İklim Değişikliğine Eko-Morfolojik Yaklaşım: Kentsel Çeper Kuşak Alanları

Öz

Climate change that starts with the exceeding of the ecosystem capacity, poses a global threat. In the future, international conflicts that will arise in the use of natural resources, deterioration of energy flows and ecosystem balance, decrease in biological diversity, drought, famine, mass deaths as a result of epidemics are the main problems to be experienced due to climate change. Urban fringe belts that define morphological zones have a potential in combating climate change in terms of their unique ecological values. Today, the increasing population and building density in cities as a result of developments in industry and technology increase the impact of climate change in cities. The loss of the original character of the peripheral zones due to the zoning pressure makes ecological plans not sustainable, inclusive and effective in combating climate change. It is important to evaluate the ecological advantages of urban fringe belts together with policies that reduce the effects of climate change. Eco-morphological approach’ has been adopted in which ecological planning approaches and morphological development oriented fringe belt planning are integrated in order to solve the identified problems. It will provide sustainability if peripheral generations form a basis for ecological plans and climate action plans against disasters that have multi-dimensional effects as a result of climate change. This study presents the latest research in combating climate change and identifies existing gaps through discussion of the effectiveness of the discipline of urban planning. Integrating ecological planning and urban morphology in combating climate change provides a vision for future urban eco-morphological research.

Anahtar Kelimeler

• Climate change
• urban fringe belt
• ecological planning
• urban morphology
• eco-morphological approach.
• Climate change, urban fringe belt, ecological planning, urban morphology, eco-morphological approach.

Öz

Ekosistem kapasitesinin aşılmasıyla başlayan iklim değişikliği küresel boyutta bir tehdit oluşturmaktadır. Gelecekte doğal kaynakların kullanımında ortaya çıkacak uluslararası anlaşmazlıklar, enerji akışlarının ve ekosistem dengesinin bozulması, biyolojik çeşitliliğin azalması, kuraklık, kıtlık, salgın hastalıklar sonucu gerçekleşecek kitlesel ölümler iklim değişikliği kaynaklı yaşanacak başlıca sorunlardır. Morfolojik bölge tanımlayan kentsel çeper kuşak alanları, sahip olduğu özgün ekolojik değerler bakımından iklim değişikliği ile mücadelede potansiyel oluşturmaktadır. Günümüzde endüstride ve teknolojide yaşanan gelişmeler sonucu kentlerde artan nüfus ve yapı yoğunluğu, iklim değişikliğinin kentlerdeki etkisini arttırmaktadır. İmar baskısıyla çeper kuşak alanlarının özgün karakterini kaybetmesi iklim değişikliği ile mücadelede ekolojik planları sürdürülebilir, kapsayıcı ve etkin olmaktan uzaklaştırmaktadır. Kentsel çeper kuşakların ekolojik açıdan sağladığı avantajların iklim değişikliğinin etkilerini azaltıcı politikalarla birlikte değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Tespit edilen sorunların çözümüne yönelik olarak ekolojik planlama yaklaşımlarının ve morfolojik açıdan gelişimi yönlendirici çeper kuşak planlamasının bütünleşik olarak ele alındığı eko-morfolojik yaklaşım benimsenmektedir. İklim değişikliği sonucu etkileri çok boyutlu olan felaketlere karşı çeper kuşakların ekolojik planlara ve iklim eylem planlarına altlık oluşturması sürdürülebilirliği sağlayacaktır. Bu çalışma iklim değişikliği ile mücadelede en son araştırmaları sunmakta ve şehir planlama disiplininin etkinliğinin tartışılmasıyla mevcut boşlukları tanımlamaktadır. İklim değişikliği ile mücadelede ekolojik planlama ve kentsel morfolojinin bütünleşik olarak ele alınması gelecekteki kentsel eko-morfolojik araştırmalar için bir vizyon sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• iklim değişikliği
• kentsel çeper kuşak
• ekolojik planlama
• kentsel morfoloji
• ekomorfolojik yaklaşım

Kaynakça

1. Ateş, H. ve Yavuz, Ö. (2019). Türkiye’de İklim Değişikliği ile Mücadele: Mevzuat Üzerinden Bir Değerlendirme. Y. Aksoy (Ed.), İklim Değişikliği ve Kentler Yapısal Çevre ve Yeşil Alanlar, (ss. 543-567). İstanbul, Dakam Yayınları.
2. Dörtdivanlıoğlu, H., Karakaya, U. ve Temizel, E. (2012). Eko-Morfoloji. G. A. Sargın (Ed.), Ankara Kent Atlası, (ss. 88-97). Chamber Of Architects Of Turkey, Ankara Branch Publishing, Ankara, Şubat.
3. Günay, B. (2012). Ankara: Çekirdek Alan ve Çeper İkiliği Kentsel Ekoloji. G. A. Sargın (Ed.), Ankara Kent Atlası, (ss. 13-19). Chamber Of Architects Of Turkey, Ankara Branch Publishing, Ankara, Şubat.
4. İzmir Büyükşehir Belediyesi (2017). İzmir Yeşil Altyapı Stratejisi Raporu, Mart 2017.
5. Main, K. L., Mazereeuw, M., Masoud, F., Lu, J., Barve, A., Ojha, M. ve Krishna, C. (2020). Climate Action Zones: A Clustering Methodology For Resilient Spatial Planning In Climate Uncertainty. Enhancing Disaster Preparedness From Humanitarian Architecture To Community Resilience, Chapter 13, (pp. 241-258). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-819078-4.00013-7
6. Tekeli, İ. (2012). Ankara Kent Atlası Üzerine Bir Üst-Okuma. G. A. Sargın (Ed.), Ankara Kent Atlası, (ss. 20-27). Chamber Of Architects Of Turkey, Ankara Branch Publishing, Ankara, Şubat.
7. Tunçbilek, G. Z. (2012). Tarihsel Arkaplan. G. A. Sargın (Ed.), Ankara Kent Atlası, (ss. 38-43). Chamber Of Architects Of Turkey, Ankara Branch Publishing, Ankara, Şubat.
8. Andrew Barr, W. (2018). Ecomorphology. In: Croft D., Su D., Simpson S. (Eds.) Methods In Paleoecology. Vertebrate Paleobiology And Paleoanthropology. Springer, Cham, (pp. 339-349). https://doi.org/10.1007/978-3-319-94265-0_15

9. Demir, A. (2009). Küresel İklim Değişikliğinin Biyolojik Çeşitlilik ve Ekosistem Kaynakları Üzerine Etkisi. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 1(2), 37-54. https://doi.org/10.1501/Csaum_0000000013
10. Feilich, K. L. ve López-Fernández, H. (2019). When Does Form Reflect Function? Acknowledging And Supporting Ecomorphological Assumptions. Integrative And Comparative Biology, 59(2), August 2019, 358-370. https://doi.org/10.1093/icb/icz070
11. Gökkür, S. ve Uysal, T. (2020). İklim Değişikliği ve Mera Islahının Önemi. Apelasyon, Nisan 2020, 77.
12. Hazar, D. (2017). Kır-Kent Çeperi’ne Ekolojik Yaklaşım. Şehir ve Toplum Dergisi, 7, Nisan-Temmuz 2017, 135-142. Hazar, D. ve Özkan S. P. (2020). Çeper Kuşakların Kamusal ve Ekolojik Değeri: İzmir Askeri Alanlar Örneği. Kent Akademisi Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi, Bahar 2020, 13(1), 10-21.
13. Hazar, D. ve Velibeyoğlu, K. (2018). Kırsal-Ekolojik Müştereklerimiz: Mera Alanları. Tarım Ekonomisi Dergisi, 24(2), 193-201. DOI 10.24181/tarekoder.475113
14. Kaya, H. E. ve Taylan Susan, A. (2020). Sürdürülebilir Bir Kentleşme Yaklaşımı Olarak, Ekolojik Planlama ve Eko-Kentler. Kent Araştırmaları Dergisi, 11(30), 909-937. DOI:10.31198/idealkent.533730
15. Kaya, S., Yerli, Ö. ve Döner, S. (2015). Endüstriyel Alanların Endüstriyel Parklara Dönüşümü. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3(2), 518-534.
16. Kimyon, D. ve Serter, G. (2015). Atatürk Orman Çiftliği’nin ve Ankara’nın Değişimi Dönüşümü. Planlama, 25, 44-63.
17. Kuşçu Şimşek, Ç. (2016). Orta Ölçekli Parkların Mikro İklimsel Etki Alanlarının Araştırılması: Gezi Parkı, Maçka Parkı ve Serencebey Parkı Örneği. METU Journal Of The Faculty Of Architecture, 33(2), Ağustos 2016, 1-17.
18. Lambert, M. R., Brans, K. I., Des Roches, S., Donihue, C. M. ve Diamond, S. E. (2020). Adaptive Evolution In Cities: Progress And Misconceptions. Trends In Ecology & Evolution, 17 Aralık 2020. https://doi.org/10.1016/j.tree.2020.11.002
19. Miles, L. S., Carlen, E. J., Winchell, K. M. ve Johnson, M. T. J. (2020). Urban Evolution Comes Into Its Own: Emerging Themes And Future Directions Of A Burgeoning Field. Evolutionary Applications, 07 November 2020. https://doi.org/10.1111/eva.13165
20. Özcan, B. A. (2020). Ortak Mülkiyet Çerçevesinde İklim Değişikliği Sorununun Çözümünde Kyoto Protokolü’nün Etkisi. Akdeniz İİBF Dergisi, 20(2), 169-184. http://dx.doi.org/10.25294/auiibfd.827487
21. Öztürk, K. (2002). Küresel İklim Değişikliği ve Türkiye’ye Olası Etkileri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), 47-65.
22. Özügül, M. D. (2006). Ekolojik Planlamada Kullanılabilecek Analitik Bir Model Önerisi – Ömerli İçme Suyu Havzası Örneği. MEGARON/YTÜ Mim. Fak. E-Dergisi 1(4), 201-217.
23. Shultz, A. J., Adams, B. J., Bell, K. C., Ludt, W. B., Pauly, G. B. ve Vendetti, J. E. (2020). Natural History Collections Are Critical Resources For Contemporary And Future Studies Of Urban Evolution. Evolutionary Applications, 20 June 2020. https://doi.org/10.1111/eva.13045
24. Şanlı, B., Bayrakdar, S. ve İncekara, B. (2017). Küresel İklim Değişikliğinin Etkileri ve Bu Etkileri Önlemeye Yönelik Uluslararası Girişimler. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 201-212.
25. Taşkan, G. ve Atik, M. (2020). Kentsel Yayılmanın Gölgesinde Değişen Kırsal-Tarımsal Peyzajlar İçin Sürdürülebilir Tarımsal Kuşak Planlanması Önerisi: “Bursa Kenti” Örneği. PAUD- Peyzaj Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 2(1), 1-10.
26. Tülek, B. ve Ersoy Mirici, M. (2019). Kentsel Sistemlerde Yeşil Altyapı ve Ekosistem Hizmetleri. Peyzaj Eğitim, Bilim, Kültür ve Sanat Dergisi, 2, 1-11.
27. Yıldırım, H. T. ve Yurdakul Erol, S. (2012). Korunan Alanlar, Ekolojik İşlevleri ve Geleceğe Yönelik Tahminler. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, 5(2), 101-109.
28. Cengiz, S. ve Oğuz, D. (2018). Kentsel Peyzaj Deseninin Geçiş Analizleri: Ankara Kenti Örneği. TÜCAUM 30. Yıl Uluslararası Coğrafya Sempozyumu, 3-6 Ekim 2018, Ankara, 1171-1184.
29. Çakır, C., Mısır, M. ve Mısır, N. (2018). Korunan Alanların İklim Değişimi Üzerine Etkisinin Belirlenmesi (Vezirsuyu Tabiat Parkı Örneği). 2. International Symposium On Innovative Approaches In Scientific Studies, SETSCI Conference Indexing System, 3, 30 Kasım-2 Aralık 2018, 357-361.
30. Gallo, R., Ristorto, G., Bojeri, A., Zorzi, N., Rinaldi, M. F., Sauli, G., ve Mazzetto, F. (2019). Design A Web Platform To Manage Environmental Monitoring Information To Be Used In Multicriteria Evaluations Of Green Infrastructures. Iop Conference Series: Earth And Environmental Science, 275, 1st Workshop On Metrology For Agriculture And Forestry (Metroagrıfor) 1-2 October 2018, Ancona, Italycitation R Gallo Et Al 2019 Iop Conf. Ser.: Earth Environ. Sci. 275 012005.
31. Hazar, D. ve Kubat, A. S. (2015). Kentsel Planlama ve Tasarım Süreçlerinde Kentsel Kuşak Alanları: İstanbul ve Barselona Kentleri Karşılaştırmalı Değerlendirmesi. Türkiye Kentsel Morfoloji Araştırma Ağı Bildiriler Kitabı, 197-216.
32. Hazar, D. ve Özkan, S. P. (2019). Urban Fringe Belt Planning And Design As A Green Infrastructure Strategy, Ides’19 Symposium: Sustainability, Innovation, Production, Bildiri Tam Metin Kitabı, 102-109.
33. Kahveci, H., Cengiz Hergül, Ö. C. ve Göker, P. (2018). Kent Ormanlarının Kent Ekosistemlerine Katkısı; Kentsel Peyzaj ve Planlama Açısından Bir Değerlendirme. International Congress On Engineering And Arhitecture, 14-16 Kasım 2018.
34. Koca, F. (2015). Muğla’da Kentsel Büyüme, Çeper-Kuşak Oluşumu ve Değişen Kent Formu. Türkiye Kentsel Morfoloji Araştırma Ağı Bildiriler Kitabı, 217-230.
35. Koç, A. ve Kubat, A. S. (2018). Kent Biçimi Araştırmalarında Karşılaştırmalı Analiz Yöntemleri: İstanbul Tarihi Yarımadası Örneği. II. Kentsel Morfoloji Sempozyumu: ‘’Değişkent’’ Değişen Kent, Mekân ve Biçim Bildiriler Kitabı, 243-254.
36. Kubat, A. S. ve Hazar, D. (2018). İstanbul’un Çeper Kuşak Gelişim Süreci. II. Kentsel Morfoloji Sempozyumu: “Değişkent” Değişen Kent, Mekân ve Biçim Bildiriler Kitabı, İstanbul Teknik Üniversitesi, 693-711.
37. Seyhan, S. ve Bayramoğlu, E. (2019). Kentsel Açık Yeşil Alanlarda İklim Değişimi. 4. International Symposium On Innovative Approaches In Architecture, Planning And Design, 22-24 Kasım 2019, Samsun, SETSCI Conference Proceedings 4(7), 25-27. https://doi.org/10.36287/setsci.4.7.005
38. Söylemez, E., Demiröz, İ. ve Kubat, A. S. (2018). Jansen Planı’nın Ankara Kentinin Gelişimi ve Kentin Çeper-Kuşak Alanlarına Etkisi. Uluslararası Jansen ve Ankara Sempozyumu 13-14 Aralık 2018, 1-32.
39. Yaman, G. ve Doygun, H. (2014). Yeşil Alanların Kent Ekosistemine Katkılarının Kahramanmaraş Kenti Örneğinde İncelenmesi. II. Ulusal Akdeniz Orman ve Çevre Sempozyumu ‘’ Akdeniz Ormanlarının Geleceği: Sürdürülebilir Toplum ve Çevre’’, 22-24 Ekim 2014, 252-260.
40. Yıldız Karakoç, D. ve Kovancı, E. (2020). Bir Güvenlik Tehdidi Olarak İklim Değişikliği. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi 13. Uluslararası Kamu Yönetimi Sempozyumu Bildirileri Özel Sayısı.
41. Akseki, H. (2011). Kentsel Yayılmanın Tarım Arazileri Üzerindeki Etkisi, Konya Kenti Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
42. Aydoğdu, H. (2019). Kent Planlamada Kentsel Peyzaj Tasarım Etkisinin Değerlendirilmesi: Barcelona Örneği. Yüksek Lisans Semineri, Selçuk Üniversitesi, Konya.
43. Hazar, D. (2012). Kentsel Planlama ve Tasarım Süreçlerinde Kentsel Kuşak Alanları: İstanbul ve Barselona Kentleri Karşılaştırmalı Değerlendirmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
44. Nas, İ. (2016). Kentleşmenin Tarım Alanlarına Etkisinin Yasal ve Yönetsel Açıdan İrdelenmesi: Denizli Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Bartın.
45. TKGM (2020). Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Parsel Sorgu Sistemi, https://www.tkgm.gov.tr/tr (Erişim Tarihi: 18.01.2021) URL 1: https://images.adsttc.com/media/images/5400/0a2c/c07a/80ca/8c00/0090/large_jpg/master-Plan_1_HAO.jpg?1409288719 (Erişim Tarihi: 22.01.2021)
46. URL 2: https://www.ecocityworld.org/galapagos-evolution-and-ecocity-conference (Erişim Tarihi: 22.01.2021)
47. URL 3: https://www.evrensel.net/images/840/upload/dosya/182203.jpg (Erişim Tarihi: 29.04.2021)