Karabük Havzasında Jeoekolojik Arazi Kabiliyet Sınıflandırılması

Öz

Arazi sınıflandırılması, bir ülkeden bir bölgede doğal dengesinin korunarak, en yüksek verim alınarak sürdürülebilir gelişme ve özellikle gıda güvenliliğinin sağlanması açısından önemlidid. Başta ABD olmak üzere birçok ülkede arazi sınıflandırılmasında toprak, topografya ve iklim faktörleri ele alınmıştır. Yeri bir yaklaşımla jeoekolojik arazi sınıflandırılmasında ana materyal, jeomorfolojik evrime bağlı olarak oluşan topografya şekilleri oluşumu ve bunların sınır tabakası denilen iklim ve bitki örtüsü üzerindeki etkileri belirtilmiştir. Jeoekolojik arazi sınıflandırılmasına örnek olarak Batı Karadeniz Bölümü’nde etrafı yüksek sahalarla çevrili tektonik kökenli Karabük Havzası örnek olarak ele alınmıştır. Bu havzada ana materyal, dağlar, plato, aşınım yüzeyleri, ayrı birer jeoekolojik ortamları oluşturur. Karabük Havzasında arazi sınıflarından III. sınıf araziler, sulamanın yapıldığı alüvyal örtü üzerindedir. IV. sınıf araziler, genellikle kuru tarım yapılan plato yüzeyi üzerinde hafif dalgalı düzlükler ve aşınım yüzeylerindeki arazilerdir. V. sınıf araziler, Karabük çayı kenarındaki birikinti yelpazeleri, yamaç eteklerindeki kolüvyal depolarda yer alır. VI. sınıf arazileri, hayvanların otlatılmasına uygun plato yüzeyindeki az eğimli sahalar, dağlarda geniş vadi içerisindeki düzlükler ve orman sınırı üzerindeki yarı alpin çayır alanlarını kapsar. VII. sınıf araziler ormanların yetiştiği dağlık alanlarda, akarsu vadilerinin çok eğimli kesimlerinde bulunur. VIII. sınıf araziler dağların üst kesimlerindeki kayalıklar, kanyon vadilerin kayalık dik yamaçları ile Araç çayı taşkın yatağındaki kumlu çakıllı depolar ile bataklıklardır.

Anahtar Kelimeler

• Arazi sınıflandırılması
• jeomorfolojik evrim
• jeoekoloji
• Karabük Havzası

Geo-ecologic Land Capability Classification in Karabük Basin, NW of Türkiye

Öz

Land capability classification is an important factor to maintain natural equilibrium, sustainable development and food security in given region. Soil, climate and topography especially slope in the land capability classification are used in the USA land classification. In this study, the new land capability classification approaches entitled is geo-ecologic land capability classification. To explain and importance of these factors in geo-ecologic classification, Karabuk tectonic basin bordered by the highland is selected as the example area, located in the western part of Black Sea Region in Türkiye. Parent material, geomorphic evolution in the formation of present day landforms, climate are the key factors for the land capability classification in the Karabük Basin. Jeo-ecologic land capability classifications are as fallowed below: III. Class land is only found along the alluvial valley of the river bed of Araç River. The erosional surfaces occurring on the neogene marly deposits and flat plateau surfaces are defined as IV land capability class. Gravelly and sandy dejection fans and colluvial deposit material occurrence areas are V land capability class.. VI. class lands on the plateau surfaces and wide valleys containing grass vegetation in the forest and subalpine grass upper the forest zone. VII. Class of lands are common on the mountainous areas and on steep slopes of valleys. Class VIII lands are found on the canyon valley slopes, rocky lands on top of the mountains and gravelly sandy deposit and swamp areas on the river bed and canyon valleys in the study area.

Anahtar Kelimeler

• Land classification
• geomorphological evolution
• geoecology
• Karabük Basin

Kaynakça

1. Atalay, İ., & Efe, R. (2012). Sarıçam (Pinus sylvestris var. sylvestris) Ormanlarının Ekolojisi ve Tohum Nakli Açısından Bölgelere Ayrılması. Orman ve Su İşleri Bakanlığı-Orman Ağaçları ve Tohumları Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Çeşitli Yayınlar Serisi, (5).
2. Atalay, İ., & Gökçe Gündüzoğlu, A. (2015). Türkiye’nin ekolojik koşullarına göre arazi kabiliyet sınıflandırılması. Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri, 19-120.
3. Atalay, İ. (1992). Kayın (Fagus orientalis Lipsky) ormanlarının ekolojisi ve tohum transferi yönünden bölgelere ayrılması. Orman Bakanlığı.
4. Atalay, İ. (1994). Türkiye vejetasyon coğrafyası. Ege Üniversitesi Basımevi.
5. Atalay, I. (1997). Red Mediterranean soils in some karstic regions of Taurus mountains, Turkey. Catena, 28(3-4), 247-260.
6. Atalay, I. (1999). Land use in the karstic lands in the Mediterranean region. International Journal of Speleology, 28(1), 8.
7. Atalay, İ. (2008). Ekosistem ekolojisi ve coğrafyası. Çevre ve Orman Bakanlığı Yayınları.
8. Atalay, İ. (2011). Toprak oluşumu, sınıflandırılması ve coğrafyası (4. baskı). Meta Basım.

9. Atalay, İ. (2014). Türkiye'nin ekolojik bölgeleri. Orman ve Su İşleri Bakanlığı.
10. Atalay, I. (2016). A new approach to the land capability classification: Case study of Turkey. Procedia Environmental Sciences, 32, 264-274.
11. Atalay, İ. (2017). Türkiye jeomorfolojisi. Meta Basım, İzmir.
12. Atalay, İ. (2020). Uygulamalı klimatoloji (3. baskı). Meta Basım.
13. Atalay, İ. (2023). Türkiye coğrafyası ve jeopolitiği (9. Baskı). Meta Basım.
14. Atalay, İ., & Efe, R. (2010). Anadolu Karaçamı (Pinus nigra subsp. pallasiana (Lamb.) Holmboe)'nin Ekolojisi ve Tohum Nakli Açısından Bölgelere Ayrılması. Ecology of the Anatolian Black Pine (Pinus nigra subsp. pallasiana (Lamb.) Holmboe) and Its D ividing In Terms of Seed Transfer. Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Müd. Yay, (37).
15. Atalay, İ., Altunbaş, S., Coşkun, M. & Siler, M. (2024b). Taşların ekolojisi, toprak oluşumu ve topografyanın tarım ve ormancılık açısından önemi (2.baskı) Palme Yayınevi.
16. Atalay, İ., Çiftçi, H. ve Altunbaş, S. (2024c). Türkiye’de doğal bitki örtüsünün ilkim tiplerinin belirlenmesindeki önemi. Eğitim Bilimleri Tematik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 30-62.
17. Atalay, I., Efe, R., & Öztürk, M. (2014). Ecology and classification of forests in Turkey. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 120, 788-805.
18. Atalay, İ., Efe, R., Soykan, A., & Cürebal, İ. (2017). Conglomerate habitat in the Köprü River Basin in the western Mediterranean region. R. Efe & M. Öztürk (Eds.), Contemporary studies in environmental and tourism içinde (ss. 453-464). Cambridge Scholars Publishing.
19. Atalay, İ., İrdem, C., Altunbaş, S., Siler, M., & Coşkun, M. (2024a). Ana materyal ve fizyografyanın orman ağaçlarının verimliliği (Boniteti) üzerindeki etkileri. Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Yay. ISBN. 978 625 984 9964. Ankara.
20. Atalay, İ., Saydam, K. & Eren, M. (2018). Pedogeomorphology, in Soils of Turkey. pp. 75-104. Eds: Kapur, Akça, and Ünal, Springer.
21. Atalay, İ., Sezer, İ., & Çukur, H. (1998). Kızılçam (Pinus brutia Ten.) ormanlarının ekolojik özellikleri ve tohum nakli açısından bölgelere ayrılması. Orman Bakanlığı Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Müdürlüğü.
22. Black, C. A. (1965). Methods of soil analysis Part 2, Amer. Society of Agronomy Inc., Publisher Madisson, Wilconsin, USA, 1372-1376.
23. Bonan, G. 2008. Ecological climatology Concepts and Application (Second eds). 2008.Cambridge University pres.
24. Bouyoucos, G .J. 1955. A recalibration of the hydrometer method for making mechanical analysis of the soils, Agronomy Journal, 4 (9): 434.
25. Jackson, M. L. (1967). Soil chemical analysis prentice-Hall of India private New Delhi.
26. Anderson, J. R. (1976). A land use and land cover classification system for use with remote sensor data (Vol. 964). US Government Printing Office.
27. Kacar, B. (1995). Bitki ve toprağın kimyasal analizler: III. Toprak Analizleri. A. Ü. Ziraat Fakültesi Geliştirme Vakfı Yayınları No: 3.
28. Akça, E., Aydemir, S., Kadir, S., Eren, M., Zucca, C., Günal, H., ... & Budak, M. (2018). The Soils of Turkey, World Soils Book Series.
29. Khan, J., Powell, T., & Harwood, A. (2013). Land Use in the UK. Office for National Statistics, pp19.
30. Ministry of Agriculture, Fisheries and Food (MAFF). (1988). Agricultural land classification of England and Wales: Revised guidelines and criteria for grading the quality of agricultural land. MAFF Publications.
31. Klingebiel, A. A., & Montgomery, P. H. (1961). Land-capability classification (No. 210). Soil Conservation Service, US Department of Agriculture.
32. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı (2008). Tarımsal üretim ve geliştirme genel müdürlüğü toprak ve arazi sınıflaması standartları teknik talimatı ve ilgili mevzuat. Ankara.
33. Thun, R., & Knickmann, E. (1955). Die Untersuchung von Böden (Vol. 1). Neumann.
34. ÜNAL, M. (2023). Bartın Çayı Havzası’nda Toprak Oluşumunu Etkileyen Faktörler ve Toprak Sınıflandırması (Doctoral dissertation).