5. Sınıf Türkçe Ders Kitabındaki Metinlerin Bibliyoterapik Unsurlar Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinleri bibliyoterapik unsurlar açısından incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Veri kaynağını, 5. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan toplam 30 metin (okuma, dinleme/izleme ve serbest okuma metni) oluşturmuştur. Veriler, Erdemir’in (2016) geliştirdiği 15 maddelik Bibliyoterapik Unsurlar Rubriği temel alınarak hazırlanan Bibliyoterapik Unsurlar Listesi aracılığıyla toplanmış, betimsel içerik analizi ve varlık–yokluk kodlaması yoluyla çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, incelenen tüm metinlerde en az bir bibliyoterapik unsurun bulunduğunu ortaya koymuştur. En sık temsil edilen unsurların “yeni değer, tutum ve davranışlar geliştirme” ile “çevreyi, toplumu ve dünyayı tanıma” olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık, “anne, baba ve çocuk arasında çatışmaların çözüme ulaştırılması” unsurunun en sınırlı düzeyde temsil edildiği saptanmıştır. Ayrıca metinler arasında bibliyoterapik kapsayıcılık bakımından belirgin farklılıklar olduğu; bazı metinlerin çok yönlü bibliyoterapik içerik sunduğu, bazılarının ise daha sınırlı kaldığı görülmüştür. Sonuç olarak, ders kitabı metinlerinin öğrencilerin sosyal-duygusal gelişimini destekleme potansiyeli taşıdığı ancak bibliyoterapik unsurların metinlere dengeli ve sistematik biçimde dağıtılmadığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda metinlerin pedagojik açıdan güçlü ancak psikolojik derinlik açısından geliştirilebilir yönleri olduğu söylenebilir. Bu doğrultuda, ders kitabı yazım sürecinde bibliyoterapik unsurların daha planlı biçimde kurgulanması ve öğretim sürecinde metinlerin yapılandırılmış bibliyoterapi etkinlikleriyle desteklenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• bibliyoterapi
• gelişimsel bibliyoterapi
• Türkçe eğitimi
• ders kitabı incelemesi
• sosyal-duygusal gelişim

Etik Beyan

Araştırma kapsamında araştırma verilerinin toplanmasından önce Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’ndan 16.03.2026 tarih ve 2026/ 04 sayılı izin alınmıştır.

Examination of the Texts in the 5th Grade Turkish Coursebook in Terms of Bibliotherapeutic Elements

Öz

The aim of this study is to examine the texts included in the 5th-grade Turkish textbook prepared within the framework of the Türkiye Century Education Model in terms of bibliotherapeutic elements. The study employed document analysis, one of the qualitative research methods. The data source consisted of a total of 30 texts in the 5th-grade Turkish textbook, including reading, listening/watching, and free-reading texts. The data were collected through the Bibliotherapeutic Elements List prepared on the basis of Erdemir’s (2016) 15-item Rubric for Bibliotherapeutic Elements and were analyzed by means of descriptive content analysis and presence–absence coding. The findings revealed that all of the texts examined contained at least one bibliotherapeutic element. The most frequently represented elements were “developing new values, attitudes, and behaviors” and “recognizing the environment, society, and the world.” In contrast, the least represented element was found to be “resolving conflicts between mother, father, and child.” In addition, significant differences were identified among the texts in terms of bibliotherapeutic inclusiveness; while some texts offered multidimensional bibliotherapeutic content, others remained more limited in this respect. As a result, it was determined that the textbook texts have the potential to support students’ social-emotional development; however, bibliotherapeutic elements were not distributed across the texts in a balanced and systematic manner. In this context, it can be argued that although the texts are pedagogically strong, they have aspects that could be improved in terms of psychological depth. Accordingly, it is recommended that bibliotherapeutic elements be planned more systematically during the textbook writing process and that the texts be supported with structured bibliotherapy activities during instruction.

Anahtar Kelimeler

• bibliotherapy
• developmental bibliotherapy
• Turkish language education
• textbook analysis
• social-emotional development

Kaynakça

1. Altıkulaç Demirdağ, R. (2025). Gelişimsel bibliyoterapi ve Türkçe eğitimi ilişkisinin kuramsal temeli üzerine bir değerlendirme. International Journal of Language Academy, 13(1), 323–335. https://doi.org/10.29228/ijla.80911
2. Babayiğit, M., & Geçgel, H. (2022). 7. sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinin bibliyoterapi tekniği ile incelenmesi. International Journal of Language and Education Research, 4(2), 1–17. https://doi.org/10.29329/ijler.2022.588.1
3. Babayiğit Kısbet, M. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitabı metinlerinin bibliyoterapi tekniği ile incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
4. Balbay, C., & Şahin, F. (2024). Türkiye’de bibliyoterapi konusunda yapılan çalışmalar: Karma yöntem bir literatür taraması. International Journal of Düzce Educational Sciences, 2(1), 86–102. https://doi.org/10.62195/ijdes.1492187
5. Beştaş, E. (2024). Bibliyoterapi yönteminin öğrencilerin Türkçe dersinde empatik eğilim ve ders başarısına etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Siirt Üniversitesi.
6. Bilgin, D. (2023). Türkçe derslerinde bibliyoterapi ile değer eğitimi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi.
7. Brothers, O. (2024). Changing classroom behavior: A bibliotherapy study (Order No. 31490788) [Doctoral dissertation, Endicott College]. ProQuest Dissertations & Theses Global.
8. Catalano, A. (2008). Making a place for bibliotherapy on the shelves of a curriculum materials center: The case for helping pre–service teachers use developmental bibliotherapy in the classroom. Education Libraries: Children’s Resources, 31(3), 17–22. https://doi.org/10.26443/el.v31i3.258

9. Cook, K. E., Earles–Vollrath, T., & Ganz, J. B. (2006). Bibliotherapy. Intervention in School and Clinic, 42(2), 91–100. https://doi.org/10.1177/10534512060420020801
10. Dirks, K. L. (2010). Bibliotherapy for the inclusive elementary classroom (Senior honors thesis & projects. 237). Eastern Michigan University. https://commons.emich.edu/honors/237
11. Doğanay, M., & Çetin, D. (2020). 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin bibliyoterapi açısından incelenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(31), 354–376. https://doi.org/10.29329/mjer.2020.234.17
12. Erdemir, Z. E. (2016). 100 temel eser listesinde yer alan masallardaki bibliyoterapik unsurlar (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
13. Goddard, A. T. (2011). Children’s books for use in bibliotherapy. Journal of Pediatric Health Care, 25(1), 57–61. https://doi.org/10.1016/j.pedhc.2010.08.006
14. Halsted, J. M. (2009). Some of my best friends are books: Guiding gifted readers from preschool to high school (3rd ed.). Great Potential Press.
15. Hoagland, J. (1972). Bibliotherapy: Aiding children in personality development. Elementary English, 49(3), 390–394. http://www.jstor.org/stable/41387115
16. Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology. Sage publications.
17. Lutovac, S., & Kaasila, R. (2020). How to select reading for application of pedagogical bibliotherapy? Insights from prospective teachers’ identification processes. Journal of Mathematics Teacher Education, 23(5), 483–498. https://doi.org/10.1007/s10857–019–09437–0
18. McCarty, H., & Chalmers, L. (1997). Bibliotherapy intervention and prevention. Teaching Exceptional Children, 29(6), 12–17. https://doi.org/10.1177/004005999702900603
19. Menekay, S. (2009). Ölümün girmesinin yasak olduğu, vasiyetnamelerin hiç açılmadığı şehir: Asklepion Bergama. Dirim Tıp Gazetesi, 2, I–IV.
20. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass
21. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
22. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024a). Ortaokul 5. sınıf Türkçe dersi kitabı. https://tymm.meb.gov.tr/ders-kitaplari/temel-egitim
23. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024b). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar). https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/ders/ortaokul-turkce-dersi
24. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin
25. Öner, U. (2007). Bibliyoterapi. Çankaya University Journal of Arts and Sciences, 1(7), 133–150.
26. Pardeck, J. A. (2014). Using books in clinical social work practice: A guide to bibliotherapy. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315821719
27. Shrodes, C. (1960). Bibliotherapy: An application of psychoanalytic theory. American Imago, 17(3), 311–319. http://www.jstor.org/stable/26301742
28. Sullivan, A. K., & Strang, H. R. (2002). Bibliotherapy in the classroom using literature to promote the development of emotional intelligence. Childhood Education, 79(2), 74–80. https://doi.org/10.1080/00094056.2003.10522773
29. Theron, L., Cockcroft, K., & Wood, L. (2017). The resilience–enabling value of African folktales: The read–me–to–resilience intervention. School Psychology International, 38(5), 491–506. https://doi.org/10.1177/014303431771994
30. Trent, K. P., & Richards, S. J. (2018). Bibliotherapy as a strategy for bullying prevention. In J. U. Gordon (Ed.), Bullying prevention and intervention at school (pp. 37–52). Springer. https://doi.org/10.1007/978–3–319–95414–1_3
31. Türkben, T. (2022). Türkçe eğitiminde bibliyoterapi yönteminin kullanımına ilişkin öğretmen adaylarının görüşleri. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 5(2), 199–221. https://doi.org/10.48174/buaad.52.7
32. Warner, L. (1980). The myth of bibliotherapy. School Library Journal, 27(2), 107–111.
33. Wolverton, L. (1988). Classroom strategies for teaching migrant children about child abuse. ERIC Digest.
34. Yeşil, F. (2021). Türkçe eğitiminde bibliyoterapi tekniğinin kullanımına yönelik eğitim tasarımı önerisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi.
35. Yeşil, F., & Beyreli, L. (2022). Türkçe eğitiminde bibliyoterapi tekniği: Bir durum çalışması. International Journal of Language Academy, 10(4), 1–25. https://doi.org/10.29228/ijla.64590
36. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayınları.
37. Yılmaz, İ. (2024). Bibliyoterapiye dayalı okuma programının 7. sınıf öğrencilerinin akademik dayanıklılık ve okuduğunu anlama becerisi üzerindeki etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi.
38. Yiğit Tekel, K. (2021). Bibliyoterapi temelli önleyici grup rehberlik programının özel yetenekli öğrencilerin sosyal duygusal öğrenme becerilerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Biruni Üniversitesi.
39. Zepeda, E. (2020). Bibliotherapy: A tool to increase social and emotional learning in the classroom (Order No. 28023805). Alliant International University. https://www.proquest.com/dissertations-theses/bibliotherapy-tool-increase-social-emotional/docview/2427548143/se-2