Ortaokul Öğrencilerinin Türkçe Derslerinde Konuşma Etkinliklerine Katılım Durumları

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 99 - 119, 31.12.2025

Ali Göçer , Erdem Aksoy

https://doi.org/10.52974/jena.1663997

Öz

Bu araştırmada, ortaokul Türkçe dersinde öğrencilerin konuşma becerisini geliştirmek için gerçekleştirilen etkinliklere katılma durumları ve bu çerçevede konuşma etkinliklerinde karşılaşılan sorunların tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma iki konuşma etkinliği üzerinden yürütülmüştür. Bu amaçla iki konuşma etkinliği tasarlanmıştır. Hazırlanan konuşma etkinlikleri iki haftada ve dört ders saatinde uygulanarak tamamlanmıştır. Bu araştırma, nitel araştırma yöntemi kapsamında durum çalışması deseni tercih edilerek yürütülmüştür. Araştırmada yer alan örneklem amaçlı olarak seçilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Sivas ilinde bir devlet okulunda altıncı sınıfta eğitim gören 9 erkek, 10 kız olmak üzere toplamda 19 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veriler; yarı yapılandırılmış ön görüşme formundan, çalışma kağıtlarından, gözlem notlarından yararlanılarak elde edilmiş ve tablo şeklinde verilmiştir. Elde edilen verilerden çalışma yaprakları betimsel analiz ile yarı yapılandırılmış ön görüşme formları ve gözlem notları içerik analizi yoluyla incelenmiştir. İncelenen veriler yorumlanırken kod ve temaya uygun olan katılımcı ve araştırmacı ifadeleri doğrudan alıntı yapılarak verilmiştir. Konuşma etkinlikleriyle elde edilen verilere göre öğrencilerin etkinliklere katılma da isteksiz olduğu, etkinlikleri zoraki yaptığı gözlenmiştir. Etkinlikler sırasında öğrencilerin en sık karşılaştığı konuşma sorunları; tahtaya çıkmakta isteksizlik, konuşma esnasında gülme ve arkadaşını güldürme, konuşma esnasında heyecanlanma, ortam, unutma, beden dilinin verimli kullanamama, göz temasından kaçınma ve süre olarak belirlenmiştir. Konuşma becerisi etkinliklerinde sürekli aynı etkinlikler kullanılmaması ve konuşma becerisi etkinliklerinde öğrencilerin tek düze etkinliklerden kurtulmasının sağlanması gibi önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Durum çalışması , konuşma becerisi , konuşma becerisi sorunları.

Participation of Secondary School Students in Speaking Activities in Turkish Lessons

Öz

This research aims to determine the participation of students in activities carried out to improve their speaking skills in secondary school Turkish lessons and the problems encountered in speaking activities within this framework. The research was conducted on two speaking activities. For this purpose, two speaking activities were designed. The prepared speaking activities were completed by applying them in two weeks and four lesson hours. This research was conducted by choosing a case study design within the scope of the qualitative research method. The sample in the research was selected purposively. The study group of the research consists of 19 students in total, 9 male and 10 female, studying in the sixth grade at a state school in Sivas province. The data in the research were obtained by using the semi-structured preliminary interview form, worksheets, and observation notes and were given in the form of a table. From the obtained data, the worksheets were examined through descriptive analysis and the semi-structured preliminary interview forms and observation notes were examined through content analysis. While interpreting the examined data, the participant and researcher statements that were suitable for the code and theme were given by direct quotation. According to the data obtained from the speaking activities, it was observed that the students were reluctant to participate in the activities and did the activities by force. The most common speaking problems encountered by students during the activities were determined as; reluctance to go to the board, laughing and making your friend laugh during the speech, getting excited during the speech, the environment, forgetting, not using body language efficiently, avoiding eye contact and duration. Suggestions were made such as not using the same activities all the time in speaking skills activities and ensuring that students are freed from monotonous activities in speaking skills activities.

Anahtar Kelimeler

Case study , speaking skills , speaking skills problems

Kaynakça

• Akkaya, A. (2012). Öğretmen adaylarının konuşma sorunlarına ilişkin görüşleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 405–420.
• Aktaş, Ş., & Gündüz, O. (2008). Yazılı ve sözlü anlatım. Akçağ Yayınları.
• Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı (6. baskı). Sakarya Yayıncılık.
• Aykaç, M., & Çetinkaya, G. (2013). Yaratıcı drama etkinliklerinin Türkçe öğretmen adaylarının konuşma becerilerine etkisi. Turkish Studies, 8(9), 671–682. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.5384
• Başaran, M., & Erdem, İ. (2009). Öğretmen adaylarının güzel konuşma becerisi ile ilgili görüşleri üzerine bir araştırma. Kastamonu Eğitim Dergisi, 17(3), 743–754.
• Bircan, E. (2013). Üniversite öğrencilerinin konuşma becerilerini kullanmaya yönelik tutumları. Millî Eğitim Dergisi, 43(197), 95–113.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Creswell, J. W. (2020). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (5. baskı; S. B. Demir & M. Bütün, Çev. Ed.). Siyasal Kitabevi.
• Çerçi, A. (2015). Türkçe öğretmenlerinin öğrencilerin konuşma becerisini ölçme ve değerlendirmeye ilişkin görüşleri. International Journal of Social and Educational Sciences, 2(4), 186–204.
• Demirel, Ö. (2004). Türkçe öğretimi. Pegem Akademi.
• Doğan, Y. (2013). Dinleme eğitimi: Kuram, uygulama, ölçme ve değerlendirme. A. Güzel & H. Karatay (Ed.), Türkçe öğretimi el kitabı içinde (s. 151–175). Pegem Akademi.
• Erdem, A., & Erdem, M. (2015). Yapılandırmacı karma öğrenme ortamlarının dinleme ve konuşma becerilerine etkisi. İlköğretim Online, 14(3), 1130–1148.
• Ergin, M. (1999). Türk dil bilgisi. Bayrak Yayınları.
• Kara, Ö. T. (2009). İlköğretim ikinci kademe Türkçe dersinde konuşma becerisinin geliştirilmesinde dramanın kullanılması ve bir uygulama örneği. Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 151–163.
• Kartallıoğlu, N. (2018). Bilişsel farkındalık stratejilerinin 7. sınıf öğrencilerinin konuşma becerilerini geliştirmeye etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(4), 1160–1186.
• Katrancı, M. (2014). Öğretmen adaylarının konuşma becerisine yönelik öz yeterlilik algıları. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 174–195.
• Kıymaz, M. S., & Doyumğaç, İ. (2020). Türkçe öğretmeni adaylarının dinlediklerinden hareketle hazırlıksız konuşma başarıları: Karma yöntem araştırması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(4), 1049–1070.
• Kuru, O. (2013). Akıcı konuşma problemi yaşayan ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin konuşma becerilerinin geliştirilmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Maden, S. (2011). Rol kartlarının konuşma eğitimindeki başarı ve tutum üzerine etkisi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(2), 23–38.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
• Özbay, M., & Melanlıoğlu, D. (2008). Türkçe eğitiminde kelime hazinesinin önemi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 30–45.
• Özdemir, S. (2017). Türkçe öğretmeni adaylarının konuşma kaygılarını gidermede hazırlıklı konuşmaların rolü. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 361–374.
• Öztürk, Ö. (2017). İlkokul 3. sınıf Türkçe dersinde yaratıcı drama yönteminin konuşma becerilerini geliştirmeye etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Sağlam, Ö., & Doğan, Y. (2013). 7. sınıf öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerileri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(24), 43–56.
• Sevim, O. (2018). İletişim ve dinleme. A. Akçay (Ed.), Dinleme/izleme eğitimi içinde (s. 37–51). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Türk Dil Kurumu. (t.y.). İletişim. Güncel Türkçe Sözlük içinde. https://sozluk.gov.tr/?ara=ileti%C5%9Fim Temizyürek, F., Erdem, İ., & Temizkan, M. (2016). Konuşma eğitimi. Pegem Akademi.
• Tekşan, K., & Çinpolat, E. (2018). Öğretmen adaylarının kitap okuma alışkanlığına yönelik tutumları ve konuşma öz yeterlik algıları. Turkish Studies Educational Sciences, 13(11), 1219–1236. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13400
• Temizkan, M. (2009). Akran değerlendirmenin konuşma becerisinin geliştirilmesi üzerindeki etkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(12), 90–112.
• Topçuoğlu Ünal, F., & Degeç, H. (2012). Öğretmen görüşlerine göre konuşma eğitiminde karşılaşılan sorunlar. The Journal of Academic Social Science Studies, 5(7), 735–750.
• Uçgun, D. (2007). Konuşma eğitimini etkileyen faktörler. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (22), 59–67.
• Ulu, H. (2019). Öğretmen adaylarının dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerine ilişkin metaforik algıları. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 272–314.
• Ürün Karahan, B. (2015). Türkçe öğretmen adaylarının konuşma eğitimine yönelik tutumları (Kars ili örneği). e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 38–45.
• Yaman, Ş. (2015). Dil öğretimi. N. Bekleyen (Ed.), Dinleme becerisinin öğretimi içinde (s. 309–332). Pegem Akademi.
• Yaşar, Z. (2017). Kavram karikatürleriyle yapılan etkinliklerin ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin konuşma becerilerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Yelok, V. S., & Sallabaş, M. E. (2009). Öğretmen adaylarının sözlü anlatım dersine ve sözlü anlatıma yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(3), 581–606.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Genişletilmiş 9. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yin, R. K. (2013). Case study research: Design and methods. Sage.
• Yüceer, D., & Doğan, Y. (2021). Türkçe öğretmenliği birinci sınıf öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerileri üzerine bir araştırma. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 81–103.