Research Article

İnek–keçi sütü dondurmalarında besinsel ve duyusal kalitenin entegre değerlendirilmesi: Yeni bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI)

Volume: 12 Number: 4 October 7, 2026
EN TR

İnek–keçi sütü dondurmalarında besinsel ve duyusal kalitenin entegre değerlendirilmesi: Yeni bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI)

Abstract

Bu çalışma, inek–keçi sütü dondurmasında besinsel kalite ile duyusal kabulün eşzamanlı olarak optimize edilmesine yönelik formülasyon odaklı bir yaklaşım sunmaktadır. Bu amaçla, besinsel kalite ve duyusal performansı tek bir değerlendirme ölçütünde bütünleştiren yeni bir Besinsel–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI) geliştirilmiş ve saf keçi sütü, saf inek sütü ile bunların farklı oranlardaki karışımlarından (%10–50 inek sütü) üretilen dondurma formülasyonlarına uygulanmıştır. Formülasyonlar arasında gözlenen anlamlı farklılıklar (p < 0,05), iki süt kaynağının tamamlayıcı besinsel özelliklerini ortaya koymuştur. Saf keçi sütü dondurması en yüksek orta zincirli yağ asitleri (ΣMCFA, %17,16), doymuş yağ asitleri (ΣSFA, %72,57) ve esansiyel amino asitler (ΣEAA, 1796,33 mg/100 g) düzeylerine sahip olurken, saf inek sütü dondurması en yüksek tekli doymamış yağ asidi (ΣMUFA, %34,00) içeriği ile en düşük aterojenite (AI, 2,09) ve trombogenite (TI, 2,87) indekslerini göstermiştir. BDOI, %50:%50 ve %40:%60 inek–keçi sütü kombinasyonlarını besinsel kalite ile duyusal performans arasında en dengeli formülasyonlar olarak belirlemiştir. Bulgular, optimum ürün performansının tek bir kalite özelliğinin en üst düzeye çıkarılmasıyla değil, besinsel ve duyusal kalite indekslerinin dengeli biçimde bütünleştirilmesiyle sağlandığını göstermektedir. BDOI, yeniden tanımlanabilir ağırlıklandırma yapısı sayesinde fonksiyonel süt ürünleri ve besin değeri artırılmış diğer gıda sistemlerine uyarlanabilir bir karar destek çerçevesi sunmaktadır.

Keywords

Ethical Statement

Bu çalışma, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (Karar No: 2026/3; Karar Tarihi: 25 Mart 2026). İnsan katılımcıları içeren tüm duyusal değerlendirme uygulamaları, kurumun etik ilkeleri ve Helsinki Bildirgesi doğrultusunda yürütülmüştür. Duyusal değerlendirmeye katılan tüm katılımcılardan, çalışmaya başlamadan önce aydınlatılmış gönüllü onam alınmıştır. Katılım tamamen gönüllülük esasına dayanmış olup, çalışma süresince tüm katılımcılara ait bilgiler gizli tutulmuş ve anonim olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada kullanılan çiğ inek ve keçi sütü, yetkili ticari tedarikçilerden gıda amaçlı ticari ürün olarak temin edilmiştir. Araştırma kapsamında araştırmacılar tarafından hayvanlardan doğrudan numune alınmamış, herhangi bir biyolojik örnekleme veya invaziv işlem uygulanmamıştır. Bu nedenle, çalışma için ek bir hayvan numune alma izni veya örnek toplama ruhsatı gerekmemiştir.

References

  1. Abakarov, A., Sushkov, Y., & Mascheroni, R.H. (2013). A multi-criteria optimization and decision-making approach for improvement of food engineering processes. International Journal of Food Studies, 2(1), 1–21. https://doi.org/10.7455/ijfs/2.1.2013.a1
  2. AOAC International. (2016). Official Method 2000.18: Fat content of raw and pasteurized whole milk—Gerber method by weight. In Official Methods of Analysis of AOAC International. First Action 2000; Final Action 2004. AOAC International, Gaithersburg, MD, USA.
  3. AOAC (1990). AOAC Official Method 984.13: Protein (Crude) in Animal Feed and Pet Food—Copper Catalyst Kjeldahl Method. In K. Helrich (Ed.), Official Methods of Analysis of the Association of Official Analytical Chemists (15th ed.). Association of Official Analytical Chemists, Arlington, VA, USA. ISBN: 978-0-935584-44-8.
  4. Arteaga-Cabrera, E., Ramírez-Márquez, C., Sánchez-Ramírez, E., Segovia-Hernández, J. G., Osorio-Mora, O., Gómez-Salazar, J.A. (2025). Advancing optimization strategies in the food industry: From traditional approaches to multi-objective and technology-integrated solutions. Applied Sciences, 15(7), 3846. https://doi.org/10.3390/app15073846
  5. Ayan, B., Abacıoğlu, S., & Basilio, M.P. (2023). A Comprehensive Review of the Novel Weighting Methods for Multi-Criteria Decision-Making. Information, 14(5), 285. https://doi.org/10.3390/info14050285
  6. Casanovas-Rubio, M.M., & Vinolas, B. (2024). New method for assigning cardinal weights in multi-criteria decision-making: The constant weight ratio method. Operational Research, 24, Article 28. https://doi.org/10.1007/s12351-024-00833-w
  7. Chacón-Villalobos, A., Pineda-Castro, M.L., & Jiménez-Goebel, C. (2016). Physicochemical and sensory characteristics of goat and cow milk ice cream made with vegetablefat. Agronomía Mesoamericana,27(1),19–36. https://doi.org/10.15517/am.v27i1.21875
  8. Daw, E., & Hartel, R.W. (2015). Fat destabilization and meltdown of ice creams with increased protein content. International Dairy Journal, 43, 33–41. https://doi.org/10.1016/j.idairyj.2014.12.001

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Food Chemistry and Food Sensory Science, Dairy Technology

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

October 7, 2026

Publication Date

October 7, 2026

Submission Date

June 25, 2026

Acceptance Date

July 16, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 12 Number: 4

APA
Yıldız, M. (2026). İnek–keçi sütü dondurmalarında besinsel ve duyusal kalitenin entegre değerlendirilmesi: Yeni bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI). Food and Health, 12(4), 399-413. https://doi.org/10.3153/FH26031
AMA
1.Yıldız M. İnek–keçi sütü dondurmalarında besinsel ve duyusal kalitenin entegre değerlendirilmesi: Yeni bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI). Food Health. 2026;12(4):399-413. doi:10.3153/FH26031
Chicago
Yıldız, Mustafa. 2026. “İnek–keçi Sütü Dondurmalarında Besinsel Ve Duyusal Kalitenin Entegre Değerlendirilmesi: Yeni Bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI)”. Food and Health 12 (4): 399-413. https://doi.org/10.3153/FH26031.
EndNote
Yıldız M (October 1, 2026) İnek–keçi sütü dondurmalarında besinsel ve duyusal kalitenin entegre değerlendirilmesi: Yeni bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI). Food and Health 12 4 399–413.
IEEE
[1]M. Yıldız, “İnek–keçi sütü dondurmalarında besinsel ve duyusal kalitenin entegre değerlendirilmesi: Yeni bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI)”, Food Health, vol. 12, no. 4, pp. 399–413, Oct. 2026, doi: 10.3153/FH26031.
ISNAD
Yıldız, Mustafa. “İnek–keçi Sütü Dondurmalarında Besinsel Ve Duyusal Kalitenin Entegre Değerlendirilmesi: Yeni Bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI)”. Food and Health 12/4 (October 1, 2026): 399-413. https://doi.org/10.3153/FH26031.
JAMA
1.Yıldız M. İnek–keçi sütü dondurmalarında besinsel ve duyusal kalitenin entegre değerlendirilmesi: Yeni bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI). Food Health. 2026;12:399–413.
MLA
Yıldız, Mustafa. “İnek–keçi Sütü Dondurmalarında Besinsel Ve Duyusal Kalitenin Entegre Değerlendirilmesi: Yeni Bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI)”. Food and Health, vol. 12, no. 4, Oct. 2026, pp. 399-13, doi:10.3153/FH26031.
Vancouver
1.Mustafa Yıldız. İnek–keçi sütü dondurmalarında besinsel ve duyusal kalitenin entegre değerlendirilmesi: Yeni bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI). Food Health. 2026 Oct. 1;12(4):399-413. doi:10.3153/FH26031

16339
 

Journal is licensed under a

CreativeCommons Attribtion-ShareAlike 4.0 International Licence  14627 1331027042

Diamond Open Access refers to a scholarly publication model in which journals and platforms do not charge fees to either authors or readers.

Open Access Statement:

This is an open access journal which means that all content is freely available without charge to the user or his/her institution. Users are allowed to read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of the articles, or use them for any other lawful purpose, without asking prior permission from the publisher or the author. This is in accordance with the BOAI definition of open access.

Archiving Policy:

27222
 

Archiving is done according to ULAKBİM "DergiPark" publication policy (LOCKSS).