Sağlık Uygulamaları, Teknoloji ve Eğitim Dergisi (Journal of Health Practice, Technology, and Education; J Health Pract Technol Educ), yayın etiği, bilimsel dürüstlük, şeffaflık, hesap verebilirlik, tarafsızlık ve editöryal bağımsızlık ilkelerine bağlı hakemli bir bilimsel dergidir. Dergi, bilimsel yayıncılık alanında uluslararası düzeyde kabul gören Committee on Publication Ethics (COPE), International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE), World Association of Medical Editors (WAME), Council of Science Editors (CSE), Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing ile TR Dizin Dergi Değerlendirme Kriterleri’nin ilke ve önerilerini benimser. Yayın sürecine dâhil olan yazarlar, hakemler, editörler, editör kurulu üyeleri ve yayıncı kurumun tüm işlemlerini bu etik standartlara uygun şekilde yürütmesi beklenir.

Yazarların Sorumlulukları

Dergiye çalışma gönderen yazarlar, sundukları makalenin özgün, bilimsel açıdan güvenilir ve daha önce başka bir yerde yayımlanmamış olduğunu kabul eder. Yazarlar, çalışmalarını eş zamanlı olarak başka bir dergiye değerlendirilmek üzere göndermemeli; araştırma bulgularını doğru, eksiksiz, nesnel ve şeffaf biçimde raporlamalıdır. Veri uydurma, veri tahrifatı, seçici raporlama, intihal, öz intihal, mükerrer yayın ve benzeri bilimsel etik ihlalleri kabul edilemez. Gerekli görülen durumlarda yazarların araştırmaya ilişkin ham verileri, etik kurul belgelerini veya destekleyici dokümanları editörlükle paylaşabilmesi beklenir.

Yazarlık İlkeleri

Makale yazarları, çalışmaya anlamlı bilimsel katkı sağlayan kişilerden oluşmalıdır. Araştırmanın tasarımı, veri toplama süreci, analiz ve yorumlama, makalenin yazımı veya eleştirel olarak gözden geçirilmesi gibi aşamalara akademik katkı sağlayan kişiler yazar olarak belirtilmelidir. Misafir yazarlık, hediye yazarlık, hayalet yazarlık veya katkısı bulunmayan kişilerin yazar olarak gösterilmesi etik dışı kabul edilir. Tüm yazarlar makalenin son hâlini onaylamalı ve çalışmanın içeriğine ilişkin akademik sorumluluğu paylaşmalıdır.

Etik Kurul Onayı ve Bilgilendirilmiş Onam

İnsan katılımcılarla, insan biyolojik materyalleriyle veya kişisel verilerle yürütülen araştırmalarda ilgili etik kurul onayının alınmış olması zorunludur. İnsan katılımcıları içeren çalışmalar Helsinki Bildirgesi ilkelerine uygun olarak yürütülmeli; gerekli durumlarda bilgilendirilmiş gönüllü olur alınmalı ve katılımcıların gizliliği ile mahremiyeti korunmalıdır. Klinik araştırmalarda, ilgili mevzuat uyarınca klinik araştırma kayıt bilgilerinin sunulması beklenir. Hayvanlar üzerinde yürütülen araştırmalarda ise ilgili yasal düzenlemelere, etik kurul kararlarına ve hayvan refahı ilkelerine uyulmalıdır.

Çıkar Çatışması ve Finansal Destek Beyanı

Yazarlar, çalışmalarını etkileyebilecek her türlü mali veya mali olmayan çıkar ilişkisini açıkça beyan etmekle yükümlüdür. Finansal destek, sponsorluk, kurum veya kuruluş desteği, danışmanlık ilişkileri, ticari bağlantılar veya akademik değerlendirmeyi etkileyebilecek diğer olası çıkar ilişkileri makalede belirtilmelidir. Çıkar çatışmasının bulunmadığı durumlarda da bu durum açık bir beyanla ifade edilmelidir.

Yapay Zekâ Kullanımı

Yapay zekâ tabanlı araçlar veya dil modelleri yazar olarak gösterilemez; çünkü yazarlık, bilimsel sorumluluk ve hesap verebilirlik gerektirir. Makalenin hazırlanması, dil düzenlemesi, veri analizi, görsel üretimi veya benzeri süreçlerde yapay zekâ araçlarından yararlanılmışsa, bu kullanım uygun şekilde açıklanmalıdır. Yazarlar, yapay zekâ araçları kullanılmış olsa dahi çalışmanın bilimsel doğruluğundan, özgünlüğünden, etik uygunluğundan ve nihai içeriğinden tamamen sorumludur.

Hakemlerin Sorumlulukları

Hakemler, değerlendirmelerini tarafsızlık, gizlilik ve bilimsel nesnellik ilkeleri doğrultusunda gerçekleştirmelidir. Hakemlerin, değerlendirdikleri makaleye ilişkin elde ettikleri bilgi ve belgeleri üçüncü kişilerle paylaşmamaları ve kişisel çıkar amacıyla kullanmamaları gerekir. Hakemler, çıkar çatışması oluşturabilecek herhangi bir durumun varlığında editörlüğü bilgilendirmeli ve gerekli hâllerde değerlendirme sürecinden çekilmelidir. Ayrıca intihal, veri tutarsızlığı, etik kurul eksikliği, mükerrer yayın veya diğer etik sorunlara ilişkin şüphelerini editöre bildirmeleri beklenir.

Editörlerin Sorumlulukları

Editörler, dergiye gönderilen makalelerle ilgili kararlarını yalnızca bilimsel içerik, yöntemsel yeterlilik, özgünlük, derginin amaç ve kapsamına uygunluk ve yayın etiği ilkeleri temelinde verir. Yazarların kurumu, milliyeti, cinsiyeti, etnik kökeni, kişisel özellikleri veya akademik konumu editöryal kararları etkileyemez. Editörler, editöryal bağımsızlığı korumak, hakemlik sürecinin adil ve tarafsız yürütülmesini sağlamak, gizlilik ilkesine uymak, çıkar çatışmalarını yönetmek ve olası etik ihlalleri titizlikle değerlendirmekle sorumludur.

Araştırma Etiği

Dergi, insan ve hayvan araştırmalarında ulusal mevzuata, uluslararası etik standartlara ve ilgili kurumsal düzenlemelere uygunluğu temel koşul olarak kabul eder. İnsan katılımcılarla yapılan araştırmalarda etik kurul onayı, bilgilendirilmiş gönüllü olur, kişisel verilerin korunması, gizlilik ve mahremiyet ilkeleri gözetilmelidir. Hayvan deneylerinde ise hayvan refahı, gereksiz acı ve stresin önlenmesi, uygun deneysel tasarım ve etik kurul onayı temel gereklilikler arasında yer alır.

Yayın Suistimali ve Etik İhlaller

Dergi; intihal, öz intihal, veri uydurma, veri tahrifatı, mükerrer yayın, dilimleme yayın, atıf manipülasyonu, uygunsuz yazarlık uygulamaları, etik kurul onayı olmadan yürütülen araştırmalar ve benzeri yayın suistimallerini kabul etmez. Etik ihlal şüphesi bulunan durumlar COPE önerileri doğrultusunda değerlendirilir. Gerekli görüldüğünde yazarlardan ham veriler, etik kurul belgeleri, kurum izinleri, klinik araştırma kayıtları veya kurumsal inceleme sonuçları talep edilebilir.

Düzeltme, Geri Çekme ve Endişe Bildirimi

Yayımlanmış makalelerde bilimsel içeriği etkileyen hata, eksiklik veya etik sorun tespit edilmesi durumunda dergi gerekli editöryal işlemleri yürütür. Bu kapsamda uygun görülen durumlarda düzeltme, geri çekme veya endişe bildirimi yayımlanabilir. Düzeltme, geri çekme ve endişe bildirimi süreçleri COPE rehberleri ve uluslararası yayıncılık standartları doğrultusunda gerçekleştirilir.

İtiraz ve Şikâyetler

Yazarlar, hakemler veya okuyucular editöryal kararlar, hakemlik süreci ya da etik değerlendirmelere ilişkin itiraz ve şikâyetlerini gerekçeleriyle birlikte editörlüğe iletebilir. Dergiye ulaşan tüm başvurular adil, tarafsız, gizli ve şeffaf biçimde değerlendirilir. İtiraz ve şikâyet süreçlerinde editöryal bağımsızlık, akademik dürüstlük ve tarafsızlık ilkeleri esas alınır.

Gizlilik

Dergiye gönderilen makaleler, hakem raporları, editöryal yazışmalar ve yayın sürecine ilişkin tüm bilgi ve belgeler gizli kabul edilir. Editörler, hakemler ve yayın sürecinde görev alan kişiler, bu bilgileri yalnızca değerlendirme ve yayın sürecinin gerektirdiği amaçlar doğrultusunda kullanabilir. Gizlilik ilkesi, makalenin değerlendirme sürecinin tüm aşamalarında korunur.

Etik Gözetim

Dergi, yayın etiği ve araştırma bütünlüğünün korunması amacıyla gerekli durumlarda etik kurul belgeleri, klinik araştırma kayıtları, finansman beyanları, veri erişilebilirlik bilgileri, çıkar çatışması bildirimleri ve diğer destekleyici belgeleri talep etme hakkını saklı tutar. Bu yaklaşım, derginin bilimsel güvenilirliği, yayın kalitesi ve akademik bütünlüğü koruma sorumluluğunun bir parçasıdır.