kuresel-ekonomi-politik/.
• Polanyi, K. (1986) “Büyük Dönüşüm”, Alan Yayınları.
• Polanyi, K. (2011) “Faşizmin Özü”, Mülkiye Dergisi, 35(271), 137-169.
• Polanyi, K. (2003) “Büyük Dönüşüm”, İletişim Yayınları.
• Polanyi, K. (2016) “Büyük Dönüşüm, Çağımızın Siyasal ve Ekonomik Kökenleri”, İletişim Yayınları.
• Pieters, B. J. (2016) “Community and the Economy: A Reformed Theological Reflection on a Social Embedded Economy”, 1-92, https://researchspace.ukzn.ac.za/handle.
• Swingewood, A. (1998) “Sosyolojik Düşüncenin Kısa Tarihi”, Bilim ve Sanat Yayınları.
• Said, E. (1978) “Oryantalizm”, Pınar Yayınları.
• Trigilia, C. (2004) “Unbalanced Growth: Why Is Economic Sociology Stronger in Theory Than in Policies?”, Center for European Studies Working Paper Series, (129), 1-12.
• Wallerstein, I. (1998a) “Liberalizmden Sonra”, Metis Yayınları.
• Wallerstein, I. (1999) “Osmanlı İmparatorluğu ve Kapitalist Dünya-Ekonomi: Birkaç Araştırma Sorusu”, Çev. Ebru Afat, Bilim ve Sanat Vakfı, Bülten Yayınları, 23-24.
• Wallerstein, I. (2012) “Modern Dünya Sistemi 1”, Çev. Boyacı, Latif, Yarın Yayınları.
• Wallerstein, I. (2001) “Ütopistik ya da 21. Yüzyılın Tarihsel Seçimleri”, Avesta Yayınları.
• Weber, M. (1967) “The Religion of India: The Sociology of Hinduism and Budism”, (Ed. & Tr. Hans Heinrich Gerth ve Don Martindale), New York, Free Press.
• Weber, M. (1999) “Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu”, Ayraç Yayınları.
• Weber, M. (2013) “Protestan Ahlaki ve Kapitalizmin Ruhu”, Oda Yayınları.
• World Bank (2021)” World Development Indicators”, http://data.worldbank.org/indicator.