İnek–keçi sütü dondurmalarında besinsel ve duyusal kalitenin entegre değerlendirilmesi: Yeni bir Besin–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI)
Abstract
Bu çalışma, inek–keçi sütü dondurmasında besinsel kalite ile duyusal kabulün eşzamanlı olarak optimize edilmesine yönelik formülasyon odaklı bir yaklaşım sunmaktadır. Bu amaçla, besinsel kalite ve duyusal performansı tek bir değerlendirme ölçütünde bütünleştiren yeni bir Besinsel–Duyusal Optimizasyon İndeksi (BDOI) geliştirilmiş ve saf keçi sütü, saf inek sütü ile bunların farklı oranlardaki karışımlarından (%10–50 inek sütü) üretilen dondurma formülasyonlarına uygulanmıştır. Formülasyonlar arasında gözlenen anlamlı farklılıklar (p < 0,05), iki süt kaynağının tamamlayıcı besinsel özelliklerini ortaya koymuştur. Saf keçi sütü dondurması en yüksek orta zincirli yağ asitleri (ΣMCFA, %17,16), doymuş yağ asitleri (ΣSFA, %72,57) ve esansiyel amino asitler (ΣEAA, 1796,33 mg/100 g) düzeylerine sahip olurken, saf inek sütü dondurması en yüksek tekli doymamış yağ asidi (ΣMUFA, %34,00) içeriği ile en düşük aterojenite (AI, 2,09) ve trombogenite (TI, 2,87) indekslerini göstermiştir. BDOI, %50:%50 ve %40:%60 inek–keçi sütü kombinasyonlarını besinsel kalite ile duyusal performans arasında en dengeli formülasyonlar olarak belirlemiştir. Bulgular, optimum ürün performansının tek bir kalite özelliğinin en üst düzeye çıkarılmasıyla değil, besinsel ve duyusal kalite indekslerinin dengeli biçimde bütünleştirilmesiyle sağlandığını göstermektedir. BDOI, yeniden tanımlanabilir ağırlıklandırma yapısı sayesinde fonksiyonel süt ürünleri ve besin değeri artırılmış diğer gıda sistemlerine uyarlanabilir bir karar destek çerçevesi sunmaktadır.
Keywords
- İnek-keçi sütü karışımı
- Yağ asidi bileşimi
- Amino asit profili
- Fonksiyonel süt ürünleri
- Beslenme-Duyusal Optimizasyon İndeksi (NSOI)
- Formülasyon odaklı optimizasyon
Ethical Statement
References
- Abakarov, A., Sushkov, Y., & Mascheroni, R.H. (2013). A multi-criteria optimization and decision-making approach for improvement of food engineering processes. International Journal of Food Studies, 2(1), 1–21. https://doi.org/10.7455/ijfs/2.1.2013.a1
- AOAC International. (2016). Official Method 2000.18: Fat content of raw and pasteurized whole milk—Gerber method by weight. In Official Methods of Analysis of AOAC International. First Action 2000; Final Action 2004. AOAC International, Gaithersburg, MD, USA.
- AOAC (1990). AOAC Official Method 984.13: Protein (Crude) in Animal Feed and Pet Food—Copper Catalyst Kjeldahl Method. In K. Helrich (Ed.), Official Methods of Analysis of the Association of Official Analytical Chemists (15th ed.). Association of Official Analytical Chemists, Arlington, VA, USA. ISBN: 978-0-935584-44-8.
- Arteaga-Cabrera, E., Ramírez-Márquez, C., Sánchez-Ramírez, E., Segovia-Hernández, J. G., Osorio-Mora, O., Gómez-Salazar, J.A. (2025). Advancing optimization strategies in the food industry: From traditional approaches to multi-objective and technology-integrated solutions. Applied Sciences, 15(7), 3846. https://doi.org/10.3390/app15073846
- Ayan, B., Abacıoğlu, S., & Basilio, M.P. (2023). A Comprehensive Review of the Novel Weighting Methods for Multi-Criteria Decision-Making. Information, 14(5), 285. https://doi.org/10.3390/info14050285
- Casanovas-Rubio, M.M., & Vinolas, B. (2024). New method for assigning cardinal weights in multi-criteria decision-making: The constant weight ratio method. Operational Research, 24, Article 28. https://doi.org/10.1007/s12351-024-00833-w
- Chacón-Villalobos, A., Pineda-Castro, M.L., & Jiménez-Goebel, C. (2016). Physicochemical and sensory characteristics of goat and cow milk ice cream made with vegetablefat. Agronomía Mesoamericana,27(1),19–36. https://doi.org/10.15517/am.v27i1.21875
- Daw, E., & Hartel, R.W. (2015). Fat destabilization and meltdown of ice creams with increased protein content. International Dairy Journal, 43, 33–41. https://doi.org/10.1016/j.idairyj.2014.12.001
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Food Chemistry and Food Sensory Science, Dairy Technology
Journal Section
Research Article
Authors
Mustafa Yıldız
*
0000-0002-8232-5655
Türkiye
Early Pub Date
October 7, 2026
Publication Date
October 7, 2026
Submission Date
June 25, 2026
Acceptance Date
July 16, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 12 Number: 4