Öğretmenlerin Bilgi Güvenliği Farkındalığının Bireysel ve Mesleki Değişkenler Bağlamında Analizi

Öz

Bilişim teknolojilerindeki hızlı değişimler insanoğlunun teknoloji ile yapabildiklerinin sınırlarını çok genişletmiş ve bilgiye erişimi kolaylaştırmıştır. Her yaştan insanın yoğun bir şekilde internet ve bilgi teknolojilerini kullanma durumu ise bazı güvenlik sorunlarını beraberinde getirmiştir. Bu açıdan siber güvenlik bilgi toplumu için önemli bir endişe kaynağı haline gelmiş ve bilgi güvenliği farkındalığını ön plana çıkarmıştır. Bu çalışmada hem eğitim-öğretim sürecinde hem de bu sürecin dışında teknoloji ile sıkça etkileşime girmek durumunda kalan öğretmenlerin bilgi güvenliği farkındalıklarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma nicel araştırma yöntemi ve tarama modelinde yürütülmüştür. Veriler ulaşılabilir örneklem yöntemiyle 248 lise ve ilköğretim öğretmeninden toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu ve bilgi güvenliği farkındalık ölçeği kullanılmıştır. Normal dağılım gösteren veri setinde betimsel analizler, bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü varyans analizleri (ANOVA) gerçekleştirilmiştir. Çalışmadan elde edilen başlıca sonuçlara göre, öğretmenlerin bilgi güvenliği farkındalıkları orta düzeyde çıkmıştır. Bilgi güvenliği farkındalıkları cinsiyet ve okul türüne göre farklılık göstermemiş ancak hizmet süresi arttıkça azalmıştır. Ayrıca idari görevi olan öğretmenlerde bilgi güvenliği farkındalığı daha düşük çıkmıştır. Bilgisayar kullanma becerisi arttıkça farkındalık düzeylerinin de arttığı tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, idari görev alan ve hizmet süresi fazla olanlar başta olmak üzere öğretmenlere bilgi güvenliği farkındalıklarını arttırmaya yönelik hizmet içi eğitimler verilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• teknoloji
• bilgi güvenliği
• siber tehditler
• farkındalık

Etik Beyan

Bu çalışmanın bir kısmı 13. Uluslararası Akademik Araştırmalar Kongresinde sözlü bildiri olarak sunulmuştur.

Analysis of Teachers’ Information Security Awareness in the Context of Individual and Professional Variables

Öz

Rapid changes in information technologies have greatly expanded the boundaries of what humans can do with technology and facilitated access to information. The intensive use of the internet and information technologies by people of all ages has brought about some security problems. In this respect, cyber security has become an important source of concern for the information society and has brought information security awareness to the forefront. This study aims to examine the information security awareness of teachers who have to interact frequently with technology both during and outside the education-training process according to various variables. The study was conducted using the quantitative research method and the screening model. Data were collected from 248 high school and primary school teachers using the accessible sampling method. Personal information form and information security awareness scale were used as data collection tools. Descriptive analyses, independent sample t-test and one-way variance analysis (ANOVA) were performed on the data set showing normal distribution. According to the main results obtained from the study, teachers' information security awareness was at a moderate level. Information security awareness did not differ according to gender and school type, but decreased as the length of service increased. In addition, information security awareness was lower in teachers with administrative duties. It has been determined that as computer usage skills increase, awareness levels also increase. In line with the results obtained, it is recommended that in-service training be provided to teachers, especially those with administrative duties and long service periods, to increase their information security awareness.

Anahtar Kelimeler

• technology
• information security
• cyber threats
• awareness

Etik Beyan

Part of this study was presented as an oral presentation at the 13th International Academic Research Congress.

Kaynakça

1. Akgün, Ö., & Topal, M. (2015). Eğitim fakültesi son sınıf öğrencilerinin bilişim güvenliği farkındalıkları: Sakarya üniversitesi eğitim fakültesi örneği. Sakarya University Journal of Education, 5(2), 98-121.
2. Aksoğan, M. & Atıcı, B., (2023). Akademisyenlerin dijital veri güvenliği farkındalıkları üzerine bir araştırma: Malatya örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 429-439.
3. Alrawhani, E. M., Romli, A., & Al-Sharafi, M. A. (2025). Evaluating the role of protection motivation theory in information security policy compliance: Insights from the banking sector using PLS-SEM approach. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 11(1), 100463. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2024.100463
4. Ateş, H., & Gündüzalp, C. (2025). The convergence of GETAMEL and protection motivation theory: A study on augmented reality-based gamification adoption among science teachers. Education and Information Technologies, 30(12), 17361-17403. https://doi.org/10.1007/s10639-025-13480-1
5. Ateş, S., & Küçük, S. (2023). Öğretmenlerin bilgi güvenliği farkındalık ve dijital okuryazarlık durumlarının incelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 491-534. https://doi.org/10.51119/ereegf.2023.66
6. Avcı, Ü., & Oruç, O. (2020). Üniversite öğrencilerinin kişisel siber güvenlik davranışları ve bilgi güvenliği farkındalıklarının incelenmesi. Inonu University Journal of the Faculty of Education (INUJFE), 21(1), 284-303. https://doi.org/10.17679/inuefd.526390
7. Aydın, M., Hali, Ö., Kırımlı, H., & Çakıroğlu, Ü. (2023). Lise öğrencilerinin bilgi güvenliği farkındalıkları ne düzeyde? Öğretmenler bu farkındalıkların neresinde?. Bilgi Yönetimi, 6(1), 179-195. https://doi.org/10.33721/by.1237672
8. Başarmak, U., & Ateş, H. (2026). Integrating UTAUT-2 and protection motivation theory to explain pre-service teachers’ adoption of AI-supported game-based learning. Education and Information Technologies, 1-43. https://doi.org/10.1007/s10639-026-13975-5

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. baskı). Pegem Akademi.
10. Canoğulları, E. (2021). Öğretmenlerin bilgi güvenliği konusundaki farkındalıklarının incelenmesi. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 11(2), 651-679. https://doi.org/10.23863/kalem.2021.219
11. Conteh, N. Y., & Schmick, P. J. (2021). Cybersecurity risks, vulnerabilities, and countermeasures to prevent social engineering attacks. In Ethical hacking techniques and countermeasures for cybercrime prevention (pp. 19-31). IGI Global.
12. Çetinkaya, L., Güldüren, C., & Keser, H. (2017). Öğretmenler için bilgi güvenliği farkindalik ölçeği (BGFÖ) geliştirme çalişmasi. Milli Eğitim Dergisi, 46(216), 33-52.
13. Değirmenci, N., & Demiral, D. G. (2023). Bilgi güvenliği farkındalığı üzerine üniversite öğrencilerine yönelik araştırma. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 15(29), 613-635.
14. Digital, 2025. https://datareportal.com/reports/digital-2025-turkey
15. Dodge, C. E., Fisk, N., Burruss, G. W., Moule Jr, R. K., & Jaynes, C. M. (2023). What motivates users to adopt cybersecurity practices? A survey experiment assessing protection motivation theory. Criminology ve Public Policy, 22(4), 849-868. https://doi.org/10.1111/1745-9133.12641
16. Ecek, N., & Çakmak, A. F. (2022). Çalışanların bilgi güvenliği önlemlerine dair tutumları: Ampirik bir değerlendirme. International Journal of Applied Economic and Finance Studies, 7(2), 26-44.
17. Ecek, N., & Yılmaz, S. (2023). Öğretim elemanlarının bilgi güvenliği farkındalığı üzerine bir araştırma. Turkish Management Review, 2(1), 18-39. https://doi.org/10.5281/zenodo.8148647
18. Erdoğan, M., & Coşar, M. (2026). Öğretmenlerin branş bazında siber güvenlik farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. Kamu Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, 8(1), 36-58. https://doi.org/10.58307/kaytek.1694363
19. Ezati Rad, R., Mohseni, S., Kamalzadeh Takhti, H., Hassani Azad, M., Shahabi, N., Aghamolaei, T., & Norozian, F. (2021). Application of the protection motivation theory for predicting COVID-19 preventive behaviors in Hormozgan, Iran: a cross-sectional study. BMC Public Health, 21(1), 466. https://doi.org/10.1186/s12889-021-10500-w
20. Gabra, A., Sirat, M. B., Hajar, S., & Dauda, I. B. (2020). Cyber security awareness among university students: A case study. Science Proceedings Series, 2(1), 82-86.
21. Genç, N., & Yücel, M. (2025). Öğretmenlerin oltalama saldırılarına karşı farkındalık düzeyleri. İstanbul Eğitim Dergisi, (2), 84-105. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1660280
22. Ghazali, N. N., Hassan, S., & Ahmad, R. (2023). Fortifying against cyber fraud: instrument development with the protection motivation theory. International Journal of Advanced Computer Science and Applications, 14(10).
23. Gökçearslan, Ş., Günbatar, M. S., & Sarıtepeci, M. (2021). Ortaöğretim öğrencilerinin bilgi güvenliği farkındalıklarının incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 354-373. https://doi:10.33711/yyuefd.867015
24. Göldağ, B. (2021). Üniversite öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeyleri ile dijital veri güvenliği farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(3), 82-100.44(1), 61-84. https://doi.org/10.19160/e-ijer.950635
25. Gültekin, V., & Özel, N. (2023). Üniversite öğrencilerinin bilgi güvenliği farkındalığı: Ankara Üniversitesi örneği. Bilgi Yönetimi, 6(2), 310-331. https://10.33721/by.1366855
26. Gündüz, M. Z., & Daş, R. (25-26 Ekim, 2016). Sosyal mühendislik: Yaygın ataklar ve güvenlik önlemleri. Uluslararası Bilgi Güvenliği ve Kriptoloji Konferansı, 1-8, Ankara, Türkiye.
27. Gündüzalp, C. (2021). Üniversite çalışanlarının dijital veri ve kişisel siber güvenlik farkındalıkları (Bilgi İşlem Daire Başkanlıkları örneği). Journal of Computer and Education Research, 9(18), 598-625. https://10.18009/jcer.907022
28. Hadlington, L. (2018). Employees attitude towards cyber security and risky online behaviours: An empirical assessment in the United Kingdom. International Journal of Cyber Criminology, 12(1), 269-281. https://10.5281/zenodo.1467909
29. Hadlington, L., Binder, J., & Stanulewicz, N. (2020). Fear of missing out predicts employee information security awareness above personality traits, age, and gender. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 23(7), 459-464. https://doi.org/10.1089/cyber.2019.0703
30. Hakkari, F. (2022). Ön lisans öğrencilerinin bilgi güvenliği kazanimi ve farkindalik düzeylerinin belirlenmesi: Kırıkhan Meslek Yüksekokulu örneği. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 4(1), 66-86. https://doi.org/10.53694/bited.1121085
31. Han, M., Zhao, H., Ma, X., & Shi, R. (2025). Influencing factors of information security behavior among college students based on protection motivation theory: evidence from China. Frontiers in Public Health, 13, 1677024. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1677024
32. Haseski, H. I. (2020). Cyber security skills of pre-service teachers as a factor in computer-assisted education. International Journal of Research in Education and Science, 6(3), 484-500.
33. Hekim, H. (2015). Oltalama (Phishing) Saldirilari. http://www.academia. edu/35136881/Oltalama_Phishing_Saldirilari
34. Karabatak, S., & Karabatak, M. (2019, June). Information security awareness of school administrators. In 2019 7th International Symposium on Digital Forensics and Security (ISDFS) (pp. 1-6). IEEE.
35. Karapınar, D. Ç., & Daş, A. (2022). Açik ve uzaktan eğitim öğrencilerinin bilgi güvenliği farkindaliği: Atatürk Üniversitesi örneği. EKEV Akademi Dergisi, 93, 103-118.
36. Keser, H., & Güldüren, C. (2015). Bilgi güvenliği farkindalik ölçeği (BGFÖ) geliştirme. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(3), 1167-1184.
37. Keser, H., & Yayla, H. G. (2021). Fatih projesi uygulanan okullardaki öğretmenlerin bilgi güvenliği farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(229), 9-40.
38. Kubacka, A., Biały, D., & Gołąb, R. (2021). Perception of information security in the process of distance learning during the COVID-19 pandemic on the example of university teachers’ experiences. International Journal of Research in E-learning IJREL, 7(2), 1-18. https://doi.org/10.31261/IJREL.2021.7.2.05
39. Mai, P. T., & Tick, A. (2021). Cyber security awareness and behavior of youth in smartphone usage: A comparative study between university students in Hungary and Vietnam. Acta Polytechnica Hungarica, 18(8), 67-89.
40. Mou, J., Cohen, J. F., Bhattacherjee, A., & Kim, J. (2022). A test of protection motivation theory in the information security literature: A meta-analytic structural equation modeling approach. Journal of the Association for Information Systems, 23(1), 196-236. https://10.17705/1jais.00723
41. Mousavi, R., Chen, R., Kim, D. J., & Chen, K. (2020). Effectiveness of privacy assurance mechanisms in users' privacy protection on social networking sites from the perspective of protection motivation theory. Decision Support Systems, 135, 113323. https://doi.org/10.1016/j.dss.2020.113323
42. Nezgitli, S., & Gökçearslan, Ş., (2022). Kamu kurumu ve özel sektöre yönelik bilgi güvenliği farkındalığı üzerine bir inceleme. Instructional Technology and Lifelong Learning, 3(1), 19-44. https://doi.org/10.52911/itall.1115701
43. Ng, K. C., Zhang, X., Thong, J. Y., & Tam, K. Y. (2021). Protecting against threats to information security: An attitudinal ambivalence perspective. Journal of management information systems, 38(3), 732-764. https://doi.org/10.1080/07421222.2021.1962601
44. Özdemir, A., & Uluyol, Ç. (2021). Kamu kurum ve kuruluşlarında bilgi güvenliği farkındalığı. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(3), 649-666.
45. Öztrak, S., Şahin, H., & Efe, Ö. F. (2025). Üniversite öğretim elemanlarının kişisel siber güvenlik farkındalığı. Journal of Statistics and Applied Sciences, 12, 9-23. https://doi.org/10.52693/jsas.1720217
46. Pratama, O., Aladin, R. A., Lim, B., & Sundjaja, A. M. (2025). Determinants of security behavior intention in state-owned enterprises: Applying protection motivation theory to phishing emails. International Journal of Safety ve Security Engineering, 15(3). https://doi.org/10.18280/ijsse.150304
47. Raiyn, J. (2014). A survey of cyber attack detection strategies. International Journal of Security and Its Applications, 8(1), 247-256. http://dx.doi.org/10.14257/ijsia.2014.8.1.23
48. Rogers, R. W. (1975). A protection motivation theory of fear appeals and attitude change1. The journal of psychology, 91(1), 93-114. https://doi.org/10.1080/00223980.1975.9915803
49. Romansky, R. P., & Noninska, I. S. (2020). Challenges of the digital age for privacy and personal data protection. Mathematical Biosciences and Engineering, 17(5), 5288-5303. https://doi.org/10.3934/mbe.2020286
50. Salahdine, F., & Kaabouch, N. (2019). Social engineering attacks: A survey. Future internet, 11(4), 89. https://doi.org/10.3390/fi11040089
51. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics. Always learning.
52. Talan, T., & Aktürk, C. (2021). Orta öğretim öğrencilerinin dijital okuryazarlık ve bilgi güvenliği farkındalığı seviyelerinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 158-180. https://doi.org/10.33437/ksusbd.668255
53. TÜİK, (2025). Hane halkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması Erişim adresi https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2025-53925
54. Tsai, H. Y. S., Jiang, M., Alhabash, S., LaRose, R., Rifon, N. J., & Cotten, S. R. (2016). Understanding online safety behaviors: A protection motivation theory perspective. Computers & Security, 59, 138-150.
55. Wang, H. W., Kuo, S. Y., & Chen, L. B. (2021). Exploring the relationship between internal information security, response cost, and security intention in container shipping. Applied Sciences, 11(6), 2609. https://doi.org/10.3390/app11062609
56. Witsenboer, J. W. A., Sijtsma, K., & Scheele, F. (2022). Measuring cyber secure behavior of elementary and high school students in the Netherlands. Computers & Education, 186, 104536. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2022.104536
57. Verkijika, S. F. (2018). Understanding smartphone security behaviors: An extension of the protection motivation theory with anticipated regret. Computers & Security, 77, 860-870. https://doi.org/10.1016/j.cose.2018.03.008
58. Vishwanath, A., Neo, L. S., Goh, P., Lee, S., Khader, M., Ong, G., & Chin, J. (2020). Cyber hygiene: The concept, its measure, and its initial tests. Decision Support Systems, 128, 113160. https://doi.org/10.1016/j.dss.2019.113160
59. Yalçın, N., & Avşar, A. (2018, 31 Ocak-2 Şubat). Sosyal mühendislik atakları ve alınması gereken önlemler. 20. Akademik Bilişim Konferansı, Karabük, Türkiye.
60. Yılmaz, E., Şahin, Y. L., & Akbulut, Y. (2016). Öğretmenlerin dijital veri güvenliği farkındalığı. Sakarya University Journal of Education, 6(2), 26-45. http://dx.doi.org/10.19126/suje.29650
61. Yılmaz, S. Y., & Avcı, E. (2022). Oltalama saldırılarının yeni hedefi otel web siteleri. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(2), 588-606. https://doi.org/10.33083/joghat.2022.153
62. Zwilling, M., Klien, G., Lesjak, D., Wiechetek, Ł., Cetin, F., & Basim, H. N. (2022). Cyber security awareness, knowledge and behavior: A comparative study. Journal of Computer Information Systems, 62(1), 82-97. https://doi.org/10.1080/08874417.2020.1712269