Coğrafi İşaretli Tarım Ürünlerinde Sözleşmeli Tarım Uygulamalarına Yönelik Üretici Davranışlarının Belirlenmesi; Şanlıurfa Narı Örneği

Öz

Bu çalışma, Şanlıurfa, Suruç ilçesindeki üreticilerin, coğrafi işaretli tarım ürünlerinde sözleşmeli tarım uygulamalarına yönelik davranışlarının belirlenmesi kapsamda Şanlıurfa Nar’ının üretim durumunun incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Şanlıurfa ili, arazi miktarı ve bitki çeşitliliği bakımından Türkiye’nin önde gelen tarım şehirlerinden biridir. Kendine has özellikleri ile ön plana çıkan ve coğrafi işaret alan Şanlıurfa Narı, bölgedeki üreticiler için önemli bir tarımsal üründür. Bu bağlamda coğrafi işaret kavramının tarımsal üretime sağladığı katma değer ile sözleşmeli tarım modelinin sunduğu üretim güvencesini bir araya getirme potansiyelini incelemektedir. Çalışmanın ana materyalini, oransal örneklem yöntemi kullanılarak, 51 adet üretici ile yüz yüze yapılan anketler oluşturmuştur. Elde edilen veriler neticesinde üreticilerin, coğrafi işaret bilgi düzeyleri ve sözleşmeli tarıma karşı olan tutum ve davranışlarını, eğitim seviyesi ile ki kare bağımsızlık testi yapılmıştır. Ayrıca bireylerin eğitim seviyeleri ile yaşları bağımsız örneklem t-testi ile analiz edilmiştir. Yapılan regresyon analizi sonucunda, sözleşmeli tarım hakkında bilgi sahibi olma durumumun, bireylerin çalışma stilini anlamlı olarak sözleşmeli tarıma yönlendirdiğine (p<0,05) ortaya koymuştur. Analiz sonuçlarına göre Şanlıurfa'nın mevcut nar üretim potansiyeline rağmen geleneksel yöntemlerin yaygın olduğu ve üreticilerin coğrafi işaret ile sözleşmeli tarım konularında bilgi eksikliği yaşadığı belirlenmiştir. Sözleşmeli tarımın, üreticilere risk ve belirsizlikleri ortadan kaldırarak sürdürülebilir bir üretim modeli örnek olabileceği ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, çiftçi eğitimleri, tarımsal danışmanlık hizmetleri ve üreticilerin sözleşmeli firmalarla bir araya getirilmesi gibi yayım çalışmalarının önemi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Coğrafi işaret
• sözleşmeli tarım
• nar

Destekleyen Kurum

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) 2209/A programı, Türkiye.

Proje Numarası

1919B012337822

Etik Beyan

Bu çalışma kapsamında kullanılan anket formu Harran Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’nun 12.07.2024 tarihli 16 no'lu oturumunda 2024/182 numaralı kurul kararı ile onaylanmıştır.

Teşekkür

Bu çalışmanın hazırlanmasında kullanılan veriler, desteklenen 1919B012337822 numaralı projeden elde edilmiştir. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) 2209/A programı, Türkiye.

Determination of Producer Behaviors Towards Contracted Farming Practices in Geographically Indicated Agricultural Products; Sanliurfa Pomegranate Example

Öz

This study was conducted to examine the production status of Sanliurfa Pomegranate within the scope of determining the behavior of producers in Sanliurfa, Suruç district towards contract farming practices in geographically indicated agricultural products. Sanliurfa province is one of the leading agricultural cities of Turkey in terms of land amount and plant diversity. Sanliurfa Pomegranate, which stands out with its unique characteristics and receives a geographical indication, is an important agricultural product for producers in the region. In this context, the study examines the potential of combining the added value that the concept of geographical indication provides to agricultural production with the production security offered by the contract farming model. The main material of the study consisted of face-to-face surveys conducted with 51 producers using the proportional sampling method. Based on the data obtained, a chi-square independence test was conducted to determine the relationship between producers' knowledge level of geographical indications, their attitudes and behaviors towards contract farming, and their education level. Additionally, individuals' education levels and ages were analyzed with an independent sample t-test. As a result of the regression analysis, it was revealed that having knowledge about contract farming significantly directed individuals' working style towards contract farming (p <0.05). According to the analysis results, it has been determined that despite the existing pomegranate production potential of Sanliurfa, traditional methods are widespread and producers lack knowledge about geographical indications and contract farming. It has been revealed that contract farming can be an example of a sustainable production model by eliminating risks and uncertainties for producers. In this context, the importance of extension studies such as farmer training, agricultural consultancy services and bringing producers together with contracted companies is recommended.

Anahtar Kelimeler

• Geographical indication
• contract farming
• pomegranate

Destekleyen Kurum

Turkish Scientific and Technological Research Council (TÜBİTAK) 2209/A program, Türkiye

Proje Numarası

1919B012337822

Etik Beyan

The survey form used within the scope of this study was approved by the Harran University Social and Human Sciences Ethics Committee in its 16th session dated 12.07.2024, with the decision numbered 2024/182.

Teşekkür

The data used in the preparation of this study was obtained from the supported project number 1919B012337822. Turkish Scientific and Technological Research Council (TÜBİTAK) 2209/A program, Türkiye.

Kaynakça

1. Ahiadormey, W. A., Amengor, E., Hagan, M. A. S., Doku, G. D., Akutinga, S., Fialor, S. C., & Awunyo-Vitor, D. (2025). Awareness, perceptions, and willingness and adoption of forward contract for maize and soybean marketing in Ghana. Agricultural and Food Science Journal of Ghana, 17(2), 8066-8087.
2. Akbay, C., Bilgiç, A., Tümer, E. İ., & Sami, A. (2016). Impact of agricultural subsidies policy on Turkey dairy farming by using binary logit model.
3. Arumugam, N., Arshad, F. M., Chiew, F. C. E., & Mohamed, Z. (2011). Determinants of fresh fruits and vegetables (FFV) farmers’ participation in contract farming in Peninsular Malaysia. International Journal of Agricultural Management and Development (IJAMAD), 1(2), 65-71.
4. Aşkan, E., Ağaç, Y., & Pehluvan, M. (2026). Determinación de las características socioeconómicas de las empresas productoras de nueces Çatak con denominación de origen geográfica en la cuenca cerrada del lago de Van, en Turquía. Cuadernos de desarrollo rural= International journal of rural development, 23(1), 4.
5. Ayyıldız, M., Tengiz, Z. M., & Çiçek, A. (2024). Sözleşmeli patates yetiştiriciliği sisteminin üreticiler açısından değerlendirilmesi: Tomarza ilçesi örneği. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 29(2), 397-408.
6. Bilge, B., Demirbaş, N., & Artukoğlu, M. (2019). Türkiye’de coğrafi işaretli gıda ürünlerinin gurme turizmi açısından önemi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 25(1), 127-132.
7. Cevahir, E. (2020). Guide to quantitative data analysis with SPSS. Istanbul: Cybele Publications.
8. Doğantimur, E., & Seçer, A. (2018). Adana ilinde nar pazarlama yapisi ve geliştirme olanaklari. Adyutayam Dergisi, 6(2), 18-29.

9. Dogeje, F., Ngaruko, D., & Mpeta, D. (2024). Farmer’s literacy and contract farming participation in Tanzania’s cash crops agriculture: Application of human capital theory. Discover Agriculture, 2(1), 86.
10. FAO.(2025). Contract Farming. What is Contract Farming | About | Contract Farming | FAO
11. Gujarati, Damodar N. Basic Econometrics. Forth Edition. Singapura: McGraw-Hill (2003).
12. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (Vol. 5, p. 359). Ankara, Turkey: Asil Yayın Dağıtım.
13. Kim, T. K. (2015). T test as a parametric statistic. Korean journal of anesthesiology, 68(6), 540-546.
14. Lorcu, F. (2015). Data analysis with examples: SPSS applications. Ankara: Detay Publishing.
15. McHugh, M. L. (2013). The chi-square test of independence. Biochemia medica, 23(2), 143-149.
16. Nagaraj, N., Chandrakanth, M. G., Chengappa, P. G., Roopa, H. S., & Chandakavate, P. M. (2008). Contract farming and its implications for input-supply, linkages between markets and farmers in Karnataka. Agricultural Economics Research Review, 21, 307-316.
17. Özalp, A., & Yılmaz, İ. (2013). Antalya ili nar üretiminde girdi kullanımı ve kârlılık analizi. Akdeniz University Journal of the Faculty of Agriculture, 26(1), 19-26.
18. Öztürk, G., Kadak, E., Baran, M. F., & Demir, C. (2024). Zivzik Nari Üretiminde Girdi Kullanimi ve Üretime Etkisi. MAS Journal of Applied Sciences, 9(3), 668-678.
19. Rehber, E. (1998). Sözleşmeli Tarim Üzerine Bir Değerlendirme. Tarım Ekonomisi Dergisi, 3(1 ve 2), 23-37.
20. Rondhi, M., Aji, J. M. M., Khasan, A. F., & Yanuarti, R. (2020). Factors affecting farmers’ participation in contract farming: The case of broiler sector in Indonesia. Tropical Animal Science Journal, 43(2), 183-190.
21. Ruml, A., & Qaim, M. (2020). Effects of marketing contracts and resource-providing contracts in the African small farm sector: Insights from oil palm production in Ghana. World Development, 136, 105110.
22. Sarımeşeli, M. (2000). Ekonometri el kitabı. Birinci Baskı, Gazi Kitabevi Ankara.
23. Serin, H., Taşdelen, S. M., Seyhan, D., Çağlayan, T., & Tekin, M. E. (2023). Örnekleme dağılımlarının tarihsel gelişimi: Ki-kare, t ve F dağılımları. Journal of Turkish Veterinary Medical Society, 94(1), 96-109.
24. Sgroi, F. (2021). Territorial development models: A new strategic vision to analyze the relationship between the environment, public goods and geographical indications. Science of the Total Environment, 787, 147585.
25. Sharma, D. S. "Factors influencing farmers’ participation in contract farming: a study on farmers of western Uttar Pradesh." Int J Multidiscip Res (2023).
26. Şimşek, M., & Gülsoy, E. (2017). Güneydoğu Anadolu Bölgesinin nar (Punica granatum L.) potansiyeli konusunda bir araştırma. Journal of the Institute of Science and Technology, 7(2), 31-41.
27. Tümer, E. İ. (2011). Bitkisel ürün sigortası yaptırma isteğinin belirlenmesi: Tokat ili örneği. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 42(2), 153-157.
28. Türk Patent ve Marka Kurumu (2022). Coğrafi İşaretler Portalı. ci.turkpatent.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 22 Şubat 2026).
29. Usta, S., & Şengül, S. (2022). Türkiye’deki coğrafi işaretli yiyecek-içecek ürünlerinin analizi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 604-634.
30. Yılmaz, H. İ., & Çobanoğlu, F. (2024). Analysis of the Impact of Sustainability-Based Agricultural Certificates: The Case of Fig Growing in Aydın Province. Turkish Journal of Agricultural and Natural Sciences, 11(4), 1168-1181.