The Relationship of R&D and Export Intensity with Financial Performance: The Case of Türkiye's Top 500 Industrial Enterprises

Öz

The study examines the relationship between the financial performance of Turkey's 500 largest industrial enterprises and their R&D and export intensity. Also the impact of export intensity on the relationship between R&D and financial performance is analysed. 171 companies ranked in the ISO 500 companies between 2012-2020 and making R&D expenditures were analysed with panel data models. The analysis results show that firms' R&D intensities affect their financial performance negatively at the beginning, and this effect turns positive when R&D intensities reach a certain level. In addition, we concluded that the export intensity did not have a statistically significant impact on the financial performance of the firms. In HIGH-TECH firms, the relationship between R&D intensity and financial performance is negative in the short run. However, this relationship becomes positive when R&D intensity reaches a certain level. In low-technology firms, there is no relationship between these variables.

Anahtar Kelimeler

• Return on Assets
• Return on Equity
• Internationalization

AR-GE ve İhracat Yoğunluğunun Finansal Performansla İlişkisi: Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Örneği

Öz

Çalışmada Türkiye’nin 500 büyük sanayi kuruluşunun AR-GE ve ihracat yoğunluğu ile finansal performansı arasındaki ilişki incelenmektedir. Ayrıca, ihracat yoğunluğunun AR-GE ile finansal performans ilişkisine etkisi de irdelenmektedir. 2012–2020 yılları arasında İSO 500 şirketleri sıralamasına giren ve AR-GE harcaması yapan 171 firma panel veri modelleriyle analiz yapılmıştır. Analiz sonuçları, şirketlerin AR-GE yoğunluğunun finansal performanslarını başlangıçta negatif etkilediğini ve bu etkinin AR-GE yoğunluğunun belirli bir seviyeye gelmesiyle de pozitife döndüğünü göstermektedir. Ayrıca ihracat yoğunluğunun, firmaların finansal performansları üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı sonucuna da ulaşılmıştır. Yüksek teknolojili şirketlerde, AR-GE yoğunluğuyla finansal performans ilişkisi kısa vadede negatifken, AR-GE yoğunluğu belirli bir seviyeye ulaştığında bu ilişki pozitife dönmektedir. Düşük teknolojili şirketlerde ise bu değişkenler arasında herhangi bir ilişki bulunamamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Aktif Kârlılığı
• Öz Sermaye Kârlılığı
• Uluslararasılaşma

Kaynakça

1. Akkaynak, B. (2023). AR-GE yatırımları ve finansal performans: Dış ticaret sermaye şirketleri üzerine bir uygulama. Enderun Dergisi, 7(1): 18-36.
2. Alam, A., Uddin, M., Yazdifar, H., Shafique, S. ve Lartey, T. (2020). R&D investment, firm performance and moderating role of system and safeguard: Evidence from emerging markets. Journal of Business Research, 106: 94–105.
3. Alper, D. ve Aydoğan, E. (2016). Relationships between R&D and corporate performance: An empirical analysis in Istanbul stock exchange. Paradoks Economics, Sociology and Policy Journal, 12(2): 96-114.
4. Altıntaş, H. ve Özdemir, E. (2006). İhracat işletmelerinin uluslararasılaşması: Türkiye’de faaliyet gösteren KOBİ’lere yönelik bir araştırma, Anadolu University Journal of Social Sciences, 6(1): 183–204.
5. Atik, S. (2007). Küreselleşme ve Küresel İşletmeler (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kadir Has Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
6. Ayaydın, H. ve Karaaslan, İ. (2014). The effect of research and development investment on firms financial performance: Evidence from manufacturing firms in Turkey. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 9(2): 43–59.
7. Ayaydın, H., Pala, F. ve Barut, A. (2019). Kaldıraç ve yabancı sahipliğin AR-GE yatırımları ile firma performansı üzerindeki moderatör etkisinin incelenmesi: Türkiye örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2): 202-212.
8. Aytekin, S. ve Özçalık, S.G. (2018). Borsa İstanbul teknoloji ve bilişim endeksi firmalarında AR-GE harcamaları ve finansal performans ilişkisi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(18): 67-73.

9. Ayyıldız, F.V. ve Demirci, O. (2022). AR-GE harcama gruplarının ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: Türkiye örneğinde yapay sinir ağları ile ARDL analizi. Trends in Business and Economics, 36(4): 346-358.
10. Bae, S. C., Park, B. J. C. and Wang, X. (2008). Multinationality, R&D ıntensity, and firm performance: Evidence from U. S. Manufacturing Firms. The Multinational Business Review, 16(1): 53–77.
11. Bae, S.C. and Kim., D. (2003). The effect of R&D investments on market value of firms: Evidence from the US, Germany, and Japan. The Multinational Business Review, 11(3): 51-76.
12. Barkema, H.G. and Vermeulen, F. (1998). International expansion through start-up or acquisition: A learning perspective. Academy of Management Journal, 41(1): 7- 26.
13. Bausch, A. and Krist, M. (2007). The effect of context-related moderators on the internationalization performance relationship: Evidence from meta analysis. Management International Review, 47(3): 319-347.
14. Bilen, A. ve Kalash, İ. (2020). İşletmelerin sahip olduğu finansal kaldıraç ve risk düzeylerinin karlılığa etkisi: Borsa İstanbul'daki hizmet firmaları üzerine ampirik bir araştırma. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 22(2): 258-275.
15. Bilici, U. (2018). Ülkemizin teknolojik girişiminde AR-GE’nin önemi. Erişim adresi: http://www.maden.org.tr/resimler/ekler/f83971673de5c8e_ek.pdf
16. Birden, M. (2017). Uluslararası pazarlara giriş süreci ve stratejileri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, Dış Ticaret Enstitüsü, İstanbul.
17. Booltink, L.W.A. and Saka-Helmhout, A. (2018). The effects of R&D intensity and internationalization on the performance of non-high-tech SMEs. International Small Business Journal, 36(1): 81-103.
18. Budak, N. ve Feyzioğlu, A. (2022). AR-GE teşvikleri. Ankara: Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Yayını.
19. Calabrese, G.C. and Manello, A. (2018). Firm internationalization and performance: Evidence for designing policies. Journal of Policy Modeling, 40: 1221–1242.
20. Chan Kim, W., Hwang, P. and Burgers, W.P. (1989). Global diversification strategy and corporate profit performance. Strategic Management Journal, 10(1): 45-57.
21. Chen, T., Guo, D., Chen, H., and Wei, T. (2019). Effects of R&D ıntensity on firm performance in Taiwan’s semiconductor industry. Economic Research-Ekonomska Istrazivanja. Routledge, 32(1): 2377–2392.
22. Contractor, F.J., Kundu, S.K. and Hsu, C.C. (2003). A three-stage theory of International expansion: The link between multinationality and performance in the service sector. Journal of International Business Studies, 34: 5-18.
23. Dağlı, H. ve Ergün, H. (2017). Türkiye’de AR-GE harcamalarının firma karlılığına etkisi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 7(13): 69-83.
24. Dai, X., Guo, Y. and Wang, L. (2019). Composition of R&D expenditures and firm performance. Technology Analysis and Strategic Management, 32(6): 739-752.
25. Demir, C. ve Güleç, Ö.F. (2019). Araştırma ve geliştirme giderlerinin firma karlılığı üzerine etkisi: BİST imalat sektörü örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34: 57-72.
26. Demirci, M.K. ve Çınar, H. (2013). 21. Ulusal yönetim ve organizasyon kongresi bildiriler kitabı, Ankara: Nobel Yayınları.
27. Dikici, M. ve Gürdal, K. (2021). AR-GE giderleri ile kârlılık ve büyüme arasında nedensellik ilişkisi: BIST üzerine bir inceleme. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 14(3): 1193-1229.
28. Doğan, M. (2013). Does firm size affect the firm profitability? Evidence from Turkey. Research Journal of Finance and Accounting, 4(4): 53-59.
29. Doğan, M. ve Yıldız, F. (2016). Araştırma ve geliştirme harcamalarının (AR-GE) firma karlılığı üzerindeki etkisi: BIST'te işlem gören imalat sanayi firmaları üzerine bir araştırma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(4): 178-187.
30. Doğan, Ö.İ. ve Marangoz, M. (2002). KOBİ’lerin dış pazarlara açılmada karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri ve bir uygulama. Dış Ticaret Dergisi, 24: 105-152.
31. Duman, K. ve Aydın, K. (2018). Türkiye’de AR-GE harcamaları ile GSYİH İlişkisi. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 4(1): 49-66.
32. Eldawayaty, D.M.A. (2020). The impact of research and development (R&D)iıntensity on financial performance and firm value: An empirical study on pharmaceutical companies listed on egyptian stock exchange. Alexandria Journal of Accounting Research, 4(3): 1-55.
33. Elmas, B. ve Polat, M. (2016). AR-GE yatırımlarının firma performansına etkisinin panel veri analizi ile araştırılması. [Tam metin bildiri]. 20. Finans Sempozyumu, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.
34. Erdemi, (2015). AR-GE yatırımları finansal performans ilişkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
35. Erdoğan, M. ve Yamaltdinova, A. (2019). A panel study of the ımpact of R&D on financial performance evidence from an emerging market. Procedia Computer Science, 158(3): 541-545.
36. Europe (2010). A European strategy for smart, sustainable and inclusive growth. Communication From The Commıssıon.
37. Ezanoğlu, Z. ve Çetin D. (2021). Türkiye’de AR-GE faaliyetlerini desteklemeye yönelik bir politika aracı olarak teşviklerin firma yenilik performansına etkileri. Maliye Dergisi, 181: 206-233.
38. Freihat, A.R. and Kanakriyah, R. (2017). Impact of R&D expenditure on financial performance: Jordanian evidence. European Journal of Business and Management, 9(32): 73-83.
39. Gaberli, Ü. (2018). G7 ülkelerinde fikri mülkiyet haklarına yapılan ödemeler ve AR-GE harcamalarının yüksek teknoloji ihracatına etkisi: Bir panel veri analizi. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, 641: 67-82.
40. Gemici, Z. ve Öztürk, F. (2020). AR-GE'yi doğru yorumlamak: Bütüncül AR-GE, inovasyon ve teknoloji yönetimi. Makine Tasarım ve İmalat Dergisi, 18(2): 82-91.
41. Grant, R.M., Jammine, A.P. and Thomas, H. (1988). Diversity, diversification, and profitability among British manufacturing companies, 1972-84. The Academy of Management Journal, 31(4): 771-801.
42. Grassano, N., Hernandez Guevara, H., Tuebke, A., Amoroso, S., Dosso, M., Georgakaki, A. and Pasimeni, F. (2020). The 2020 EU industrial R&D investment scoreboard. Publications Office of the European Union, 1-109.
43. Güçlü, İ. (2013). İşletmelerin uluslararasılaşma sürecinde ihracat stratejileri ve bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.
44. Gün, M. ve Yerdelen Kaygın, C. (2020). AR-GE yatırımlarının finansal performans üzerine etkisinin veri zarflama analizi ile incelenmesi. BMIJ, 8(3): 2649-2674.
45. Günal, G.G. ve Deliktaş, E. (2020). Yüksek ve düşük teknolojili sektörlerde piyasaya girişin belirleyicileri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 15(1): 249-266.
46. Hall, B.H. (2002). The financing of research and development, Oxford Review of Economic Policy, 18(1): 35-51.
47. Hsu, W.T., Chen, H.L. and Cheng, C.Y. (2013). Internationalization and firm performance of SMEs: The moderating effects of CEO attributes. Journal of World Business, 48(1): 1-12.
48. Huang, C. and Liu, C. (2005). Exploration for the relationship between innovation, IT and performance. Journal of Intellectual Capital, 6(2): 237-252.
49. Huyut, Ü. (2019). AR-GE yatırımlarının ekonomik büyüme üzerindeki rolü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
50. Işık, Ö., Aydın Ünal, E. ve Ünal, Y. (2017). The effect of firm size on profitability: Evidence from Turkısh manufacturıng sector. Journal of Business, Economics and Finance, 6(13): 301-308.
51. İşseveroğlu, G. ve Gençoğlu, Ü. (2018). Araştırma geliştirme (AR-GE) giderlerinin faaliyet sonuçlarına ve piyasa değerine etkisi: Panel veri analizi ile Borsa İstanbul uygulaması. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(3): 882-896.
52. Karahan, Ö. ve Yılgör, M. (2018). Ulusal inovasyon sistemi içerisinde kamu ile özel sektör AR-GE faaliyetlerinin etkileşimi. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, 640: 549-562.
53. Kayacı, A. (2022). Uluslararasılaşma düzeyi ve finansal performans ilişkisi: BİST işletmeleri üzerine bir araştırma. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(3): 643-654.
54. Keskin, R. ve Gökalp, F. (2016). Çalışma sermaye yönetiminin firma kârlılığı üzerine etkisi: Panel veri analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 17(1): 15-25.
55. Kiracı, M. ve Arsoy, M. F. (2014). Araştırma ve geliştirme giderlerinin işletmelerin karlılığı üzerindeki etkisinin incelenmesi: İMKB metal eşya sektöründe bir araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, 13(41): 33-48.
56. Kiracı, M., Çelikay, F. ve Çelikay D. Ş. (2016). The Effects of firms’ R&D expenditures on profitability: An analysis with panel error correction model for Turkey. International Journal of Business and Social Science, 7(5): 233-240.
57. Koç, E., Kaya, K. ve Şenel M.C. (2016). Türkiye’de sanayi sektörü ve temel sanayi göstergeleri – sanayi üretim endeksi. Mühendis ve Makine Dergisi, 57(682): 42-53.
58. Koçak, M. (2019). İşletmelerin uluslararasılaşmasına yönelik kavramsal bir çerçeve. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1): 169-190.
59. Kotabe, M., Srinivasan, S.S. and Aulakh, P.S. (2002). Multinationality and firm performance: The moderating role of R&D and marketing capabilities. Journal of International Business Studies, 33(1): 79-97.
60. Kotler, P. (1991). Marketing management: Analysis, planning, ımplementation and control, Journal of Business and Management Sciences, 7(1): 1-11.
61. Leung, T.Y. and Sharma, P. (2021). Differences in the impact of R&D intensity and R&D internationalization on firm performance- Mediating role of innovation performance. Journal of Business Research, 131: 81-91.
62. Mutlu, E.C. (2008). Uluslararası işletmecilik. İstanbul: Beta Yayınları.
63. Oral, T. ve Polat, E. (2021). Araştırma ve geliştirme (AR-GE) harcamalarının karlılık ve satışlar üzerine etkisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(3): 1878-1888.
64. Ortakarpuz, M. (2021). Uluslararası ticaret ve işletmecilik perspektifinde riskler ve risk yönetimi. Ankara: Nobel Yayınları.
65. Özbay, D. ve Taşel, F. (2020). İşletmeler için uluslararasılaşmanın önemi ve finansal performansa olan etkisine yönelik bir araştırma. Alanya Akademik Bakış Dergisi, 4(3): 789-805.
66. Özcan, B. ve Arı, A. (2014). Araştırma geliştirme harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Panel veri analizi. Maliye Dergisi, 166: 39-55.
67. Özcan, M., Ağırman, E. ve Yılmaz Ö. (2014). AR-GE yatırımlarının hisse senedi getirisi üzerine etkisi: BİST teknoloji ve bilişim firmaları üzerine bir uygulama. Maliye Dergisi, 166: 139-158.
68. Özkan, N. (2022). R&D spending and financial performance: An investigation in an emerging market. International Journal of Management Economics and Business, 18(1): 38-58.
69. Pacheco, L. (2019). Internationalization effects on financial performance: The case of Portuguese industrial SMEs. Journal of Small Business Strategy, 29(3): 97-116.
70. Pangarkar, N. (2008). Internationalization and performance of small-and medium-sized enterprises. Journal of world business, 43(4): 475-485.
71. Pantagakis, E., Terzakis. D. and Arvanitis. S. (2012). R&D Investments and firm performance: An empirical investigation of the high technology sector (Software and Hardware) in the E.U., Technological Educational Institute. 1-20.
72. Polat, M. ve Elmas, B. (2016). Firmaların finansal performansı AR-GE yatırımlarından etkilenir mi? Panel veri analizi ile bir araştırma. [Tam metin bildiri]. ÜNIİAP Uluslararası Bölgesel Kalkınma Konferansı, Bingöl Üniversitesi, Muş.
73. Quelhas, F.C. and Costa, S.R.R. (2019). O efeıto da ınovação no desempenho fınanceıro e na ıntensıdade de exportação de fırmas de países emergentes. Revista Eletrônica Gestão & Sociedade, 13(36): 3203-3230.
74. Riahi, A. and Belkaoui. (1998). The effects of the degree of internationalization on firm performance. International Business Review, 7(3): 315-321.
75. Schulze, L., Douesnel, A. and Gregoure, O. (2016). Internationalization and firm performance in Chindia countries: A meta-analytic review. Ad- Minister, 29: 5-22.
76. Sharma, C. (2012). R&D and firm performance: Evidence from the Indian pharmaceutical industry. Journal of the Asia Pacific Economy, 17(2): 333- 342.
77. Sohn, D.W., Hur, W. and Kim, H.J. (2010). Effects of R&D and patents on the financial performance of Korean venture firms. Asian Journal of Technology Innovation, 18(2): 169-185.
78. Szewczyk, S.H., Tsetsekos, G.P. and Zantout, Z. (1996). The valuation of corporate R&D expenditures: Evidence from investment opportunities and free cash flow. Financial Management, 25: 105-110.
79. Şahin, K., Artan, S. ve Tuysuz, S. (2015). The moderating effects of a board of directors on FDI’s international diversification in Turkey. International Journal of Organizational Analysis, 23(1): 61–88.
80. Şahin, Z. (2020). AR-GE ve inovasyon faaliyetlerinin büyüme ile ilişkisi: KOBİ’ler üzerine bir inceleme. İstanbul: Hiperlink Yayınevi.
81. Tekin, V.N. (2006). Pazarlama ilkeleri. Bursa: Seçkin Yayıncılık.
82. Tezcan, E. (2018). AR-GE ve inovasyonda Türkiye. Mühendis ve Makina Dergisi, 37-53.
83. Topal, M., Eyduran, E., Yağanoğlu, A.M., Sönmez, A. ve Keskin, S. (2010). Çoklu doğrusal bağlantı durumunda ridge ve temel bileşenler regresyon analiz yöntemlerinin kullanımı. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 41(1): 53-57.
84. Uzay, N., Demir, M. ve Yıldırım, E. (2012). İhracat performansı açısından teknolojik yeniliğin önemi: Türkiye imalat sanayi örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 13(1): 147-160.
85. Uzun Kocamış, T. ve Güngör, A. (2014). Türkiye’de AR-GE harcamaları ve teknoloji sektöründe AR-GE giderlerinin karlılık üzerine etkisi: Borsa İstanbul uygulaması. Maliye Dergisi, 166: 127-138.
86. Vithessonthi, C. and Racela, O.C. (2016). Short- and long-run effects of internationalization and R&D intensity on firm performance. Journal of Multinational Financial Management, 34: 28-45.
87. Wang, C. H. (2011). Clarifying the effects of R&D on performance: Evidence from the high technology ındustries. Asia Pacific Management Review, 16(1): 51–64.
88. Xiao, S.S., Jeong, I., Moon, J.J., Chung, C.C. and Chung, J. (2013). Internationalization and performance of firms in China: moderating effects of governance structure and the degree of centralized control. Journal of International Management, 19(2): 118-137.
89. Yerdelen Tatoğlu, F. (2012). Panel veri ekonometrisi. İstanbul: Beta Yayıncılık.
90. Yeşil, S. ve Akben, İ. (2008). Şirketlerin uluslararasılaşma süreci: Kahramanmaraş’ta bir alan çalışması. 16. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi Kongre Kitabı içinde (s. 568-580).
91. Yeşilkuş, F. ve Özbozkurt, O.B. (2021). Uluslararası işletmecilikte finansal risklerin stratejik yönetimi. Uluslararası İşletmecilikte Finansal Risklerin Stratejik Yönetimi, 6(1): 51-66.
92. Yıldırım, C. ve Göze Kaya, D. (2019). AR-GE harcamalarının gelişimi: TR-AB üzerine bir değerlendirme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 33(3): 791-812.
93. Yıldırım, H. ve Sakarya, Ş. (2018). AR-GE harcamalarının firmaların aktif kârlılığına ve özsermaye kârlılığına etkisi: BİST teknoloji sektöründe bir uygulama. İşletme Bilimi Dergisi, 6(3): 39-60.
94. Yıldız, Y. (2018). İhracat yoğunluğu, AR-GE yatırımları ve firma performansı: Türkiye örneği. Ege Akademik Bakış Dergisi, 18(2): 289-305.
95. Yükseler, Z. (2016). Türkiye imalat sanayi sektörü (Kısa vadeli iş istatistikleri, sektörel gelişmeler ve teknoloji düzeyi).
96. Zainudin, R., Mahdzan, N. and Mohamad, N. (2021). Internationalisation and financial performance: in the case of global automotive firms. Review of International Business and Strategy, 31(1): 80–102.
97. Zang, Z., Zhu, Q. and Guerrero H.M. (2019). How does R&D investment affect the financial performance of cultural and creative enterprises? Sustainability, 11(2): 297.
98. Zerenler, M., Türker, N. ve Şahin, E. (2007). Küresel teknoloji, araştırma-geliştirme ve yenilik ilişkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17: 653- 667.